fríggjadagur 17. november 2000síða 5

Nr. 222 - 17. november 2000 9 8 Nr. 222 - 17. november 2000 Javna›arflokkurin hevur ásanna›, at grundleggjandi broytingar mugu ger- ast í umsitingini av landinum - og flokk- urin ger seg til tals- mann fyri einum n‡ggjum bygna› inn- an ta› kommunala øki›. Endamáli› er at styrkja øll øki í landi- num, at bøta um trivna›in og menna fólkaræ›i›, vi› at geva økjunum størri myndugleika, fleiri heimildir, samstund- is sum størri ábyrgd ver›ur løgd á økini VI‹TAL Tummas í Dali Høvu›smáli› er samhalds- festi - Allur politikkur Javna›- arfloksins er grunda›ur á, at øll menning í samfelag- num skal hava sum enda- mál at skapa eitt samhalds- fast samfelag fyri frí og fræls menniskju, eitt sam- felag, sum setir umsorgan- ina fyri felags áhugamálum og vælfer› fólksins í há- sæti, sigur Vilhelm Johann- esen. - Hetta mál Javna›ar- floksins er eisini galdandi í arbei›inum fyri einum n‡ggjum bygna›i á komm- unala økinum. - Allir landsins borgarar skulu hava somu møgu- leikar í vælfer›arsamfelag- num — uttan mun til, hvar í landinum teir hava valt at búseta seg. - Vit fara ongantí› at gó›taka, at føroyingar ver›a b‡ttir upp í fyrsta og annan floks menniskju: - tey, i› hava alskyns tilbo› um arbei›i, útbúgving, mentan, almanna- og heils- umstø›ur — og so hini. - Tí skulu møguleikarnir hjá fólki at skapa sær eina mennandi tilveru ganga fram um einoygd búskap- arlig sjónarmi›, sigur Vil- helm Johannesen. Lóggávan er ikki dagførd - Skal bygdasamfelagnum ver›a lív laga› krevst, at ta› politiskt stø›ugt ver›ur arbeitt vi› at skipa umstø›- urnar, møguleikarnar og karmarnar av n‡ggjum, alt eftir samfelagsgongdini, og Vilhelm Johannesen vísir á, at ein treyt fyri trivna›i í teim ymsu plássunum er eitt rímiligt aldursb‡ti í fólkinum, javnvág í ar- bei›sb‡ti og —tilbo›um til øll arbei›støk, og at tey, sum eru uttan fyri arbei›s- markna›in: børn, gomul og óarbei›sfør — eru ein vird- ur partur av samfelagslívi- num. - Samfelagi› hevur broytt seg nógv, sí›an kommunur- nar á fyrsta sinni vór›u skipa›ar í 1872, men lóg- gávan á kommunla økinum hevur als ikki veri› dagførd í samsvari vi› samfelags- broytingarnar, bæ›i á ein og annan hátt. - Úrsliti› er hareftir: nógvar gó›ar skipanir eru vor›nar stirvnar, a›rar skapa ójavna millum borg- arar ymsa sta›ni í landi- num, tí tær eru drignar upp í ein vavgreyt millum yms- ar umsitingarligar myndug- leikar. - Tí er ney›ugt vi› eini n‡ggjari skipan, sum styrkir fólkaræ›i, og har tann myndugleikin, sum tekur avger›irnar, er so nær borgarunum, sum til ber. Ongin tvinga › samanlegging Tó at Vilhelm Johannesen ásannar, at ta› er ney›ugt at menna samstarvi› millum kommunur, er hann og Javna›arflokkurin ímóti at fremja hetta vi› lóg, so- lei›is sum bygna›urin er í dag. -Ta› er greitt, at sam- gongan er í eini politiskari tvístø›u á tí kommunala økinum, sigur Vilhelm Jo- hannesen. - Løgma›ur, sum umsitur kommunumál, roknar vi›, at kommunur fara at leggja saman av einlistum. - Men ta› er óhugsandi, at kommunur - eftir bert nøkrum fáum árum - sjálv- bodnar ver›a lagdar saman. - Samstundis sigur løg- ma›ur seg eisini vera ímóti at tvinga› kommunur at leggja saman vi› lóg. - Úrsliti› er, at onki hendir í hesum málsøki- num — alt stendur í sta›. Men Vilhelm Johannesen ger greitt, at broytingar mugu og skulu gerast, tí samfelagsgongdin krevur ta›. - Javna›arflokkurin hev- ur sum mál at styrkja kommunala sjálvræ›i og kommunalu ábyrgdina, men vit eru ímóti at tvinga kommunur at leggja saman vi› lóg. - Í sta›in mæla vit í Javn- a›arflokkinum til eina so- kalla›a millumloysn. - Vit mæla til, at skipa› ver›a øki — øki vi› fleiri kommunum, sum eru fel- ags um ymisk mál, sum tann einstaka kommunan er ov lítil ella fíggjarliga veik at umsita einsamøll. - Taka vit eitt nú Klaks- víkina sum dømi, so er ongin ivi um, at Klaksvíkin - og Nor›uroyggjar yvir- høvur - væl kundu tiki› á seg stóran part av tí umsit- ing, sum nú er í Tórshavn. - Klaksvíkin hevur stórar og gó›ar bygningar til um- siting og undirvísing, og ein skúladepil, hagar næm- ingar úr ymsum stø›um í landinum koma. - Men skulu hesir møgu- leikar og a›rir, sum Klaks- víkin hevur, troytast á ein skynsaman hátt — og ta› skulu teir jú -, so krevst m. a. ein onnur skipan á kommunala økinum, ein n‡ggjur kommunalur bygn- a›ur, sum ger ta› møguligt at flyta almenna umsiting her nor›ur, sigur Vilhelm Johannesen. - Ta› gevur lítla meining, at eitt øki sum Nor›ur- oyggjar, sum hevur lutfals- ligan stóran fólkavøkstur — kanska tann størsta í landinum — ikki skal hava møguleika fyri framhald- andi menning, av tí at øll umsitingin av landinum skal vera í Tórshavn. - Men ta› er greitt, at kommunurnar sjálvar hava stóra ábyrgd av at skapa umstø›ur, so at ta› ber til at flyta almenna umsiting út á økini, sigur Vilhelm Jo- hannesen. Land, øki og kommuna - Ongin er betur førur fyri at meta um, hvussu bygdin ella b‡urin skal skipast, enn tey, sum búgva har, sigur Vilhelm Johannesen, og tí skulu øll tey mál, sum bert vi›koma tí einstøku bygd- ini ella b‡num, avgerast í heimakommununi. - Hesin politikkurin styrkir fólkaræ›i›, sam- stundis sum hann leggur størri ábyrgd á tær kommu- nalu eindirnar. - Men Javna›arflokkurin ásannar eisini, at ávís mál ver›a betur røkta› í størri eindum enn í núverandi kommunalu eindunum, og tí er ney›ugt at skipa hesar eindir, sum vit kunnu kalla økiseindir ella stutt og greitt øki. - Økini ver›a sostatt tann tri›ja umsitingarliga eindin í landinum — afturat um- sitingini hjá landi og kommunum — og vi› lóg skal heilt grei›ur skilna›ur gerast millum hesar tríggjar eindirnar: kommununa, øki› og landi›. Kommunust‡ri › Kommunust‡ri›, sum er beinlei›is valt av veljaru- num í kommununi, skal sambært hugsan Javna›ar- floksins framhaldandi røkja tey fíggjarligu og umsiting- arligu málini hjá komm- ununi. St‡ri› skal skipa komm- ununa tøkniliga, taka sær av trivna›armálum, taka lut í vinnuskapandi virksemi eftir ásettum reglum og á- seta skattaprosenti›. Kommunust‡ri› skal taka sær av smærri havnum og lendingum, vegum og vatni, umhvørvi og byggi- og b‡arskipan, umframt mentanarvirksemi í komm- Vilhelm Johannesen, løgtingsumbo› Javna›arfloksins: Almennar stovnar út á økini – Javna›arflokkurin er sannførdur um, at almennir stovnar, sum í dag liggja í Tórshavnar kommunu, ver›a fluttir út á økini – og at almennir stovnar, sum koma í framtí›ini, ver›a lagdir út á øknini, sigur Vilhelm Johannesen, tingma›ur Javna›arfloksins - Taka vit eitt nú Klaksvíkina sum dømi, so er ongin ivi um, at Klaksvíkin - og Nor›- uroyggjar yvirhøvur - væl kundu tiki› á seg stóran part av tí umsiting, sum nú er í Tórshavn, sigur Vilhelm Johannesen ununi, so sum bygdar- skúlum, ítrótti, spæli- plássum og bygdarhúsum. Økisrá›i› - Hugsanin er, sigur Vil- helm Johannesen, at økis- rá›i› ver›ur valt sam- stundis sum ta› einstaka kommunust‡ri›, og ta› skal eisini veljast bein- lei›is av borgarunum í kommunum, sum øki› fevnir um. - Myndugleikin og á- byrgdin hjá økisrá›num kundi fevnt um mál sum premieru heilsutænast- una, kommunulæknaskip- anina, heilsusystraskip- anina og barnatannrøkt- ina. - Mál hjá barnaverndu- num kundi somlei›is ver- i› løgd undir økisrá›i›, eins og barnaansingin, heimarøktin, røktar- og ellisheim og bústa›ir til gomul og breka›. - Eisini kundi økisrá›i› fingi› ábyrgdina av at ú- tvega tilbo› til pensjónist- ar, børn og ung og fyri- byrgjandi tiltøk fyri bólk- ar vi› serligum tørvi — eitt nút børnum og ung- um. - Heilsu- og umhvørv- ismál, sløkkili› og til- búgvingarætlan kundi veri› samskipa› undir øk- isrá›num. - Økisrá›i› kann eisini taka til vi›ger›ar arbei›s- og vinnumøguleikar í øki- num. Landi› Landi› umbo›ar lands- st‡ri› og mi›fyrisiting- ina. Vilhelm Johannesen sigur, at landi› skal um- sita almanna- og heilsu- mál, t.e.: almennar pen- sjónir, rá›geving, veg- lei›ing, tiltøk og útgjald- ingar eftir forsorgarlóg- ini. - Fyri at leggja tænast- urnar so nær borgarunum, sum til ber, skipar Alm- annastovan deildir í ymsu økjunum. - Í heilsumálum skal landi› taka sær av sjúkra- húsverkinum og sjúkra- flutningi. - Á skúlaøkinum skal landi› m.a. røkja tær al- mennu uppalingarligu skipanirnar, setan av lær- arum og stjórum í skúla- verkinum og umsita lær- aralønir. - Landi› umsitur eisini toll- og skattvi›urskifti, men skipar deildir í teim ymsu økjunum. - Kommunala eftirliti› ver›ur framvegis ein landsstovnur, sum hevur eftirlit vi› kommunust‡r- unum og økisrá›unum. Stovnar út á økini Hesin n‡ggi umsitingar- ligi bygna›urin av landi- num, sum Javna›arflokk- urin mælir til, gevur økju- num fleiri ársverk. Men ta› er óhugsandi, sigur Vilhelm Johanne- sen, at hesi ársverk ver›a so nógv í tali, at tey fara at tryggja eitt nóg stórt útbo› av størvum, sum er ein avgerandi treyt fyri, at fólk vi› útbúgving búseta seg í økjunum. - Javna›arflokkurin er tí sannførdur um, at ta› er ney›ugt vi› politiskum avger›um um, at almenn- ir stovnar, sum í dag liggja í Tórshavnar kommunu, ver›a fluttir út á økini - og at almennir stovnar, sum koma í fram- tí›ini, ver›a lagdir út á økini. - Hesin økismenningar- politikkurin fer at minka um ta› ovurhonds stóra tr‡sti›, sum í dag er á Havnina, bæ›i vi›víkj- andi íbú›um, barnaansing og eldrarøkt. - Framkomnu samskift- ishættirnir og ein bøtt samfer›sluskipan gera, at ta› ikki longur er nøkur verulig for›an fyri, at al- menn umsiting kann leggjast uttan fyri Havn- ina. - Onkur vil kanska siga, at tey n‡ggju økisrá›ini fara at føra til d‡rari og meira umsiting. Men ta› skuldi ikki veri› ney›ugt, tí ta›, sum økisrá›ini fara at kosta, skal fáast aftur í spardari umsiting hjá bæ›i landi og kommunu. - Á hesum grundarlag skuldi bori› til at fingi› eina brei›a politiska und- irtøku fyri at fremja ein n‡ggjan kommunubygn- a›, meinar Vilhelm Jo- hannesen. Javna›arflokkurin hev- ur ikki tiki› endaliga stø›u til, hvussu stór øk- ini skulu vera, men Vil- helm Johannesen sigur, at Javna›arflokkurin er sinna›ur at samstarva vi› a›rar flokkar um eina endaliga loysn fyri einum n‡ggjum lógarverki, i› broytir galdandi skipanir á kommunala økinum. Steintór Rasmussen Ein av okkara fremstu politikarum spyr eftir At- lantis í Nor›l‡sinum. Svar- i› er stutt og greitt. Ment- unarhúsi› er horvi› í mjørkanum. Sum tey flestu vita, so eigur Klaksvíkar Komm- una bygningin. Ta› skuldi veri› ein fyri- munur, men bleiv skjótt ein trupulleiki. Sum so nógvar a›rar ognir hjá b‡rá›num, so var Atlantis ein bygningur, sum í nógv ár ongan gó›- an átti, uttan tey sum spældu sjónleik í bygningi- num, og sum eftir førimuni royndu at skapa sær um- stø›ur í hølunum. Húsi› var um at forfella og ikki í lógligum standi. Tí var ta› helst kærkomi› at nøkur fólk gjørdu av, at endurreisa bygningin og gera Atlantis til eitt inn- bjó›andi sta› vi› tiltøkum, sjónleiki og biografi. Tá sami ma›ur, sum á innbodnari samkomu summari› 1997 klipti snórin í Atlantis, og sum átti so nógv rós og gó›an vilja at bera húsinum, er farin at lasta projektinum, kann hetta ikki standa ó- svara›. Ein n‡tist ikki hvørki at hava skil fyri lei›slu ella fíggjarst‡ring fyri at skilja hví Atlantis bleiv d‡rari enn upprunaliga ætla›. Ta › vistu øll, eisini Jógvan Lüt- zen. Bæ›i á›renn og aftaná at arbei›i› var li›ugt. Húsi› skuldi lúka øll krøv frá brand- og heilsu- myndugleika. Ta› skuldi vera handikappvinarligt. Ta› skuldi rúma alskins møguleikum. Felagshølir til Klaksvíkar Sjónleikara- felag skuldu gerast í kjall- aranum. Øki› skuldi frí›k- ast, solei›is at Atlantis kundi taka seg út í b‡ar- myndini. Innbúgv skuldi keypast. Arbeitt var› skjótt og sjálvt peningastovnurin gó›tók at fíggjarætlanin ikki helt. Onki spill var av pengum og íløgurnar sóust aftur í ríkiligum máti. Takka› veri› einum ótrú- ligum vilja frá einstakling- um, munagó›um stu›li frá handlum, fyritøkum og grunnum bleiv Mentunar- húsi› Atlantis uppá rekord- tí› veruleiki. At Klaksvíkar B‡rá› játt- a›i 450.000 krónur yvir tr‡ ár til eina ogn, sum komm- unan eigur og sum gjørdist karmur um biograf, tónleik, sjónleik og a›ra mentan í Klaksvík, haldi eg ikki at forma›urin í Mentunar- nevndini skal vera so keddur av. At Atlantis í dag hevur eitt samla› vir›i uppá uml. 5 mill. krónur, og at skuldin bert er ein tri›ing av hesi upphædd, áttu royndir pol- itikarar at lært av og vir›is- mett. Hví Atlantis hvarv kann bert tann blindi spyrja seg sjálvan. Bygningurin stendur framvegis í b‡num. Øll síggja hetta snotuliga hús- i›. Men tey sum einans síggja trupulleikan, hóma ikki møguleikarnar. Tey, sum veruliga s‡ndu vilja og stríddist fyri at fáa eina n‡ggja dimentjón til b‡in, hava til fán‡tis roynt at fáa skipa›i vi›urskifti í Atlantis. Ta› ber til at koma ví›ari úr ósemjum, men um alt druknar í handlingsloysi, tómum lyftum og mjørka- tosi, ste›gar alt upp. Byggibólkurin frá 1997, ynskti skipa›i vi›urskifti› tá húsi› var tiki› í n‡tslu og at seta eitt húsast‡ri›, men mátti av gó›um grundum leggja bóltin fyri føturnar á Klaksvíkar B‡rá›, sum í skjótt fleiri ár hevur spark- a› hann ví›ari til Føroya Landsst‡ri›, Klaksvíkar Sjónleikarafelag, Nor›oya Sparikassa, Nor›urlanda- húsi›,umsitingina, sakfør- ara, einstaklingar og a›rar vi›leikarar. Øll eru á sama li›i› og ynskja eitt gott úrslit. Men Klaksvíkar B‡rá› hevur ikki duga› serliga væl at samskipa› spæli›. Um Klaksvíkar B‡rá› ikki hevur rygg at bera kostna›in av Atlantis og at skipa húsi› sum eitt veru- ligt mentanarhús, so er at siga ta›. Um sjónleikur og bio- grafur ikki kann húsast undir sama taki, so má stø›a takast út frá tí. Um Atlantis skal ver›a leikhús burturav, so er ta› eisini ein møguleiki. Um ein Sjálvsognar- stovnur er rætta loysnin, so er at føra ta› út í lívi›. Um l‡sast skal eftir ein- um lei›ara ella leigara, ja so geri› ta›! Fyribils er Atlantis ikki l‡st til sølu. At Atlantis av fyrstan tí› kundi veri› skipa› ø›rvísi, og at fólk hava veri› ymisk á máli um hvussu húsi› skuldi rekast, kann eingin liva leingi av — jú kanska einstakir politikarar. Knúturin í Atlantis var og er framvegis lættur at loysa. Vit skulu bara ikki toga í hvør sín enda. Tann ma›ur, sum nú al- ment trínur fram og sigur um Atlantis: Vit gó›taka ikki at ávísir smáir bólkar í okkara lítla lokalsamfelag gera sær dælt, og senda rokningina til borgaran”_, ja, hann hevur neyvan skilt ta positión honum var› lut- a› í hendi fyri skjótt f‡ra árum sí›ani. Fyribils er ongin rokning send skattaborgarnum, me›an privatir persónar hava veri› kravdir eftir pengum fyri umbyggingina av Atlantis. Skal talan vera um sløs av pengum hjá tær og mær, so hygg eftir fótbóltsvølli- num, sum longu frá fyrsti degi ikki kundi brúkast. Og milliónbrølaran í Skúlanum á Ziskatrø›, har millum anna› eitt elevatortorn bleiv bygd til onga ver›ins nyttu. Ein dugnalig politisk lei›sla kann fáa lív í At- lantis uppá fáar vikur. Og eitt vælriki› mentun- arhús n‡tist ikki at vera nøkur byr›a hjá Klaksvíkar B‡rá›. Heldur tvørturímóti… Ta› skilja sjálvt vanlig fólk. Atlantis hvarv í mjørkanum VI‹MERKINGAR Mentanarhúsi› Atlantis í Klaksvík Sí annars vi›tal vi›: - Jóannes Eidesgaard, Sosialurin tann 14.04.00 • Javna›arflokkurin tekur ikki undir vi› eini tvinga›ari samananlegging av kommunum, men mælir ísta›in til ein n‡ggjan bygna›. • Javna›arfl. mælir til eina tr‡ b‡tta skipan í land, øki og kommunu. • Kommunurnar hava sjálvar stóra ábyrgd av at skapa umstø›ur, so at ta› ber til at flyta almenna umsiting út á økini. • Javna›arfl. vil hava politiska avger› um, at almennir stovnar ver›a fluttir út á økini. Høgna Hoydal, Sosialurin 25.07.00