týsdagur 19. desember 2000síða 5

Nr. 245 - 20. desember 2000 9 8 Nr. 245 - 20. desember 2000 Útgerðarhavnir: Megna oljufeløgini ikki at kombinera eina fakliga niður- støðu um ta bestu basaloysnina saman við politiska viljan- um, so verður tað landsstýrismaðurin, sum í síðstu syftu kemur at gera av, hvar og hvussu útgerðar- virksemið fer at verða í Føroyum ANALYSA - ÚTGERÐARVIRKSEMI Jan Müller Fríggjadagin varð freistin úti hjá fyritøkum og feløg- um at lata inn tilfar til pre- kvalifiseringina í sambandi við komandi oljuútgerðar- virksemi í Føroyum. Sosi- alurin frættir, at einar seks (møguliga sjey) umsóknir eru latnar Statoil, sum fyri- støðufeløgini (operatørar- nir) hava kjósað sær at standa fyri hesum urias- posti av eini uppgávu: at velja út ta føroysku havnina og felagið, sum skal hýsa komandi oljuútgerðarvirk- seminum. Tey seks feløgini, sum Sosialurin skilur hava bjóð- að seg fram í prekvalifiser- ingini eru: Asco Føroyar, Eimskip, Skipafelagið, Smyril Line, Atlantic Supply Base og Norserv. Onkur av feløgunum hava so eisini útlendskar sam- starvspartnarar. Seinastu tíðina hava fýra serfrøðingar í netttupp olju- basavirksemi í Noregi og sum standa Statoil nær verið í Føroyum og kannað umstøðurnar á teimum plássum, sum bjóða seg fram at hýsa eini komandi oljuútgerðarhavn. Hesi plássini eru Havnin, Sund, Runavík og Drelnes. Við øðrum orðum er talan um seks ella sjey samtøk ella einstøk feløg, sum hava bjóðað seg fram at taka sær av útgerðarvirkseminum frá teimum fýra havnunum umrøddar eru omanfyri. Teir fýra serfrøðingarnir í oljuútgerðarvirksemi hjá Statoil sita í hesi løtuni og viðgera tilfarið frá teimum 6-7 fyritøkunum, sum hava sent inn tilfar. Sosialurin skilur, at teir sita í Bergen og gera hetta arbeiðið. Og her er eftir øllum at døma ikki talan um tilvildarlig fólk, men harfafturímóti um fólk, sum hava sera drúgvar royndir at arbeiða við slíkum málum. Tvs. at tey eru sera kvalifiserað reint fakliga at koma við niðurstøðum um eitt nú hvørji øki eru best egnað til útgerðarhavn. Tilboð inni 1. januar Tíðarhorisonturin er tann, at áðrenn 1. januar skulu hesi fólkini hava valt út nakrar av teimum fyritøku- num, sum tey meta fakliga eru best kvalifiserað at geva endaligt boð uppá út- gerðarvirksemið. Hóast all- ir umsøkjararnir eru kvali- fiseraðir, so kunnu vit rokna við, at viðgerðararnir ikki fara at taka øll feløgini við til endaligu boðgeving- ina men fara at velja út kanska einar 2-3 ella 4 av teimum 6-7 fyritøkunum. Rúni Hansen, sum er settur leiðari á føroysku leiti- deildini hjá Statoil vil ikki gera stórvegis viðmerking- ar til alt málið men hann útihýsir ikki møguleikan- um fyri, at fleiri av fyritøk- unum verða valdar frá, áðr- enn komið verður til enda- ligu tilboðsgevingina. Hetta er at sammeta við, at søkt verður eftir fólki til eina fyritøku. Hóast eini 6- 7 eru sera vælegnað til upp- gávuna, so verða bert eini 3-4 vald út til samrøðu. Hetta kann merkja, at tá avtornar vera tað kanska onkur av plássunum, ið bjóða seg fram at hýsa út- gerðarhavnini, sum als ikki verða við í sjálvari útbjóð- ingini. Um so er – og tann møguleikin er helst eisini til steðar – at fyritøkan, sum bjóðar seg fram at leggja útgerðarvirksemi í Suðuroynni, ikki sleppur gjøgnum nálareygað í reint fakligu metingini í sjálvari prekvalifiseringini, so merkir tað jú, at Suður- oyggin er »out«. Ella hvat? Stendur ikki í lógini, at út- gerðarvirksemi eisini skal verða í útjaðaranum! Og kann útjaðarin verða nakað annað enn Suðuroyggin! Neyvan man nakar ímynda sær Runavík sum útjaðara. Her eru vinna og mynd- ugleikar ella rættari, her kunnu fakliga útveljingin og lóggávan longu vera á kollisiónskós. Telist t.d. Norserv á Drelnesi fakliga og innihaldsliga ikki mill- um bestu feløgini í pre- kvalifiseringini, so er jú ein møguleiki fyri, at tað als ikki verður við í útbjóðing- ini. Men hvar er tá útjaðarin kundi verið spurt. Ella er tað so, at okkurt av hinum feløgunum, sum vil hava útgerðarhavnina at liggja í t.d. Havn, hevur tikið hædd fyri hesum og hevur roynt at livað upp til lógina við t.d. longu í prekvalifiser- ingstilfari sínum hevur sagt seg vilja leggja ein part av virkseminum í Suðuroy! Tað er eisini hugsandi. Ella er tað hugsandi, at Norserv á Drelnesi hevur so nógv góð kort á hondini, at eisini endaliga avgerðin fellur á Suðuroynna. Tá hevur í hvussu er Eyðun Elttør ongan trupulleika. Hørð kapping Men neyvan eru allar súðir syftar enn. Talan er jú um stórar og sterkar fyritøkur, sum vilja hava útgerðar- virksemið til Havnar, inn á Sund og til Runavíkar. Tak t.d. eina ta sterkastu fyri- tøkuna í landinum, Tórs- havnar Skipasmiðju, sum hevur fingið sær eina stóra og roynda fyritøku í Skot- landi sum partnara, Asco! Tað verður uttan iva ringt at koma uttan um hetta sam- takið sæð frá einum faklig- um og fíggjarligum sjónar- vinkli., Og vit kunnu taka Atlantic Supply Base í Runavík, sum verður bakk- að upp av øllum tí væl- smurda vinnulívinum í Eysturoynni. Men sum sagt, 1. januar vita vit, hvørji feløgini og harvið møguliga eisini hvørjar havnir sleppa at vera við í endaspurtinum, tvs. tilboðsgevingini. Tríggjar vikur seinni, um- leið 1. februar skulu tilboð- ini verða inni, og umleið 1. mars skulu fyritøðufeløgini við Statoil sum umsitara taka støðu til, hvat felag, hvat samtak fær arbeiðið og harvið hvør ella hvørjar havnir verða ávikavist høvuðsútgerðarhavnin og útjaðara-útgerðarhavnin. Hetta kann tykjast eitt sindur fløkt – og er tað eis- ini. Tí vit kunnu koma í eina støðu, har vinnan út frá fakligum kriterium vel- ur eina loysn, sum er ímóti politiska viljanum, lógini, og tað skuldi ikki borið til. Men út frá tí, sum longu hevur verið frammi, so er tað eisini ein sannroynd, at vinnan helst sær at bara ein havn verður at hýsa virk- seminum, tí arbeiðið – nú tað bert skulu borast 8 brunnar – er ikki nokk til at verða býtt millum fleiri pláss í landinum. Tað hevur ljóðað, at um valið fellur á miðsteðarøk- ið, so kundi ein partur av virkseminum verður lagdur í Suðuroy og her hevur til- búgvingin verið nevnd. Tvs. útgerð í sambandi við trygd og dálking verður øll at liggja á Drelnesi td. Hetta er í hvussu er nakað, sum okkurt av oljufeløgun- um hevur nevnt sum ein møguleika í teirra uppsókn- um til leitiloyvi. Torført val Hvat enn fer at henda, so kunnu vit koma út fyri, at fakliga metingin av útgerð- arvirkseminum ikki verður sambarilig við politiska andan ella rættari, við lóg- ina. Hóast tað ikki fekst po- litiskur meiriluti á sinni fyri at leggja alt útgerðarvirk- semi við lóg í Suðuroynni, so samtykti tingið kortini, at útgerðarvirksemi eisini skal vera í útjaðaranum. Og her hevur landsstýrismað- urin klárt meldað út, at taka oljufeløgini ikki hetta við, so hava tey ein trupulleika. Men hvat hendir um nið- urstøða teirra kortini verður faklig og einki annað! Tvs. at tey velja at halda seg utt- an fyri politiskar avgerðir og bara halda seg til fakligu metingina og leggja upp í hendurnar á landsstýris- manninum, sum jú hevur seinasta orðið, at gera hetta av! Tá hava vit so bara hansara orð at ganga eftir, og tey eru, at hann ætlar at halda seg til lógina. Tvs. at antin fáa tey bóltin aftur ella sker landsstýrismaður- in ígjøgnum. Alternativið til tað er so at leitifeløgini sjálvi peika á ta loysn, sum tey í løtuni kanska halda vera so ómøguliga: at kom- binera fakligu metingina- /niðurstøðuna saman við tí politiska ynskinum. Og hetta er jú »sagens kerne«. Loksins vil onkur spyrja, um ikki útgerðarvirksemi verður so lítið í leitiskeiðn- um, at vit eiga ikki at taka endaligu avgerðina um, hvar útgerðarhavnin skal liggja, fyrr enn olja er funn- in. Til tað vilja onnur siga, at har virksemið verður lagt longu í dag, har fer tað eis- ini at verða í framtíðini. Og út frá tí eru komandi vikur- nar sera avgerandi og spennandi. Vinna og politikkur á kollisiónskós! Einki arbeiði hevur verið á flakavirkinum í Sørvági seinastu vikurnar, meðan arbeitt verður við at fáa frystiorku inn á virkið. Eisini verður arbeitt við at umleggja fíggingina FÍGGJARVÁNIR Edvard Joensen Gólvið á flakavirkinum í Sørvági hevur verið turt seinastu tríggjar-fýra vik- urnar. Orsøkin til, at virkið hevur verið stongt, er, at ar- beitt verður við at útbyggja frystiorkuna, samstundis sum arbeitt verður við umf- ígging av felagnum, sum rekur virkið. Poul Arni Jacobsen, stjóri á Flakavirkium í Sørvági, sigur, at manglandi frysti- orkan á virkinum ger tað trupult at arbeiða. Flakavirkið heldur til í leigaðum hølum á havnar- lagnum í Sørvági. Inni á virkinum eru skerilinjur og frystigoymsla. Men útgerð til sjálva frystingina av lidnu vøruni manglar. So sum plátufrystarar, band- frystarar, skáp ella hvat tað nú kann vera, sum avgjørt verður at seta upp. Tað ger, sigur Poul Arni Jacobsen, at ikki ber til at arbeiða eitt nú upsa og hýsu, sum fyri tað mesta verða seld fryst. Og salt- fiski, sum annars hevur verið høvuðsframleiðslan í heyst, er ikki marknaður fyri beint nú. Jólasølan er liðug, og tann næsta stóra sølan verður ikki aftur fyrr enn til páskar. Flakavirkið í Sørvági hevur arbeitt nakað av kongafiski, sum mest er keyptur frá trolarunum úr Vágum. Kongafiskurin hevur verið skorin til flak, sum selt er feskt av landin- um. Eitt sindur av útróðrar- fiski hevur eisini verið at fingið frá útróðrarbátunum í Sørvági, men teir selja eisini um uppboðssøluna hjá Fiskamarknaðinum, og har eru prísirnir høgir. So høgir, at tað gongur illa hjá flakavirkinum í Sør- vági at vera við í kapping- ini um tann fiskin, skilst. Fíggjarstøðan er heldur ikki soleiðis, at til ber bara at keypa tosk at salta og leggja á goymslu, sigur Rói Egholm, nevndarformaður í felagnum, sum stendur aftan fyri flakavirkið. Hann sigur, at meira var at gera við virkið, enn væntað varð, og at tað gjørdist dýrari enn roknað varð við at seta virkið í stand, tá byrjað varð. Arbeitt verður nú við um- fígging, soleiðis at lættari verður at reka virkið, sigur Rói Egholm. Fígging var til at keypa útgerð og seta virkið í stand fyri. Men tað varð, sum sagt, dýrari enn væntað. Sum er verður koyrt upp á kassakredit, og tað ber ikki til í longdini. Tað er ikki soleiðis, sigur hann, at eginpeningurin er brúktur, og ikki er neyðugt við meira partapeningi heldur. Men hann viðgongur, at raksturin hevur ikki gingið nóg væl, síðan byrjað varð. Kortini kemur ikki upp á tal at steingja virkið, sigur hann. Steðgurin, sum nú er, er bara fyribils, til ætlaða útbyggingin er komin upp á pláss. Poul Arni Jacobsen, stjóri á flakavirkinum í Sørvági, sigur, at nú eru jólini og nýggjárið fyri, so har verð- ur einki gjørt nú beinanveg. Men arbeitt veðrur alla tíðina við at finna útgerð, og einaferð inn í januar vónar hann at hava funnið eina loysn, soleiðis at frystarí verður sett upp á virkinum, og tey sleppa aft- ur til arbeiðis. Tað er partafelagið Vest- urvón, sum eigur bygning- in, flakavirkið heldur til í. Og sum skilst á stjóranum á flakavirkinum, eru ætlanir um at leiga størri part av bygninginum, enn tað, virkið heldur til í í dag. Men enn er einki avgjørt tí víðvíkjandi. Teir bíða eftir svari frá Vesturvón. Flakavirkið í Sørvági liggur stilt Ongin veit um størri brudleyp at siga enn tað, sum var í Vági leygardagin, tá ið tríggjar systrar giftust BRÚDLEYP Áki Bertholdsen Tað mundi vera onki minni enn aldarinnar brúdleyp, sum var í Vági leygardagin, tá ið tríggjar systrar høvdu gjørt av at fáa tað skrivligt við menninar sama dag. Tað vóru tær tríggjar systrarnar Anja, Eyðhild og Heidi Mørk í Vági, sum høvdu gjørt av at halda fe- lagsbrúdleyp. Ongin Prestur er í Vági. Men Heri Joensen, sum hevur verið prestur í Vági, men nú er í Havn, varð spurdur um hann vildi koma suður at víga pørini, og tað játtaði hann beinan- vegin. Hann helt, at tað var stuttligt at vera partur av eini so søguligari løtu í Vágs Kirkju, sum hesari. Aftaná eina sera hátíð- arliga vígslu í eini pyntað- ari og fullari kirkju, har Kirkjukórið Ljómur setti ein serligan dám á við tveimum sangum, varð farið vestur í Vágshøll, sum ongantíð hevur verið vakrari pyntað enn tað sama. Á veg úr kirkjuni varð skotið sum á nýggj- árinum, bæði við byrsu og við fýrverki. Í Vágshøll varð borðreitt fyri 620 fólkum við feskari súpan, oksasteik og íslag- køku. Aftaná borðhaldið, sum Torgerð Suðuroy stýrdi, varð dansur næstan til tann ljósa morgun - og tað er leingi hesa árstíðina. Aldarinnar brúdleyp í Vági Beint eftir vígsluna vóru tey trý brúðarpørini avmyndað frammanfyri altarinum í Vágs Kirkju. Frá vinstru eru tey Heidi og André, Eyðhild og Suni og Anja og Tom Willy. Ytst høgrmegin er Heri Joensen, prestur