týsdagur 7. november 2000síða 8

Nr. 214 - 7. november 2000 15 14 Nr. 214 - 7. november 2000 Andras L. Samuelsen Valevni til Tórshavnar býráð Hvat kanst tú geva av íblástri til Tórshavnar kommunu, spyrji eg meg eftir at hava játtað at verða valevni til bý- ráðið fyri Sambands- flokkin. Eg fari at átaka mær hesa ábyrgd við vanlig- um skynsemi, og royna tað eg kann fyri at okk- ara skattakrónur verða nýttar á ein tílíkan hátt, sum koma øllum borg- arum tilgóðar; tó skulu teir yngru og eldru borgararnir setast fremst, tí gongur teim- um væl, gongur eisini okkum væl. Niðanfyri nevndu mál vil eg tí frammarlaga av verkum at fremja: 1. Dagføring av fólkaskúlunum. 1 Fólkaskúlalógin krevur nýggjar og øðr- vísi arbeiðshættir, sum hølini ikki lúka. Komm- unalu fólkaskúlarnir eiga tí at bjóða næming- unum betri og rúmligari hølisviðurskifti, soleiðis at skúlarnir gerast eitt betri arbeiðspláss hjá børnunum og teimum ungu at búleikast í; eitt stað har tey ikki bara læra, men eisini trívast væl., Fólkaskúlarnir mugu tí út- og um- byggjast. 2. Útbygging av dag- stovnum. 1 Eitt mál, sum ný- valda býráðið má loysa skjótt, eru umstøðurnar hjá teimum yngstu, sjálva byrjanina í kommununi. Tað er ikki rætt, um munur er á, nær tú ert føddur, eitt ár við bíðilista til dagstovn og dagpleygu, ella eitt ár við ongum bíðilista. Tað eigur at vera ein rættur hjá smábørnum at sleppa á dagstovn ella dagpleygu, um so foreldrini ynskja tað av námsfrøðiligum ella fíggjarligum ávum. 3 Býráðið skal gera ein ítøkiligan eldra- politikk. 1 Teir eldru borgarar- nir verða fleiri og fleiri. Tað er umráðandi, at kommunan býður eldru borgarunum í kommun- uni fjøltáttaðar møgu- leikar. Eldri borgarar, sum ynskja tað, skulu hava valmøguleikar at búseta seg t.d. í íbúð- um, sambýlum ella á ellisheimum. 4 Tórshavnar kommuna eigur at geva teim ungu fjøl- táttaðar avbjóðingar. 1 Kommunan stendur á gáttini til ein umfat- andi vøkstur. Møguleik- in fyri eini stórbýar- mentan er skjótt at hugsa. Býráðið eigur at fara virkið inn at fyri- byrgja ungdómsbrots- verkum. Hetta kann gerast við at vísa væl- vild til aðrar møguleik- ar fyri tey ungu. T.d. samverustað fyri ung undir 18 ár; koyribreyt til súkklu, prutl, motor- súkklu og bilar; klintri- veggir undir skipaðum viðurskiftum. 5 Ferðsluviðurskift- ini skulu lagast eftir einum stutttíðar- og langtíðarpolitikki. 1 Borgarar skulu kunna ganga tryggir, eisini í regni, mjørka, vindi og hálku. Bil- ferðsluruðuleikar skulu loysast skjótt, tí ferðslu- óhapp bíða ikki eftir loysnum. 1. januar leggja Kollafjarðar og Tórs- havnar kommuna sam- an, og er hetta sostatt fyrstu ferð at borgarar í Kollafirði, Signabø, Oyrareingjum, Tórs- havn, Hoyvík, Argjum, Kaldbak, Hvítanesi, Norðadali, Kaldbaks- botni, Syðradali, Sundi og Mjørkadali skulu velja umboð í Tórs- havnar býráð. Í einari kommunu eiga borgarar at hava somu rættindi og skyldur. Hetta verður ein stór avbjóðing fyri komandi býráð at fara undir. Eftir mínum tykki eigur Tórshavnar kommuna, sum tann størsta og við høvuðs- staðnum, at vera fyri- mynd, fyrst og fremst við barna-, ungdóms- og eldrapolitikkinum. Heðin Mortensen næstformaður í Uttan- landsnevndini Væl veit eg, at Hergeir Nielsen ringdi alt Amerika runt, fyri at finna Jenis av Rana, so at hann kundi koma yvir til Danmarkar sum fjórði limur í uttan- landsnevndini. Alt hetta, fyri at okkara fornermaði formaður, Hergeir Nielsen kundi sleppa til tað landið, sum hann ikki á nakran hátt kann sameinast við? Tað er Hergeiri Nielsen so líkt at siga eini ósannindi nóg ofta og so halda at fólkið til endans trýr tí, sum hann sigur. Seinasta dømið um hetta, er »frágreiðing« hansara um arbeiðið í Uttanlandsnevndini. Her roynir Hergeir at lýsa and- støðuna á tingi (við undan- tak av »tí seriøsa Miðflokk- inum«) sum fólksins fígg- inda. Tað má sigast at vera løgi, at eitt landsstýri fer at samráðast um nakað, sum fólkið í landinum ikki vil hava, og við á ferðini, eru nakrir fornermaðir løg- tingsmenn, sum treiskast ímóti meirilutanum í uttan- landsnevndini, og so skulu hesir útnevna hvør er fólks- ins fíggindi. Gongdin í arbeiðinum Gongdin í málinum er handa, harra Hergeir Niel- sen: Fundur bleiv ásettur í Uttanlandsnevndini týsdag- in 24. oktober kl. 8:15, har løgmaður saman við polit- ikarum og embætisfólki greiddi frá fundinum við Frank Jensen, og uppleggið til samráðingar við donsku stjórnina. Løgmaður saman við fylgi fór av fundi kl. 9:50. Tá ið ikki meira hesum viðvíkjandi var á skránni, spurdi undirritaði nær í næsti fundur bleiv og hvar. Eisini bleiv spurt av undir- ritaða um ætlanin var at uttanlandsnevndin skuldi við til Danmarkar. Aftaná henda spurning kemur spakuliga fram úr formanninum, ja, tað helt hann vera rímiligt. Um formaðurin í uttan- landsnevndini ætlaði at nevndin skuldi við til Dan- markar, so hevði hann vita í mánaðar nær fundurin við donsku stjórnina skuldi verða. At koma úr skí- maskoti við ringari sam- vitsku yvirfyri nevndini, og siga nakrar fáar tímar áðrenn fráferð, at fundur bleiv í Danmark, ja tað má kallast planlegging við lít. Hvat hava vit so í vænti av hesum monnum, sum ætla at slíta okkum úr ríkisfel- agsskapinum fyri einhvønn prís? Fýra av limunum í uttan- landsnevndini boðaðu beinanvegin frá, at teir komu ikki at verða til stað- ar til fundin í Danmark. Grundgevingin var hin sama sum seinast, at fund- arstaðurin hjá uttanlands- nevndini er í Føroyum, og at løgmaður kunnar nevnd- ina so skjótt sum hann kemur heimaftur. Tað bleiv ført inn í gerða- bókina, at nú hevði formað- urin hervið fingið fráboðan um at ikki bar til at seta fund í Keypmannahavn. Til Danmarkar at venda Kortini hevur formaðurin, ímóti øllum rættindum, sett fund at verða í Statsminist- eriinum hósdagin 26. okto- ber kl. 13:30. Uttanlands- nevndin hevur ikki heimild at luttaka í sjálvum samráð- ingunum, og hon kann heldur ikki halda innanhýs- is fund, tí hon er undir- mannað. Ella sagt við øðr- um orðum: Uttanlands- nevndin er farin til Keyp- mannahavnar fyri at stað- festa, at eingin fundur verð- ur. Við á ferðini er ein ting- maður úr Miðflokkinum, sum ikki er limur í uttan- landsnevndini. Hesin um- boðar tað, sum Hergeir Nielsen kallar »tann seriøsa partin av andstøðuni«. Sambært tingskipanini, hevur hesin (um hann kem- ur á fund) ikki loyvi at taka orðið, ella at síggja- ella fáa útleverað tilfarð, sum verð- ur lagt fyri fundin. – Jú sanniliga ljóðar hetta seri- øst. Løgtingsskrivstovan hev- ur ikki sent ráðgeva ella skrivara við til Danmarkar, og ferðaseðlar, hotel og aðrar útreiðslur verða ikki goldnar av løgtinginum. Hesir løgtingsmenn eru við formanninum í uttanlands- nevndini á odda farnir við til samráðingarnar sum privatpersónar. Spurningur- in er so, um allir føroyingar (einir 50.000 í tali) kunnu møta upp næstu fer? Gloymið ikki útjaðaran Teir yngru og eldru borgararnir Er formaðurin í Uttanlands- nevndini við síni fullu fimm? Absalon Matras valevni á sambands- listanum Vit hava seinastu tíðina hoyrt nógv um útjaðaran. Vit eiga at ansa eftir, at ikki alt endar í høvuðsstaðar- økinum, meðan bygdirnar spakuliga doyggja út. Tað gleðir meg, at Sam- bandsflokkurin hevur lagað tað so, at fólk sum búgva í útjaðaranum í kommununi eisini eru við á listanum til býráðsvalið. Sum búgvandi í hesum økjum kunnu vit so gera vart við viðurskifti á staðn- um, eins og í kommununi annars, til frama fyri allar borgarar í kommununi. Koyrivegurin Í nøkur ár hevur verið ar- beitt uppá vegin millum Klaksvík og Norðoyri. Veg- urin er breiðkaður nógv, og er tað nú ein fragd at koyra eftir honum. Men enn manglar nakað í áðrenn vegurin er komin heilt út til gomlu bygdina, sum ætl- anin er. Tað hevur sum kunnugt gingið ógvuliga seint við Oyravegnum. Mær er sagt, at orsøkin til tað er, at pen- ingur ið var settur av til endamálið er fluttur og brúktur arðastaðir. Um so er, eigur kommunan at mótmæla, at slíkt fer fram. Sum kunnugt er vega- gerð millum bygdir ikki kommunumál, men lands- mál. Men hóast hetta eigur komandi býrað at streingja á landsmynduleikarnar, fyri at fáa Oyravegin gjørdan lidnan. Saman við vegnum fær bygdin eisini nýggja vatn- veiting. Hetta síggja vit fram til, tá verandi vatnveit- ing ikki er nøktandi. Spælipláss Tað eru alt ov fá spælipláss í kommununi. Hóast fleiri útstykkingar eru gjørdar seinnu árini, hevur ikki ver- ið hugsað um spælipláss og harvið trivnaðin hjá børn- unum. Spæliplássini í Klaksvík eru gomul, og tí búgva mest eldri fólk, har hesi eru. Úrslitið er, at børnini spæla á koyrivegn- um til stóran ampa fyri ferðsluna, og foreldrini kenna seg eisini sera ótrygg við støðuna. Norðoyri er ikki nakað undantak í so máta. Fleiri nýggj hús eru bygd og ung- ar familjur fluttar til. Har- afturat eru dagrøktar- mammur úti á Oyri, sum ansa børnum úr Klaksvík. Men spælipláss er einki. Eg meini, at tá kommun- an fer undir nýggjar út- stykkingar, so eigur spæli- pláss at vera ein náttúrligur partur av hesum arbeiði. Eitt spælipláss ger ikki eina útstyikking nevnivert dýr- ari. Tað sum skal til, er at slætta eitt øki og hegna tað inni. Restina kunnu børn og vaksin byggja upp yvir eina tíð. Annars er at fegnast um alt tað virksemi, ið vit hava í dag og sum gevur vaks- andi inntøkur til kommun- una. Vit eiga at minnast til, at tað skulu breiðir herðar til at bera góðar tíðir, og her vilja vit á sambandslistan- um leggja rygg til. VIÐMERKINGAR Tíðindaskriv Á Sandi 30 okt. 2000 Barnagarðurin á Teig- unum varð fyrireikaður og bygdur av privatper- sónum í einum tíðarbili, har Sands kommuna hvørki hevði tøkan pen- ing ella lánimøguleikar til at eina verkætlan av slíkum slagi. Sands kommuna hevði í skrivi til eigarar- nar, sagt seg vilja fyri- reika sjálvsognarstovn, sum skuldi leiga Barna- garðin á Teigunum. Seinni vísti tað seg at vera trupult at koma ásamt um røttu leigu- upphæddina. Ikki minst tí partarnir vóru grund- leggjandi ósamdir um hvørt eigararnir skuldu reka útleigaðu ognina við undirskoti, ella ikki. Samstundis er fíggj- arliga støðan hjá Sands kommunu batnað, og greiða ynski hjá komm- ununi hevur nú verðið at keypt Barnagarðin á Teigunum. Á henda hátt metir kommunan seg at spara pening og kemur sjálvandi eisini at eiga barnagarðin eftir eitt ávíst áramál. Eigararnir, sum síggja lítla meining í at eiga ein barnagarð ið ikki verður brúktur til enda- málið, eru tí gingnir við til at selja barnagarðin fyri 1,5 mió.kr. Á henda hátt vóna báðir partar at hava loyst málið um Barna- garðin á Teigunum, á ein hátt sum gagnar øll- um í bygdini. Allarmest børnunum, sum eftir ætlanini sleppa í barna- garð undan jólum. Virðingamest Eyðun Viderø, Sands Kommuna Páll á Reynatúgvu, Sp/f Partú Hendrik Thomsen valevni Javnavarfloksins Uppgáva Býráðsins er mill- um annað at skapa trivna fyri borgaranar allar. Fyri børnini so tey kunnu vera trygg, tá samfelagið hevur boð eftir foreldrun- um til arbeiðis. Fyri teimum ungu, so tey kunnu fáa útbúgvingar og búðstaðarmøguleikar, sum svarar til tíðarinar krøv. Fyri teimum, sum eru á arbeiðsplássunum og bera samfelagsins byrðar. Fyri teimum gomlu, sum ikki arbeiða meira. Fyri teimum, sum av eini hvørjari grund blivu sett uttanfyri, og sum eingin sýnir áhuga fyri. Fyri øllum hesum sam- felagsbólkum skal tað verða rúm fyri. Tað er upp- gáva teirra fólkavaldu at skipa so fyri, at eingin verður gloymdur. Hvussu náa vit hesum máli er væl tann stóri spurningurin.Tað verður helst ikki rúm fyri at koma við uppskotum til allar loysninar í hesi grein, men i komandi greinum vilja onnur uppskot koma. (Børnini). Tað vísur seg at vera ein stórur tørvur á at fáa børn í barnagarð og vøggustovu. Tað verða bygdir stovnar, og aðrar loysnir verða royndar. Men tørvurin bert veksur. Kanska eru tær framdu loysnir ikki nøktandi einsa- mallar. Tað hjálpir ikki bara at demma fyri, trykkið má takast av á annan hátt. Ásannandi at tað sjálvandi skal standa einum og hvørj- um barni eitt trygt ansing- arpláss í boði, vildi tað hjálpt munandi, um for- eldrafarloyvistíðin bleiv longd upp í 2 ár, hetta krev- ur sjálvandi eisini vælvild frá landspolittikarunum. Farast má eisini undir at skapa møguleikar fyri bygging av húsum og íbúð- um, sum fólk kunnu búgva í, uttan at bæði foreldurini, skulu verða trælir hjá pen- ingastovnunum meginpart- in av lívinum. Og hvørki hava ráð ella tíð til síni egnu børn. Hildur Eyðunsdóttir valevni hjá Tjóðveldis- flokkinum Tað er náttúrligt at vit krevja ábyrgdarfullar landspolitikkarar, men tá talan er um kommunal- politikk tykist hugburðurin at verða ørðvísi. Í degi og viku nú eitt kvøldi var spurt um týdningin av kommun- alpolitikki, og eg skilti á teimum spurdu at tað var mest ein spurningur um kantsteinar og snøggar gøt- ur, og her í Havn kanska heldur um bíðilistar. Førdi politikkurin í kommunun- um hevur stóran týdning fyri hvussu vit liva í hesum landi. Hetta hevur serliga stóran týdning nú vit stýra móti fullveldi. Eg ynski fullveldi og ynski at tjóðin mennist og sleppur at virkja javnbjóðis aðrar tjóðir. Men skal tað eyðnast til fulnar, er eisini neyðugt at vit hava ein góðan høvuðs- stað sum gevur trivna til allar borgarar. Hetta van- liga valstríðið har valevni lova at kroysta okkurt hiss- ini mál ígjøgnum sum er frammi í tíðini gevi eg ikki nógv fyri, tí vit kunnu øll rokna út, at við avmarkað- ari fíggjarorku og íløgu- karmi fáa vit ikki bæði stovnspláss til øll, nóg nógvar eldraíbúðir, íbúðir til ung lesandi, ítróttarhallir o.s.fr pluss øll hini val- lyftini í einum valskeiði. Í hvussu er ikki við nøktandi góðsku. Vit kunnu gera neyðloysnir sum tildømis at skrumbla eitt stadion ígjøgnum líkamikið hvussu tað sær út, tí nøkur rópa serliga hart, men hvørjum tænir hetta í longdini? Hugsjónir Vit eiga at seta okkum stór mál, hava hugsjónir og verða opin og frísint, fyri at lyfta býðin og bygdirnar sum eru við í kommununi upp á eitt hægri mentanar- ligt og vinnuligt støði. Tí haldi eg vit eiga at leggja langtíðarætlanir fyri best møguliga høvuðs- staðnum, har hugsað verður um heildina og raðfesta hagani. Kommunalpolitikkur á hægri støði Fleiri og størri uppgávur verða lagdar út til komm- unurnar at umsita og at hava ábyrgdina av. Komm- unurnar verða færri og størri, og tað er tí átrokandi neyðugt at kommunalpolit- ikkurin kemur upp á eitt hægri støði. Tórshavnar Kommuna hevur sum stórsta komm- una í landinum, og við størstu fíggjarorku, eina serliga skyldu at vísa á- byrgd og at ganga undan í kommunumálum og fram- tíðar kommunalpolitiska arbeiðslagnum. Kommun- alpolitikkarnir eiga saman við landspolitikkarunum at byggja land til frama fyri okkum øll. Tíðindaskriv Almanna- og heilsu- málastýrið og Komm- unulæknafelag Føroya hava undirskrivað nýggjan setanarsáttmála fyri kommunulæknar. Hesin sáttmálin avloysir gamla sáttmálan við Ríkisumboðið og tekur støði í kommunulækna- lógini frá 1999. Nýggi setanarsáttmál- in er galdandi frá 1. apríl 2000 og lúkar tey krøv, sum kommunu- læknafelagið í løtuni metir eru rímulig. Í nýggja setanarsátt- málanum hava vit mist rættindi til fría íbúð og onnur rættindi, sum vit høvdu í gamla sáttmál- anum. Kommunulækna- felagið hevur lutvíst fingið endurgjald frá Føroya landsstýri fyri hesi mistu rættindi. Eftirútbúgving av kommunulæknunum er neyðug fyri at komm- unulæknarnir framhald- andi kunnu veita eina nøktandi heilsutænastu til borgararnar. Kommunulæknafelag- ið ásannar, at Føroya landsstýri hevur tikið sín part av ábyrgdin við at viðurkenna eftirút- búgvingartørvin og at fíggjarliga stuðla eftir- útbúgvingini av komm- unulæknunum. Landskassin rindar eina grundupphædd til hvønn kommunulækna. Henda grundupphædd kann nú vera ymisk frá læknadømi til lækna- dømi og betrar hetta um møguleikan at fáa ósett størv sett. Setanarsátt- málin gevur nú møgu- leika fyri at kommunu- læknar deila sítt komm- unulæknastarv við ann- an lækna eftir samráð- ingum millum komm- unulæknafelagið og Al- manna- og heilsumála- stýrið. Til setanarsáttmálan er eisini undirskrivað eitt protokollat, har partarnir eru samdir at seta eina nevnd, sum skal kanna møguleikar- nar fyri at fáa í lag eina meira nútímans vaktar- skipan. Nevndin skal eisini koma við tilmæli um vaktarskipan og vaktarviðurskifti í økj- um, har fáir kommunu- læknar eru. Frá Kommunulækna- felag Føroya Sands kommuna hevur keypt »Barnagarðin á Teigunum«á Sandi Uppgávan at skapa trivna fyri øll Býráðspolitikkur og fullveldi Súsanna Dam Hvør einasti dagur ber nýggj tíðindi um, hvussu Føroya Løgting lóggevur seg frá sínum ábyrgdum, fíggjarligum eins og øllum øðrum. Í hesum sambandi havi eg nakrar sera nærliggjandi og viðkomandi spurningar viðvíkjandi Postverki Før- oya. Eingin peningur er settur av á fíggjarløgtingslógini til hetta góða postverk, og tað er so sjálvandi, tí tjóð- veldismenn yvirtóku í sín- ari tíð postverkið, tí teir mettu tað eina megnar inn- tøkukeldu. Sum øllum kunnugt, mistóku teir seg eisini har, uttan teir tó hava átikið sær ábyrgdina av skeivleikanum. So til spurningarnar. Hvørja trygd havi eg fyri míni inniogn á girokonto? Hava vit sum viðskifta- fólk nakra sum helst trygd fyri, at tann peningur vit lata postverkinum til víðari avgreiðslu kemur í hendi á rætta móttakara, um so skuldið verið, at postverks- kassin gerst tómur? Vildi fíggjarmálaráðharr- in mælt fólki til at flyta pening sín burtur av post- girokonto? Kann Postverk Føroya fara í gjaldssteðg? Av tí at mong okkara hava sera dýrt keyptar royndir, hevði verið hóski- ligt, at hesir spurningar verða svaraðir á slíkan hátt, at almenningurin fær høvi til at kunna seg um viður- skiftini. Kann Postverk Føroya fara í gjaldssteðg? VIÐMERKINGAR