mikudagur 22. februar 2006síða 31

Nr. 38 - 22. februar 2006 23 Um fáar dagar er føstulávint á skránni. Um alt landið lata vit okkum í skemti­ klæði, ganga grýlu, sláa tunnu, eta føstu­ lávintsbollar og hugna okkum saman. FØSTULÁVINT Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Fastalávint er fyri øll – børn sum vaksin. Nærum hvørt barn letur seg í grýluklæði, slær tunnu og fer út at ganga grýlu í stórum flokki millum húsanna um kvøldarnar. Øll royna tey at fáa so nógv góðgæti í posan sum gjør­ ligt. Seinni fara tey, ið eru eitt sindur eldri og vorðin ov gomul til at ganga grýla, vanliga í grýludans, sum næst­an er í hvørjari bygd og hvørj­um býi. Hví hátíðarhalda vit fastalávint? Orðið fastalávint er nýggjari í føroyskum og er komið úr plattýskum ’Vastelavent’, ið merkir kvøldið fyri føstu. Í katólskari tíð var fasta­lávint føstuinngangur, áðrenn farið varð undir ta álvar­somu og strongu 40 daga longu føstuna. Fasta­lávinst­mánadagur var seinasti dansidagur áðrenn sjálva føstuna, so umframt at geva øllum loyvi at eta tað, tey vildu, áðrenn tað var forboðið, var fastalávint eisini eitt tíðarskeið, har allar vanligu siðvenjurnar í dagligdegnum vórðu settar til viks. Í Suðurevropa nevna tey eina slíka veitslu ’karneval’. Orðini ’Carne vale’ merkja ‘Farvæl kjøt!’. Áðrenn trúbótina í 1536 var maturin í føstuni grovt breyð, fiskur o.t., so áðrenn føstuna ótu flest øll so nógv, tey megnaðu av ljósum breyði, kjøti og feitum mati. Aftaná trúbótina varð føstan eftir katólskari merking sett úr gildi, men fastalávint er tó ein varðveittur siður. Heima við hús, í Jónas Broncks­gøtu 33 í Havn, hevur Birita Krossteig sín egna sermerkta handil. Hann eitur »Skortur«, og selur hon her at kalla alla grýlu- og sjónleikaraútgerð. – Skortar, klædnabúnar, andlitsmáling, parúkkar, hattar og aðra út­gerð í sambandi við sjón­leik FØSTULÁVINT Lív Højsted Horsdal horsdal@sosialurin.fo Birita hevur rikið handilin í 5 ár. Hon byrjaði í smáum við einans at selja andlitsmáling, men virksemið vant sera skjótt upp á seg: – Av fyrstan tíð valdi eg at fara undir haldilin hjá mær, tí tá eg sjálv spældi sjónleik, vóru vit ofta í teirri støðu, at vit ikki høvdu møguleika at keypa slíka útgerð í samband við sjónleik. Vit kundu sjálv­ andi bíleggja smyrsl úr Dan­ mark, men tað tók ofta so langa tíð, at tað rætt og slætt ikki loysti seg. Sjálv heldur Birita, at tað er sera stuttligt at arbeiða í tílíkum handli: – Eg elski at ganga í handl­in­um og fjasa, royna ym­iskar skortar o.t. Men tað stutt­l­igasta av øllum er, tá fólk koma inn í handilin og royna ymiskt. Flest øll eru í góðum hýri og flenna, og um tey ikki eru glað, tá tey koma inn, eru tey tað í øllum førum, tá tey fara út aftur. Besta ráðið Birita hevur at geva teimum, ið ikki ætla at nýta so nógvar pengar til grýluklæði, er at keypa ein parúkk: – Ein parúkkur broytir okk­ ara útsjónd alt fyri eitt, og so noyðast vit ikki at keypa stórvegis annað. Annars plagi eg altíð at biðja fólk fara niðan í Blákrossbúðina at keypa sær klæðir, og so kunnu tey koma aftur her at keypa tilhoyrið – tenn, oyru, nøs, smyrsl o.s.fr. Birita Krossteig heldur, at fólk nú á døgum eru meira tilvitað um, at tað skjótt er fastalávint, og at føroyingar flestir hugsa nógv um grýlu­ klæðini: – Fyrr fóru øll mestsum bara í skundi upp á ovasta­ loftið og funnu okkurt fram, ið hóskaði. Men nú koma nógv longu í januar mánaði í handilin og leita eftir ym­iskum til fastalávint. Higartil arbeiðir Birita bara hálva tíð í handli sínum, men vónar, at um 1-2 ár fer at bera til eittans at liva av at selja sjónleikaraútgerð í Føroyum. Hvar er tunnu­ sláttur og grýlu­ dansur? Á fastalávint fara mangir føroyingar í grýludans og sláa tunnu um alt landið í vón um at gerast kattarkongur. Men hvar er tunnu­ sláttur og grýlu­ dansur á skránni? Føstulávints­ dansur í Vági Væl umtókta suðuroyar- or­kestri Deiggj fara leyg­ ar­kvøldið at spæla til føstu­lávintsdans í Stóra Pakk­húsi í Vági. Føstulávints­ hald í Skopun Eins og undanfarin ár verð­ur føstulávintshald í ‘Samljóð’ í Skopun. At­gongumerki á 200 kr. til borðhaldið og dansin kunnu fáast við at ringja til Torgerð Joensen (361373/224453) ella Meik­en Krabenhøft (361151/216151). Skráin fyri dagin er henda: Kl. 16 tunnusláttur fyri vaksin (aldursmark 14 ár) Kl. 19.30 borðhald – Lávur & Klávur undirhalda Frá kl. um 23.30 spæla Signar í Homrum Band til dans. Mánadagin 27. februar kl. 14. verður tunnusláttur fyri børn. Grýludansur í Havn Leygarkvøldið skipar hond­bóltsfelagið Neist­in fyri grýludansi í ítrótta­ høllini á Hálsi. DJ Pætur Magnussen leggur løg á, og tríggjar tær vakrastu grýlurnar verða heiðraðar. Atgongumerki verða seld við dyrnar. Meira á síðu 26 Serligur grýluhandil Tíð at halda føstulávint Fastalávintsbollar (um 32 bollar) Deiggj: 500 g mjøl 200 g smør 75 g ger 50 g sukur 1 tsk salt 2 egg 3 dl mjólk Smørkrem: 100 g smør 100 g sukur 1 ssk mjøl 25 g marsipan (alt tilfarið verður elt saman til bleytt deiggj) Fylla: køkukrem ella súltutoy Glasurur: 100 g flormelis 2 tsk kakao 2 ssk kókað vatn Leiðbeining: Hita mjólkina flógva og loys gerina. Koyr restina av tilfarinum í og elt deiggið væl. Lat deiggið ganga í 15 min. Být deiggið í tvey eins stór stykki og rulla tey út í tveir fýrkantar á 30x30 cm. Být báðar fýrkantarnar í 16 javnstór stykki. Legg eina tsk av smørkremi á hvørt stykki, og lat bollan væl aftur. Legg bollarnar á smurda plátu við afturlatingini niðureftir. Trýst eitt hol við tummlinum í hvønn bolla og koyr køkukrem ella súltutoy í holið. Lat deiggið aftur ganga í 15 min. Pensla við eggi og baka bollarnar mitt í ovninum í 10-20 min. á 220°. Prýð bollarnar við glasuri.