týsdagur 14. november 2000síða 5

Nr. 219 - 14. november 2000 9 8 Nr. 219 - 14. november 2000 Teir 700 limirnir í Føroya Lærarafelag hava fingi› fundar- bo› frá nevndini. Kalla› er inn til eykaa›alfund, men forma›urin í nevnd- ini, Elsa Birgitta Petersen, vil ikki siga nágreiniliga, hvat ver›ur á skránni, ella hví nevndin hevur kalla› inn til eyka- a›alfund. Hon váttar tó, at samlagstrygg- ingin ver›ur á skránni EYKAA‹ALFUNDUR Stefan í Skorini Ein bólkur av lærarum hev- ur seinastu mána›irnar ar- beitt vi› at kanna samlags- tryggingina, sum Føroya Lærarafelag hevur tekna› vi› LÍV. Teir fílast á ískoytiseftir- lønina, i› er ein partur av samlagstryggingini, sum teir meta er órættvís, tí teir eldru lærararnir fáa nógv meira burturúr peningaliga enn teir yngru. Teir yngru lærararnir føla seg fyri vanb‡ti í n‡ggju tryggingini, og teir mæla til, at ískoytiseftirlønin ver›ur beind burtur. Ískoyt- iseftirlønin er eitt gjald á 100.000 krónur, sum lærar- ar fáa, tá teir koma til eftir- lønaraldur. Yngru lærararnir hava arbeitt vi› at savna undir- skriftir inn, so at nevndin skal kalla inn til eykaa›al- fund fyri at vi›gera sam- lagstryggingina. Enn eru teir ikki komnir á mál vi› undirskriftunum, men hóast ta› hevur lærarafelagi› kalla› inn til eykaa›alfund av sínum eintingum. A›alfundurin ver›ur 2. desembur í Læraraskúlan- um, men forma›urin í nevndini, Elsa Birgitta Petersen, vil ikki almanna- kunngera enn, hvat fundur- in fer at snúgva seg um. Elsa Birgitta sigur tó, at samlagstryggingin ver›ur á skránni. – Vit arbei›a vi› at gera eina endaliga skrá til eyka- a›alfundin, og tá hon er búgvin, sleppa álitisfólkini at síggja hana. Álitisfólkini eru okkara samband út á økini, og tey skulu síggja skránna fyrst, sigur Elsa Birgitta Petersen. Hevur nevndin í Lærara- felagnum lagt nakra ætlan, hvat tit ætla vi› samlags- tryggingini? – Ta› er ein a›alfundar- samtykt vi› samlagstrygg- ingini, og nú mugu vit síggja, hvat ein annar a›al- fundur sigur vi›víkjandi henni, sigur Elsa Birgitta Petersen. Hví hava tit mett, at ta› er ney›ugt at kalla inn til eykaa›alfundar? – Eg fari ikki at siga fjølmi›lunum ta› fyrst, tí ta› er naka›, sum er mill- um okkara limir og álitis- fólkini. Ta› er best, at álitisfólkini ver›a kunna› fyrst, sigur forma›urin. – Nú skulu vit bo›a øllum limunum frá, at ta› er eykaa›alfundur, og vit hava bi›i› um at fáa mál til skránna send inn, og tí bí›a vit eftir, sigur Elsa Birgitta. Ta› liggur tó nær at hugsa sær, at høvu›smáli› á a›alfundinum ver›ur samlagstryggingin, sum stór ónøgd hevur veri› vi›, serliga millum teir yngru lærararnar. Avtalan vi› samlags- tryggingini vi› LÍV er framvegis galdandi, men ta› liggur í kortunum, at hon ver›ur broytt, ella at okkurt hendir vi›víkjandi tryggingini. Lærarar hava eisini sett nevndini nakrar fyrispurn- ingar vi›víkjandi samlags- tryggingini, sum teir enn ikki hava fingi› svar uppá. Lærarafelagi› kallar inn til eykaa›alfund Elsa Birgitta Petersen váttar, at samlagstryggingin ver›ur eitt mál á skránni á eykaa›alfundinum, men hon vil ikki gera nakra vi›merking til, hvørja stø›u nevndin hevur vi›víkjandi samlagstryggingini. Bí›a› ver›ur eftir, hvat a›alfundurin hevur at siga Toftir frá víkinga- tí›ini úti í Grøv Peningur hevur ikki veri› tøkur til fornfrø›iligan út- grevstur á økin- um, sigur Jógvan Lützen í vi›merk- ingum til fyri- spurning POLITISKUR FYRISPURNINGUR Ólavur í Beiti Jógvan Lützen, løg- tingsma›ur, hevur sett mentamálará›harran- um fyrispurning, og vil hava at vita, um landsst‡risma›urin fer at seta pening av til út- grevstur av forminn- unum Úti í Grøv? Um ikki, hvørjar ætlanir hevur landsst‡risma›- urin, sum kunnu tryggja, at øki› vi› fornminnunum ikki ferst, sum frálí›ur? Skógfri › a › Í vi›merkingunum, sigur Jógvan Lützen at fyri uml. 20 árum sí›- ani var› øki› Úti í Grøv í Klaksvík, skóg- fri›a›, m.a. tí at ta› eru fornminnir í økinum. Naka› á›renn hetta vóru einstakling- ar farnir at gró›urseta trø og runnar í økinum. Og uppl‡st ver›ur, at kønir menn meta, at fornminnini eru toftir frá víkingatí›ini, og at peningur hevur ikki veri› tøkur til forn- frø›iligan útgrevstur á økinum. Út á sjógv – Tá serliga nógv vatn er í ánni, sum rennur oman í gjøgnum øki›, hendir ta› ofta, at áin floymir yvir toftirnar. Vandi er fyri, at hetta, sum frálí›ur, kemur at ska›a vir›i› á forn- minnunum, sigur Jógvan Lützen. – Í ódnarve›rinum og regninum, sum var 18. september í ár, var áarføri› so nógv, at áin ikki svølgdi. Hetta hev›i vi› sær, at vatn floymdi yvir toftirnar, og stórur vandi var fyri, at toftirnar kundu fingi› stóran ska›a. Í ringasta føri kundu tær skola› út á sjógv, metir Jógvan Lützen í vi›merkingunum til fyrispurningin. Ta› er ófatiligt, at fíggjarmálará›harrin, i› hevur ábyrgd av, at ásetingarnar í lógini um landsskatt og kommunuskatt ver›a umsitnar lógliga, hevur gó›kent, at allir fyrití›arpensjónistar ikki eru líka fyri lógini, sigur Kristian Magnussen m.a. í vi›merkingum til fyrispurning POLITISKUR FYRISPURNINGUR Ólavur í Beiti Kristian Magnussen, løg- tingsma›ur, hevur sett He- lenu Dam á Neystabø 7 spurningar, og vil hann m.a. hava at vita, hvussu nógv hava greinarnar 8 til 13 í kunnger› um per- sónliga vi›bót sambært lóg um almannapensjónir kost- a› higartil í ár, og hvussu nógv ver›a hesar mettar at kosta fyri alt ári›? Hvussu stórur er samla›i kostna›- urin higartil í ár av teimum persónligu vi›bótunum, i› sambært landsst‡rismann- inum ikki eru heimila›ar í lóg, og hvussu nógv metir landsst‡risma›urin, at kostna›urin ver›ur fyri alt ári›? Kristian Magnussen spyr eisini, hvussu nógv kunn- ger›in um hjálparrá› hevur kosta› higartil í ár, og hvussu nógv metir lands- st‡risma›urin, at kostna›- urin ver›ur fyri alt ári›? Og ger Almannastovan tørvs- metingar, tá søkt ver›ur um stu›ul til hjálparrá›? Er svari› noktandi ynskist svar uppá, hví hetta ikki ver›ur gjørt? Kann lands- st‡risma›urin geva dømir um, hvussu hesin frádráttur ver›ur umsitin, t.v.s nær ein fyrití›arpensjónistur fær fullan frádrátt, og nær frádrátturin fellur burtur orsaka› av inntøku? spyr Kristian Magnussen m.a. í fyrispurninginum. Ólógliga Í rættiliga drúgvu vi›merk- ingunum, sigur Kristian Magnussen, at sjálvur er hann ikki í iva um, at lands- st‡risma›urin vi› grein- unum 8 til 13 í kunnger›ini hevur álagt Almannastov- uni at umsita greinina um persónliga vi›bót í lógini um almannapensjónir ólóg- liga, vi› ta› at bara pen- sjónistar, i› hava serliga trupul kor í mun til a›rar pensjónistar, eiga at ver›a fevndir av hesi grein. – Somulei›is er ta› ein treyt, at ein tørvsmeting eigur at ver›a gjørd í hvørj- um einstøkum føri, á›renn stø›a skal takast til, um persónlig vi›bót skal veit- ast. Ta› hevur altí› veri›, og eigur eisini enn at vera ein heilt nattúrlig treyt, at móttakari av persónligari vi›bót ikki er førur fyri at bera útrei›sluna sjálvur. Inntøkufrádráttur Ví›ari sigur Kristian Magnussen vi›víkjandi inntøkufrádráttinum, at hesin inntøkufrádráttur ver›ur umsitin solei›is vi› vælsignilsi frá landsst‡ris- manninum í fíggjarmálum, at Almannastovan útgjaldir ein stóran part av pensjóns- vi›bótini, i› er skattskyld- ug, skattafrítt. Teir fyrití›- arpensjónistar, i› hava so miki› av a›rari inntøku umframt pensjónina, at pensjónsvi›bótin fellur burtur, fáa ikki henda frá- drátt. – Ta› er ófatiligt, at landsst‡risma›urin í fíggj- armálum, i› hevur ábyrgd av, at ásetingarnar í lógini um landsskatt og komm- unuskatt ver›a umsitnar lógliga, hevur gó›kent, at allir fyrití›arpensjónistar ikki eru líka fyri lógini. – Harumframt er ta› sosialpolitiskt heilt burtur- vi›, at teir fyrití›arpen- sjónistar, i› hava førleika og umstø›ur at forvinna naka› umframt pensjónina, á henda hátt kanska hava minni eftir aftaná skatt, enn ein fyrití›arpensjónistur, i› ikki forvinnur meira enn, at hann hevur rætt til fulla pensjónsvi›bót og fullan frádrátt. – Hesin inntøkufrádrátt- ur, i› sum sagt ver›ur um- sitin vi›, at pensjónsvi›bót- in, i› er skattskyldug, ver›- ur útgoldin partvís uttan um skattalógina, fór at virka vi› pensjónsútgjald- ingunum mána›arskifti› apríl/mai. Pensjónistar hava ikki fingi› ágó›an av hes- um frádrátti fyri fyrstu 4 mána›irnar í ár, og tí hevur ta› áhuga at fáa at vita, nær hetta eftirgjaldi› ver›ur veitt teimum, i› hava rætt til ta›, og hvussu og av hvørjum ta› fer at ver›a útgoldi›, sigur Kristian Magnussen m.a. í vi›- merkingunum. Sosialpolitiskt heilt burturvi › – Gekkurin hjá sjónvarpinum vann fólk neisur fríggja- kvøldi›. Men ta› var ongin, sum fekk nakran fyrimun av tí HAPPADRÁTTUR Áki Bertholdsen Tey, sum spældi gekk fríggjakvøldi› varna›ust naka› løgi›: Í tri›ja og fjór›a spæli vór›u akkurat tey somu tølini drigin, tal fyri tal. Men Ole Guldborg Niel- sen, sum arbei›ir hjá grannsko›aravirkinum, Rasmussen og Weihe, viss- ar um, at ongin hevur fing- i› nakran fyrimun av tí. – Fríggjakvøldi› fann so teldan uppá at draga tey somu tølini tvær fer›ir upp í slag. Men ta› var av berari tilvild. Sannlíki fyri at slíkt hendir, er ómetaliga líti›. Men fríggjakvøldi› hendi ta› so kortini. Hann leggur tó dent á, at ta› er ikki nóg miki› til at nakar spælari fær fyrimun. Tí fyri at vinna, skulu tølini, sum ver›a drigin, passa vi› tølini á plátuni. Og ongin hev›i tvær plátur vi› somu tølum á. Ta›, sum hendi fríggja- kvøldi›, hev›i ikki veri› ein fyrimunur, uttan so, at onkur hev›i akkurát somu tølini á plátunum, sum vóru brúkt til tri›ja og fjór›a spæli. Gera sær stóran ómak Ole Guldborg Nielsen visur á, at tey hava gjørt sær ómetaligan ómak fyri, at ongin skal hava naka› at seta fingurin á í samband vi› Gekkin. Og hann sigur, at tey á›renn Gekkur byrja›u, funnu tey eina skipan, sum er 100% trygg. Hann sigur, at ta› eru tvær óheftar telduskipanir, sum draga tølini og sum prenta pláturnar. – Tølini ver›a drigin á eini teldu í Danmark, sum púra onki hevur vi› sjón- varpi› at gera. Tey ver›a send til grannsko›aravirki› Rasmussen og Weihe á diski í innsigla›um bræv- bjálva. Har ver›a tølini liggjandi í pengaskápi inn- til eina tíma fyri hvønn drátt, tá i› eg sjálvur beri tey oman í sjónvarpi og eri hjástaddur til sjónvarpi› hevur kanna› eftir, at diskurin er ílagi. Tá er sølan av gekkheft- um hildin uppat. Ole Guldborg Nielsen sigur, at trygdarskipanin er so strong, at hvørki hann, ella konan, ella børnini, hava loyvi til at spæla Gekk. Hinvegin ver›a pláturnar prenta›ar á eini heilt a›rari teldu og tey eru eisini tilvildarlig. Júst ta›, at ein ikki sleppur at velja tølnii á plátunum sjálvir, tryggjar, at ta› er tilvildin, sum ræ›ur, sigur Ole Guldborg Nielsen. – Vit ætla ikki at leggja okkum út í, hvat fólk gera í frítí›ini, sigur Fiskirannsóknar- stovan ARBEI‹S- MARKNA‹UR Áki Bertholdsen Ætlar Fiskirannsóknar- stovan at blanda seg uppí, hvat fólk gera í frítí›ini? Hendan spurningin hava lesarar sett sær aftaná at tey hava lisi› eina l‡sing frá Fiski- rannsóknarstovuni í blø›unum í farnu viku. Tá l‡sti Fiskirann- sóknarstovan eftir fólki at taka royndir av fiski, sum var› avreiddur í Su›uroynni. Gjørt var› vart vi›, at talan var bara um eitt parttí›arstarv, men um- søkjarar skuldu helst ikki hava anna› arbei›i. Á fiskirannsóknar- stovuni sigur Søren Sør- ensen, at sjálvandi fer Fiskirannsóknarstovan ikki at leggja seg út í, hvat fólk gera í frítí›ini. – Talan er neyvan um meiri enn eitt _ starv. Men trupulleikin er, at tann, sum ver›ur settur, skal vera tøkur, tá i› bát- ar avrei›a og ta› kann vera nær sum helst. Hann heldur, at l‡s- ingin kundi kanska veri› or›a› ø›rvísi, tí um um- søkjari hevur arbei›i, sum hann altí› kann fara frá, fer Fiskirannsókn- arstovan sjálvsagt ikki at leggja seg út í ta›. Grundarlagi› undir stovnsrøkt Søren Sørensen sigur annars, at hetta arbei›i›, at taka royndir av av- rei›ingum, er ein partur av grundarlagnum undir stovnsmetingunum hjá Fiskirannsóknarstovan. Talan er um at taka stakroyndir av avrei›- ingum. Longdin á fisk- inum skal mátast og fiskurin skal vigast. Somulei›is skulu nitrur takast fyri at sta›festa aldurin. Á Kongafiski ver›ur tó bara kanna› eftir, hvussu stórur hann er, og, hvat kyn hann er. Tann 1. desember fara 5 føroysk myndlista- fólk til New York, har ein frams‡ning ver ›- ur vi› teirra verkum LIST Dagfinn Olsen Í døgunum 5. til 23. de- sember hendir naka› í New York, i› ikki hendir har á hvørjum degi. Tá ver›ur nevniliga ein føroysk listaframs‡ning at síggja í amerikanska stór- b‡num. Søgan byrjar vi›, at hjúnini Tordur og Sigrun G. Niclasen vitja›u í New York. Har komu tey í sam- band vi› kvinnu, i› fæst vi› listaframs‡ningar vegna felagsskapin Ameri- can/Scandinavian Society. Sigrun hevur hildi› sambandi› vi›líka og sent tilfar yvir til hennara av umlei› 14 føroyskum listafólkum. Solei›is er íkomi›, at 5 føroysk listafólk tann 1. desember leggja lei›ina til New York. Tey, i› eru sloppin ígjøgnum nálar- eyga›, eru Sigrun Gunn- arsdóttir Niclasen, Amariel Nor›oy, Kári Svensson, Astri Luihn og Ey›un av Reyni. Føroysk myndlist til New York Sigrun Gunnarsdóttir Niclasen, Amariel Nor›oy, Kári Svensson, Astri Luihn og Ey›un av Reyni eru útvald at s‡na fram í New York í døgunum 5. til 23. desember (Mynd: Jens Kristian Vang) Skal ikki takast bókstaviliga Fiskirannsóknarstovan hevur fólk kring landi› at taka royndir av tí, sum bátar og skip avrei›a. Hetta er ein partur av grundarlagnum undir stovnsmetingunum Gekkur vann fólki neisur Gekkur bar seg undarliga at fríggjakvøldi›. Men ta› fekk ongin naka› burturúr, sigur grannsko›arin, sum hevur evstu ábyrgdina av, at alt fer rætt fram