hósdagur 12. januar 2006síða 8

8 Nr. 9 - 12. januar 2006 Bárður Nielsen væntar, at tað ber til at fáa politiska semju um dagføring av kapital­­vinn­ings­skatta­ lógini. Higartil hava tríggir av teimum fýra stóru flokkunum sagt seg taka undir við uppskotinum. Fólkaflokkurin hev­ ur enn ikki givið sína tilsøgn, men teir taka undir við endamálinum í hesum Kapitalvinningur Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo – Eg veit væl, at tað kann skapa eina ójavnvág, um vit seta eitt mark til eitt nú 31. desember. Men tann ójavnvágin er longu gald­ andi, og verður einki gjørt, so verður hon galdandi í all­ ar ævir. Somikið greiður er Bárð­ ur Nielsen, sum nú er í ferð við at leggja sein­astu hond á uppskotið um eina ajourføring av kapital­ vinningsskattalógini. Ein ajourføring, sum fyrst og fremst hevur til endamáls at tippa skattaholið, sum íkom, tá verandi lóggáva varð samtykt. Eitt skattahol, sum politiska skipanin varð væl vitandi um, men sum táverandi landstýrismaðurin, Karsten Hansen, segði seg ongan møguleika hava at tippa. Eisini hóast hann fyri tveimum árum staðfesti óhepnu avleiðingina, sum hetta hevði við sær. – Tað er sjálvandi ikki í tráð við andan í lógini, at nøkur skulu sleppa undan skatti, men í hesum førinum má bara sigast, at tað hevur verið tingsins vilji. Tú skalt so vera púra vísur í, at tað ikki var mín vilji. Hjá øðrum verða skattareglur broyttar uttan nakra sum helst ávaring, og skalt tú samstundis hava nøkur koyrandi á fyrsta flokki í allar ævir, so er tað ikki nóg gott, ljóðaði greiða staðfestingin sum Karsten Hansen tá hevði um málið. Hevur stuðul Útvarpið hevur eisini við­­gjørt málið seinastu tíðina, og her er komið fram, at sambands- og javnaðarflokkurin siga seg taka fult undir við ætlaða uppskotinum. Tjóð­­­veldisflokkurin hev­ ur enn ikki sagt seg treyta­ leyst taka undir við hes­ um, men sum Karsten Han­­sen hevur staðfest, so tekur flokkurin undir við aðal­málinum í hesum. Nevnliga at javnstilla alla skatting av kapitalvinningi. Líkamikið, um hesin stavar frá virðisbrøvum, sum eru ognað fyri ella eftir 16. november 2001. Einasti av stóru flokkunum, sum enn ikki veruliga hevur meldað greitt út í málinum, er fólkaflokkurin. Men sambært Anfinni Kalls­berg, floksformanni, er hetta tó ikki nakað, sum er grundað á ein illvilja mót­ vegis eini nýggjari skipan. – Í prinsippinum ganga vit avgjørt inn fyri, at skattingin av kapitalvinningi skal javn­ stillast. Spurningurin er bara, hvussu hetta verður gjørt. – Vit gjørdu jú eina nýggja lóg í 2002, og fyri partabrøv, sum eru ognað eftir hetta, er jú eingin trupul­leiki. Trupulleikin er, at eftir gomlu lógini hevði tú skattafrítøku fyri vinningi av partabrøvum, sum vórðu ognað fyri 16. november 2001, og tí er umráðandi, at vit vita, hvussu vit kunnu skapa nakrar greiðar yvir­ gangsreglur. Ein avskriving – Samstundis, so er eisini umráðandi, at hesar verða gjørdar eftir einum leisti, sum letur seg gjøgnumføra. Uppskotið, sum fyrilá í heyst, var stórt sæð ein av­­skriv­ing av donsku yvir­ gangs­reglunum. Í Danmark hava tey eisini almenna virðismeting av ognum, og tí kundi hetta gjøgnumførast. Skal tað sama gerast í Før­oy­ um, so leggur hetta eitt stórt eykaarbeiði á umsitingina, og spurningurin er tí, hvørt hetta letur seg gera yvir­ høvur, sigur Anfinn Kalls­ berg. Hetta var atvoldin til, at Fólkaflokkurin í heyst bað um, at viðgerðin av málinum varð flutt nakað. – Eftir ætlan, so kemur hetta ikki í gildi fyrr enn til komandi nýggjár. Og tí er tað betri, at vit hava góða tíð at viðgera uppskotið, held­ur enn at tað varð skrumbl­að ígjøgnum í øllum arbeiðinum, sum var í heyst. Fyrst og fremst, so ræður um at finna eina loysn, sum er haldbær her í Føroyum og sum letur seg gjøgnumføra, staðfestir Anfinn Kallsberg at enda. Verður talan um skatt­liga uppgerð, sum verður gjørd av grannskoðarum, so arbeiða hesir undir endurgjaldsábyrgd. Tað merkir, at bæði landið og parta­ eigarar kunnu krevja endurgjald, um arbeiðið handan váttanina ikki er nóg væl grundað Kapitalvinningur Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Tað verður staðfest av um­boði fyri ríkisgóðkendar grannskoðarar, sum Sosial­ urin hevur tosað við. – Sjálvandi kunnu vit ikki tryggja, at eitt felag er júst tað vert, sum vit gera tað upp til. Eitt neyvt søluvirði kann ikki ásetast, fyrr enn eitt felag er selt. – Men í arbeiði okk­ ara virka vit undir endur­ gjaldsábyrgd, og tí er tað sjálvsagt, at vit í arbeiði okkara miða eftir, at ein slík virðismeting er væl grund­að. Endurgjaldsábyrgdin merk­ir, at er ein grannskoðari við arbeiði sínum orsøk til peningamiss, so kann grannskoðarin ábyrgdast fyri hetta. Tað vil siga, at kemur ein slík virðismeting – váttað av grannskoðara – til eitt søluvirði, sum er væl omanfyri alt rímiligt mark, so kann landið seta fram endurgjaldskrav um møguligan inntøkumiss, sum kann stava frá slíkari. Kemur tað hartil, so vil eitt krav um endurgjaldsábyrgd sjálvandi verða mett út frá tí arbeiði, sum grann­ skoðarin hevur gjørt, vísir grannskoðarin á. – Sjálvandi kann eitt ævigt galdandi søluvirðið ikki staðfestast. Men und­ ir arbeiðinum hjá grann­ skoðaranum verður kann­ að eftir, hvørjar for­treytir eru galdandi fyri virðis­ metingina. T.d. er ikki ilt at ímynda sær, at søluvirðið á einum fiskiloyvi verður munandi hægri, um nøgd og prísir á fiski er vaksandi. Tá kann grannskoðarin ikki ábyrgdast fyri, at broytingar í hesum eftirfylgjandi hava hækkað søluvirðið á slíkum loyvi. Men hev­ur grannskoðarin ikki hald­ góðar grundgevingar fyri sínum arbeiði, so kann tal­ an gerast um ábyrgd, verð­ ur sagt. Vilja hava leiðreglur Felagið fyri ríkisgóðkendar grannskoðarar í Føroyum hevur viðgjørt ætlaðu lógar­ broytingarnar hjá Bárði Nielsen. Og sum so er tað ikki tað stóra, sum teir hava av viðmkerkingum til hetta, skilst. Fyrst og fremst, so vil felagið hava nakrar greið­ar leiðreglur fyri, hvussu tey skulu fyrihalda seg í virðis­ ásetanini av fyri­tøkunum. – Sjálvandi verða leið­ reglur ikki meira enn veg­ leiðandi. Men tær kunnu tryggjað, at útgangsstøðið undir ymsu váttanunum er eintýðugt. Eitt nú kundi ávísir satsir verið settir upp fyri, hvør fermetraprísurin á einum skrivstovubygningi í Havn er, hvussu nógv eitt fiskiloyvi av tí og tí slagnum er vert og so fram­vegis. Sjálvandi vilja tað so verða sveiggj í ein­ støku metingunum, men tá er tað so uppgávan hjá grannskoðaranum at kann eftir teimum orsøkunum, sum eru atvold til sveiggini, verður sagt. Grundlógin ásetir, at ein lóggáva ongantíð kann gerast við aftur­ virkandi kraft til ampa fyri borgaran. Tí er neyðugt við ser­ støkum uppgerðum, um kapital­vinnings­ skatta­lóggávan skal broytast Kapitalvinningur Jákup Mørk Ivaleyst eru fleiri vorðin held­ur bilsin, tá Bárður Nielsen hevur tosað um, at ein broyting í kapital­vinn­ ings­skatta­lógini krevur, at serstakar metingar verða gjørdar av teimum fyri­tøk­ um, sum verða raktar av broytingunum. T.v.s. fyri­ tøkur, har eigararnir hava átt partabrøv síni undan 16. november 2001. Sagt verður, at tá vinningurin fram til ein møguligan skeringsdag er skattafríur, so er tað ikki rætt, at eigararnir enn einaferð fáa ein skattligan fyrimun, tí virðini undan skeringsdegnum verða ásett enn einaferð. Kann ikki lóggeva Trupulleikin í hesum er ásetingin um, at tú ikki kanst lóggeva við afturvirkandi kraft, og tí kann ein broyting í lóggávuni bara tryggja, at ein virðisøking eftir tann skeringsdagin, sum verður galdandi, verður skattaður. Og altso ikki vinningur, sum er vunnin undan hesum degi. Eitt roknidømi At greiða frá hesum, kunnu vit nýta eitt fiktivt dømi: Eitt virkið hevur eina skatt­liga eginogn á 2 mió kr. Skattligu niðurskrivingarnar hava tó verið stórar øll árini, og hartil hevur virkið eitt fiskiloyvi, sum er fingið ókeypis frá landinum í síni tíð. Hetta hevur við sær, at veruliga søluvirðið á fyri­ tøkuni er 20 mió kr. 30. desember 2006 stendur eig­aranum í boði at selja virkið fyri 20 mió kr. Ger hann av, at taka av hesum, soleiðis at virkið verður selt undan ársskiftinum, er allur vinningurin skattafríur. Verður lóg gjørd, sum ikki tekur hædd fyri einum møguligum søluvirði, men afturímóti nýtir skattligu egin­ognina, standast trupul­ leikar av, um eigarin av virk­inum velur at bíða til eftir ársskiftið. Tá verður sølupeningurin framvegis 20 mió kr., men av hesum eru 18 mió kr. skattskyldugar, tí hetta er vinningur vunnin eftir skeringsdagin. Altso skal seljari tá rinda góðar 5 mió kr. í skatti. Tá vil borgarin standa í eini verri støðu, enn hann gjørdi undan lógarbroytingini, hóast eingin onnur fortreyt í handlinum er broytt. Og tað er hesum, sum grundlógin setir forboð fyri. Kann ikki verða afturvirkandi Arbeiða undir ábyrgd Mugu seta strikuna í sandin – Taka vit ikki uppgerðina, so stendur henda ójavnvágin við í allar ævir, sigur Bárður Nielsen