fríggjadagur 11. november 2005síða 6

6 Nr. 217 - 11. november 2005 - Hóast vit eru kom­in seint upp á ”vognin” í hesum­ sam­bandi, gevur kum­uleringsavtalan góðar m­øguleikar – frá nú av og fram­eftir. Avtalan leggur upp til fríari kapping og størri gjøgnum­skygni í vinnuni, sigur Hans Jákup Mikkelsen, sum­ starvast í Vinnu- húsinum­ Kumulering Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Hans Jacob Mikkelsen, sum starvast í Vinnuhúsinum, sig­ ur seg ikki hava lisið avtaluna í smálutum, men heldur, at hon verður eitt gott amboð hjá vinnuni, serliga fiski­og alivinnuni í Føroyum. ­ Eg veit ikki í løtuni, hvørjar rávørur kunnu keyp­ ast og flytast á ES­markn­ aðin uttan toll og uttan loft. Tað vita teir best, sum sita ymsastaðni í vinnuni. Hinvegin er lítil ivi um, at avtalan kann koma at fáa stóran týdning fyri føroyska vinnu. Hans Jákup hevur annars verið ráðgevi hjá alivinnuni, tá ið dumpingákærurnar vóru fyri á sinni, og tá ið kunngerðirnar um ILA og økishvíld vóru á skránni. Hann heldur, at avtalan kann fáa stóran týdning fyri tey virkir – tað veri seg bæði laksavirki, rækjuvirki og fiskavirki, sum hava møguleika at keypa rávøru úr eitt nú Noregi og Íslandi og flyta góðskaðu vøruna á ES­marknaðin sum føroyska upprunavøru, nú tollforðingarnar eru burtur. Laksur og rækjur ­ Er laksurin við, soleiðis at føroysk portiónsvirkir kunnu keypa norskan laks, meirvirkað hann í Føroyum og selja hann aftur á ES­ marknaðinum sum føroyskan laks, kann avtalan fáa stóran týdning. Hans Jacob vísir á, at sama er galdandi fyri Rækjuvirkið á Oyri, sum í løtuni hevur eitt veikt rávørugrundarlag, nú bert eitt føroyskt rækjuskip fiskar rækjur. ­ Hinvegin gevur avtalan eisini skipinum, sum eftir er, Havborg, møguleikar at selja sínar rækjur aðrastaðni, um prísurin er betur í eitt nú Noregi ella Íslandi, sigur hann og vísir á, at avtalan Hans Jákup Mikkelsen, Vinnuhúsið: - Nú ræður um­ at vera kappin Í seinastuni er tað serliga um­setingin til øll m­álini í ES, sum­ hevur tikið langa tíð, og á tíðindafundinum­ hósdagin nevndi Herluf Sigvaldsson, leiðari á uttanríkisdeildini, at skjølini í sam­band kum­uleringsavtaluna m­an vera m­est um­setta ”bók” úr føroyskum­ Søguliga gongdin Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin,fo Søguliga gongin um kumu­ leringsavtaluna hevur annars verið henda: Tað var í 1999, at Føroy­ ar søktu um upptøku í tað táverandi Al­evropiska­ upprunaøkið, sum var ein lutfalsliga nýggj skipan. ­ Samráðingar við ES gingu tó ikki eftir vild, og úrslitið gjørdist, at Føroyar endaðu sum einasta evropeiska landið, ið ikki fekk limaskap í skipanini. Í skrivi, sum vit fingu á tíðindafundinum hós­ morgunin um kumulerings­ avtaluna, verður sagt, at ES einamest óttaðist, at Føroyar skuldu gerast einar opnar dyr fyri vørum úr øðrum londum, serliga íslendskum og norskum fiskavørum. Londini í skipanini vóru ES, EFTA og Mið­og Eyst­ urevropeisku londini. ­ Hesi seinast nevndu høvdu ikki øll søkt um limaskap í ES. Av teimum eru tað Bulgaria, Rumenia og Turkaland, sum higartil ikki hava fingið ES­ limaskap. Í skrivinum verður sagt, at tað kortini ikki altíð hevur verið ES, sum hevur ligið í buktini fyri føroyskum limaskapi í skipanini. ­ Fótonglar hava verið lagdir frá mongum áhugabólkum. Ein ørgrynna av óformligum fundum hava verið millum Føroyar og ES um málið, og hetta hevur verið eitt av høvuðsmálunum á hvørjum felagsnevndarfundi við samveldið síðan 1999. Lagt verður aftrat, at Sendistova Føroya í Brússel hevur í sínum dagliga samskifti við ES­myndugleikar og áhugabólkar verið ein kjarnuleikari í spurninginum, umframt at uttanríkisdeildin á løgmansskrivstovuni hevur n‡tt nógva orku til málið. ­ Nógvar samráðingar gingu striltið, men í 2003 tóktist bresta fyri nev, sum tikið verður til. Anfinn Kallsberg, táver­ andi løgmaður, var í Brússel um várið fyri at skunda undir málið, og nakrar mánaðir seinni søgdu ES­ myndugleikar, at nú var klárt hjá Føroyum at koma upp í skipanina. ­ Til stuttleikar kann nevnast, at ES á felags­ nevndarfundinum í 2003 byrjaði fundin við at ynskja Føroyum vælkomnum upp í Al­evropiska upprunaøkið. Tíðindini bórust eisini í Føroyum um upptøkuna, men av ymiskum orsøkum gjørdist gildiskoman ongum í tí umfarinum vegna innanhýsis mannagongdir í ES. Tað er serliga umsetingin til øll málini í ES, ið hevur tikið langa tíð. Á tíðindafundinum hósdagin nevndi Herluf Sigvaldsson, at skjølini í samband kumuleringsavtaluna man vera mest umsetta ”bók” úr føroyskum. Men Føroyar hildu at streingja á gildiskomuna. Á vári 2005 var eisini Jóannes Ejdesgaard, løg­ maður, í Brússel, og eitt av málunum fyri vitjan løgmans var at skunda undir ES­ myndugleikarnar í hesum sambandi. ­ ES samtykti formliga á ráðsfundi, 11. oktober 2005, endaligu skjølini, og Føroyar eru nú partur av Pan­Euro­Med, sum felagsskapurin verður róptur á enskum. Síðan hevur Sendistova Føroya í Brússel vegna Føroyar undirritað frumskjølini við handilspartarnar, sum nú eru galdandi. Lagt verður aftrat, at síðan Føroyar søktu um upptøku í Al­evropiska upprunaøkið í 1999, er skipanin víðk­ að munandi, soleiðis at hon eisini fevnir um mið­ jarðarhavslondini. Hetta er liður í ætlan ES, at Evropa og miðjarðarhavsøkið skulu samstarva á fleiri økjum. ­ Samsavnanin av upp­ runa er ein av mongu skip­ anum, sum ES ætlar at seta í verk fyri 2010 við miðjarðarhavslondini. Her er talan um sonevndu Pan­ Euro­Med­ætlanina, sum varð sett í verk í 1995. Við upptøkuni, hava Før­ oyar nú møguleika at skifta um uppruna á rávøru við 42 Kumuleringsavtalan: Nógvir fótonglar eru lagdir fyri avtaluni