týsdagur 5. desember 2000síða 5

N‡ggi barnafilmurin hjá Fer›slutrygd var› frums‡ndur mánamorgunin. Høvu›sbo›skapurin í filminum er, at ta› er alney›ugt at hava hjálm á høvdinum, tá ein setur seg á súkkl- una FER‹SLUTRYGD Stefan í Skorini Fer›slutrygd hevur lati› ein n‡ggjan teknifilm úr hond- um, og hann kallast Batt- mass. Hetta er ein umseting av einum donskum hoyri- spæli, sum Rådet for Større Færdselssikkerhed hevur gjørt. Jóhan Dalsgar›, alias Jóhan í Kollafir›i, hevur lagt alt arbei›i› til rættis og føroyska›i eisini. Hann er bara væl nøgdur, nú filmur- in endiliga er klárur at koyra í sjónbandstóli›. Ta› sá eisini út til, at børnini, sum vóru til sta›ar vi› frums‡ningina, dámdu filmin væl. Hoyrispæli› sjálvt var› fyrstu fer› at hoyra í Útvarpi Føroya í 1996, og ta› hevur veri› n‡tt um- aftur til filmin, sum nú er gjørdur. Ætlanin var fyrst, at hoyrispæli›, sum hev›i veri› í ÚF, skuldi gevast út sum ljó›band, men vegna peningatrot var hetta av ongum. Seinni eydna›ist at fáa stu›ul til útgávu av sjónbandi frá Skótahjálpini og Texaco Faroes Group. N‡t hjálm Søgan er um børn á súkklu, um súkkluhjálmar, endur- skin, fer›slureglur og mangt og hvat um súkklur. Høvu›spersónurin í film- inum er Mass, sum er sjey ára gamal. Honum dámar væl at súkkla, og onkuntí› súkklar hann vi› vinkon- uni, Tinu. Mass hevur eitt gott hugflog, og hann ímyndar sær mangt og hvat, tá hann er úti vi› súkkluni. Tá er hann Battmass og hon er Sóljugentan. Saman fara tey á eina spennandi fer›. Bo›skapurin er, at øll, sum súkkla, mugu n‡ta hjálm. Ta› kann bjarga lívi tínum. Nógvur tónleikur er í filminum, og ta› er eisini Jóhan í Kollafir›i, sum hevur gjørt tónleikin. Hann spælir sjálvur øll ljó›førini og hevur sett saman. Ta› er ikki sami tónleik- ur, sum var› n‡ttur í danska hoyrispælinum, men Jóhan hevur gjørt n‡ggjan tónleik til filmin. Finnbjørn Hansen hevur gjørt tekningarnar til film- in, og hann metir, at hann hevur gjørt eini 40 tekning- ar til filmin. Hvør tekning tekur eini 2-3 tímar hjá honum at gera. Felagi› sjónband hevur framleitt filmin. Sjóband hevur sta›i› fyri teknisku samansjó›anini av mynd- um og ljó›i í samstarvi vi› Fer›slutrygd. Øll børn fáa eitt eintak Sjónbandi› Battmass er ætla› teimum seks ára gomlu børnunum. Øll børn í Føroyum eru av sær sjálvum limir í Fer›sluringi Barnanna, og sjónbandi› er ískoyti til anna› tilfar, sum tey í Fer›sluringi Barnanna fáa sendandi. Á sjónbandinum er eisini ein undanfilmur, sum tekur tveir minuttir, i› sn‡r seg um súkkluhjálmar. At enda er eitt innslag á ein minutt um endurskin. Stuttligt at hoyra ta› aftur Tr‡ av børnunum, sum hava lagt røddir til filmin, vóru eisini og hugdu at frums‡ningini. Hallur Joensen, Henrietta Hamm- er og Albjørg Joensen tóku fyri f‡ra árum sí›ani rødd- irnar upp til hoyrispæli›. Tey eru øll úr Kollafir›i og eru í dag sekstan ára gom- ul. – Ta› var ógvuliga stuttligt at vera vi› tá, og ta› er stuttligt at hoyra ta› aftur í filminum, siga tey tr‡. Tey ivast eitt sindur í, um bo›skapurin í filminum kemur nóg greitt fram fyri smábørnum, tí kanska er í so nógvur dentur lagdur á søguna framum bo›skapin um at vera í hjálmi. Røddirnar í filminum eiga Hallur Joensen, Henrietta Hammer, Albjørg Joensen, Mai Jacobsen, Hanna Tove Áarstein, Jóannes Niclasen, Páll av Teiginum og Jóhan í Kolla- fir›i. Andras Mortensen, savn- vør›ur á Føroya Fornminn- issavni, hevur lati› úr hondum n‡ggja bók, sum sn‡r seg um tann føroyska bátin. Hon kallast »Hin føroyski ró›rarbáturin – sjómentir føroyinga í eldri t훫. Føroyski báturin hevur sta›i› og stendur sum ein av ímyndunum um før- oyska fólkamentan, og sí›- ani fimti-árini hava savns- fólk og onnur savna› inn tilfar til eina søguliga l‡s- ing av hesum t‡›andi parti av fólkalívinum. Í bókini ver›a t‡›andi úrslit av hesi granskingini almannakunngjørd. Í bókini ver›ur sagt frá føroysku bátunum í tí›ar- skei›num frá 17. øld fram til umlei› 1930, tá ta› gjørdist vanligt at seta maskinur í teir. Sagt ver›ur bæ›i frá bátasmí›i og frá gerandislívinum kring bát- arnar, og nógv ver›ur gjørt burturúr at l‡sa alt hetta vi› myndum og tekningum. Eitt nú eru í bókini upp- mátingar av 34 bátum vi› tølum fyri hvussu teir gomlu ró›rarbátarnir vór›u gjørdir. Umframt at vera ein vísindalig l‡sing av, hvussu føroyingar fyrr lív- bjarga›u sær av sjónum, er bókin eisini eitt íkast til or›askifti› um, hvussu før- oyski báturin hoyrir til í nú- tí›ar føroyskum mentanar- lívi. Bókin er í stórum broti og telur 354 sí›ur. Føroya Fró›skaparfelag og Føroya Fornminnissavn standa fyri útgávuni. Hjálmur er kool Fimm av teimum, sum hava stóran leiklut í filminum. Frá høgru: Hallur Joensen, Jóhan Dalsgar›, Henrietta Hammer, Finnbjørn Hansen og Albjørg Joensen Mynd: Jens Kr. Hansen Ein av yngru flokkunum í Eysturskúlanum var eisini vi› til frums‡ningina. Tey hugna›u sær óført, me›an filmurin var› s‡ndur Mynd: Jens Kr. Hansen Bók um føroyska bátin Nr. 234 - 5. desember 2000 9 8 Nr. 234 - 5. desember 2000 KOMMUNUMÁL Áki Bertholdsen Ta› er nú gjørt av, at Levi Niclasen heldur fram sum bygdará›sforma›ur í Hval- biar Kommunu eitt val- skei› afturat. Hann er eisini bygda- rá›sforma›ur hetta val- skei›i› og á kommunu- valinum næstseinasta t‡s- dag, fekk hann so dygga álitisváttan frá veljarunum, at hansara listi er blivin før- ur fyri at mynda meirilutan í bygdará›num einsamallur næsta valskei›. Hansara listi fekk f‡ra av teimum sjey bygdará›slimunum. Sjálvur var› Levi Niclasen fyrstvaldur vi› nógv flest- um atkvø›um, hann fekk 105 atkvø›ur, sum er næst- an tvær fer›ir so nógv, sum tann fekk, i› hev›i næst- flestar atkvø›ur. Ein annar listi fekk hinar tríggjar limirnar. Tveir a›rir listar stilla›u upp, men fingu onki umbo›. Listin, sum Levi Nicla- sen var› valdur á, hev›i fund nú eitt kvøldi›, og har var› gjørt av, at Levi Nicla- sen skuldi halda fram sum bygdará›sforma›ur. Niels Jacob Thomsen ver›ur næstforma›ur. Eftir lógini skal Hvalbiar Kommuna minst hava borgarstjóra í hálvum starvi. Á listanum hjá Levi Niclasen halda tey, at ta› er nóg miki›, at hann er borg- arstjóri hálva tí›. Ta› fer ikki at ávirka hansara borg- arliga starv sum er at vera skúlalei›ari í Hvalba. Eftir lógini, skal bygda- rá›i› í Hvalba nú eisini skipa seg í nevndir. Talan er um tr‡mannanevndir, har í listin vi› meirilutanum fær tvey umbo› og andstø›u- listin ta› tri›ja umbo›i›. Í fíggjarnevndini er bygdará›sforma›urin fødd- ur forma›ur. Afturat sær fær hann Katrin Joensen av meirilutalistanum. Í havnanevndini ver›ur Otto West forma›ur og hin nevndarlimurin fyri meiri- lutan ver›ur Niels Jacob Thomsen. Í teknisku nevnd ver›ur Katrin Joensen forma›ur og hin nevndarlimurin fyri meilutan ver›ur Niels Jacob Thomsen. Bygdará›i› fer at skipa seg formliga ein av fyrstu døgunum. At betala so nógv av skuldini sum gjørligt, er eitt høvu›smál hjá bygdará›num ta› komandi valskei›i. Men útbyggingar skulu eisini gerast, bæ›i í Sandvík og í Hvalba KOMMUNU- POLITIKKUR Áki Bertholdsen – Hetta komandi valskei›i› ver›ur ta› eitt høvu›smál hjá kommununi at betala so nógva skuld, sum til ber. Ta› sigur Levi Niclasen, sum nú fer undir eitt n‡tt skei› sum bygdará›sfor- ma›ur í Hvalbiar Komm- unu. Hann sigur, at kommun- an skyldar gó›ar 15 milli- ónir og ta› er álei› hálv- onnur álíkning. Hóast hetta ikki er so ovurhonds skuld, afturímóti fleiri ø›rum kommunum, førir ta› til bindingar og tær ætla vit at sleppa av vi›, sigur hann. Men annars ætlar bygda- rá›i› sær fyrst og fremst undir at fremja nakrar út- byggingar, sum longu eru samtyktar. Í fyrstu atlløgu hevur frá- farandi bygdará› samtykt at byggja skúlan í Sandvík út. Fari› ver›ur undir ta› útbyggingina fyrst í kom- andi ári, so skjótt sum gó›- kendar tekningar eru fing- nar til vega. Ætlanin er at byggja tvær skúlastovur upp í eystara enda á skúlanum. Hvør stova ver›ur f‡ra metrar long og onnur skal brúkast til teldurúm og hin til evn- ing. Sí›ani er ta› eisini sam- tykt at frí›ka Geilina, sum er eitt stykki mitt í bygdini í Sandvík. Í tí sambandin- um er ætlanin at flyta minn- isvar›an yvir skaldi›, Martin Joensen, sum stendur uppi vi› skúlan, oman í Geilina, har barna- heim hansara var. Ein tri›ja samtykt, sum fari› ver›ur undir í næst- um, er at brei›ka vegin ígjøgnum Gar›sina, sum er ein b‡lingur í Hvalba. Annars er bygdará›i› fari› undir eitt anna› stórt tiltak, og ta› er at d‡pa havnina. Ta›, at havnin hevur veri› ov grunn, hevur veri› til stóran ampa, bæ›i hjá skipum og virki. – Ta› er bara í bestu lík- indum, at tveir bátar hava kunna› ligi› í havnini ísenn. Annars hevur veri› ney›ugt at flyta ein bát, upp á Tvøroyri, hvørja fer› ein annar hevur skula framat at avrei›a. Ta› hevur eisini veri› ney›ugt hjá bátum at leggja fiskin upp á Tvøroyri og so at koyra hann til Hvalbiar. Eftir at havnin er d‡pt, ver›ur ongin trupulleiki at hava fleiri bátar inni ísenn. Í løtuni er ætlanin at d‡pa tveir tri›ingar av hylinum. Hetta arbei›i kostar 4,7 milliónir. Men Levi Nicla- sen sigur, at fæst fígging, er ætlanin at d‡pa allan hylin. Ta› er J.&K. Petersen, sum stendur fyri arbei›num. – Kanska ongin komm- una í landinum hevur so nógv sjófólki okkara og teimum, sum abei›a vei›i teirra undan, at takka, sum Hvalbiar Sóknar Komm- una. Tí vilja vit geva teim- um tær bestu umstø›ur at virka undir, bæ›i á sjógvi og landi, sigur Levi Nicla- sen Annars letur samb›li› upp hálvan januar og fyrsta dagin ver›ur l‡st í blø›un- um, at fólk kunnu søkja um at sleppa inn. Betala skuld ni›ur og byggja út Kanska ongin kommuna í landinum hevur so nógv sjófólki okkara og teimum, sum abei›a vei›i teirra undan, at takka, sum Hvalbiar Sóknar Kommuna. Tí vilja vit geva teimum tær bestu umstø›ur at virka undir, bæ›i á sjógvi og landi, sigur Levi Niclasen, sum her stendur ni›ri á keiini. Levi Niclasen tekur eitt tørn afturat Hereftir skulu allir b‡- og bygdará›s- fundir hjá øllum kommunum, ver›a almennir LÓGARBROYTING Áki Bertholdsen Nú tey n‡valdu b‡- og bygdará›ini fara undir n‡tt valskei›, ver›a tey flestu av teimum noydd til at venja seg vi› eina stóra broyting. Og ta› er, at frá 1. januar, skulu allir b‡ og bygda- rá›sfundir ver›a almennir – eisini teir í Mykinesi og í Saksun. Sostatt fer almenningurin nú at fáa munandi betri innlit í arbei›i› hjá b‡- og bygdará›unum. Í n‡ggju kommunulóg- ini, sum kemur í gildi 1. januar stendur nevniliga klárt og greitt, at komm- unust‡risfundir eru al- mennir. Hetta stó› eisini í lógini, sum nú fer í gildi. Men har vóru nøkur undantøk. Eitt nú kundu kommunur, har færri enn 1.000 fólk bú›u, søkja um at sleppa at hava almennar fundir. Hilmar Høgenni á Kommunala Eftirlitinum, sigur, at endamáli› vi› hes- um var, at smærri komm- unur skuldi fáa umstø›ur til at fyrireika seg til at hava almennar fundir. –Ætlanin var ongantí›, at tær skuldu halda fram at hava fundir fyri afturlæt- num hur›um. Hilmar Høgenni sigur, at í teirri n‡ggju lógini, sum kemur í gildi› á n‡ggjárin- um, eru hesi undantøkini tikin úr lógini. Sostatt skulu allir b‡- og bygdará›sfundir nú ver›a almennir. Men í serstøkum førum, kann bygdará›i› gera av, at einstøk mál ver›a vi›gjørd fyri stongum hur›um. Einastu undantøkini frá reglunum um at fundirnir skulu vera almennir, eru mál, har trúna›aruppl‡s- ingar væntandi ver›a drig- nir fram undir málsvi›- ger›ini. Men har trúna›ar- uppl‡singar bara kunnu væntast at ver›a drignir fram í einum møguligum kjaki, er ongin orsøk til at hava fund fyri afturlætnum hur›um. Talan kann m.a. vera um mál, har persón- ligir uppl‡singar koma fram. Annars stendur eisini, at kommunur, har minst 500 fólk búgva, skulu eisini hava borgarstjóra, sum er minst hálva tí›. Men bara, tái› borgar- stjórin er fulla tí›, er ta› ney›ugt hjá honum at leggja ta› borgarliga starv- i› ni›ur íme›an hann er borgarstjóri. Skulu nú hava almennar fundir