týsdagur 25. juli 2006síða 27

Nr. 141 - 25. juli 2006 27 tíðindi Kikhosti er ein sjúka í andaleiðini, elvd av eini bakteriu. Hon kemur fyri um allan heim í øllum aldursbólkum, men sæst vanligast hjá børnum og verður tí nevnd ein av barna­sjúkunum. Sjúkan smittar illa og spjaðist beinleiðis við dropa­spjaðing frá sjúk­ling­ um, ið hosta. Hon smittar ringast fyrstu tíðina, áðr­ enn sjúklingurin er farin at hosta í kíki. Eftir at eyð­ kendu hosturíðirnar eru byrjaðar, minkar smittu­ vandin líðandi og er av 6 vikur eftir sjúkubyrjan. Eldri fólk, ið hava havt sjúkuna sum børn, kunnu væl fáa hana aftur, tó nógv linari og ofta bara við vanligum hosta. Tey kunnu tá bera smittuna inn á pinku- og smábørn. Hjá størri børnum og vaksnum, ið eru koppað fyri kikhosta, er sjúkan vanliga nógv lin­ ari enn annars. Børn, ið koma fyri smittu kunnu gerast smittuberar uttan at vera sjúk. Eru til­ burðir við kikhostu í ein­ um dagstovni, eiga for­eldur at komast eftir, at barn teirra kann vera frískur smittuberi, ið kann smitta ikki koppaði systkin í pinkubarnaaldri. Royndir vísa, at pinku­ børn ofta verða smitt­að heima av størri systkj­um, og tí eiga fólk við krími ella hosta at verða hildin burtur frá ikki koppaðum pinkubørnum Tíðin frá smittu til sjúku­ byrjan er vanliga 7-14 dag­ ar. Sjúkan byrjar oftast sum vanligt krím, og sum frálíður kemur meira turr­ ur hosti. So líðandi koma tær eyðkendu hostaríðir­ nar, har ið sjúklingurin hostar í kíki. Uttan at anda inn, hostar barnið uppaftur og uppaftur í saman uttan at náa at anda inn, so at tað gerst bláreytt í andlitinum. Eftir hetta kemur ein kikk­ andi innanding, og seigt slím verður hostað upp. Eisini kann barnið spýggja. Hesi herðindi kunnu koma skjótt hvørjum øðrum á baki nógvar ferðir um sam­ døgrið, so at barnið gerst púra útlúgvað. Børn undir ½ ára aldur, ið ikki orka at hosta í kíki, blána, missa andan og kunnu svíma. Eftir 2-4 vikur minka eyðkendu hostaríðarnir líðandi, og sjúkan er oftast av eftir 6 til 8 vikum, men barnið kann framvegis hosta í eina tíð. Hjá ikki koppaðum pinku- og smá­ børnum kann sjúkan gerast sera álvarsom við svárum trupulleikum at anda, so at neyðugt er at leggja barnið inn á sjúkrahús. Kemur kikhosti fyri í einum dagstovni, skulu børn undir eitt ár sendast heim, uttan so at tey hava havt kikhosta ella tey áður í minsta lagi hava fingið fyrstu tvær kikhosta­kopp­ ingarnar. Børn og fólk ann­ ars, ið hava fingið staðfest kikhosta, eiga ikki at hava samband við óvard børn undir eitt ár, áðrenn tey við kikhosta hava fingið við­ gerð við makrolidum í fimm dagar eftir avtalu við lækna. Smittuvandin er lítil eftir viðgerð í fimm dagar. Børn við kikhosta, sum annars ikki tykjast sjúk, kunnu koma í dagstovn (uttan dagstovnar har pinkubørn eru) ella skúla í tí tíðarbili, har tað fram­ vegis er ein ávísur smittu­ vandi. Børn mugu tó ikki koma á dagstovn ella í skúla, so leingi sum hosta­ ríðurnar tarna andadrátti munandi. Kikhosti í Føroyum Vanliga eru farsóttir við kikhosta triðja til fimta hvørt ár. Talið á fráboðaðum kikhostatilburðum higartil í ár er 11. Í 2005 vóru tríggir tilburðir fráboðaðir. Í seks førum var smittukeldan ókend. Hjá trimum var hon eitt systkin, hjá einum helst foreldur og hjá einum annað barn við kikhosta. Fimm av fráboðaðu tilburðunum vóru í Tórshavnar kommunu, hinir seks vóru staðfestir í Porkeri, Rituvík, Fuglafirði, Sandavági, Miðvági og Sørvági. FAKTA Pop Top konsertin hevur verið lopfjølin hjá fleiri føroyskum bólkum og tónleikarum, ið nú teljast millum teir fremstu á tón­ leikapallinum. Kon­sert­in, ið seinastu nógvu árini hevur búleikast í Grasa­ garði, er skipað sum ein kapping, har vinnarin sleppur at lut­taka á Ólav­ søkukon­sert­ini. Ofta hevur spenning­ur­in millum ungu tón­leik­ararnir verið stórur, men neyvan nakrantíð størri enn í ár, tí í ár er konsertin 27. juli, ella við øðrum orðum sama dag sum Ólavsøkukonsertin. Hetta merkir í roynd og veru, at ein ungur bólkur skal beina leið av palli­num í Grasagarði niðan á risa stóra pallin í Kom­mu­nu­ skúla­garðinum har hann skal framføra ígjøg­num eitt ljóðannlegg, sum telist millum tey størstu í landi­ num. Í ólavsøkuskránni er dag­ festingin komin skeivt fyri, soleiðis at prentað stendur, at bólkarnir spæla Ólavsøkuaftan, men hetta er ikki so, rætta dagfest­ ingin er 27.juli kl. 14-17. nud Pop Top konsertin 27. Nú verður høvið at uppliva ein av bólkunum, ið ikki fekk framført á G!Festi­ valinum vegna mjørka í Vágunum. Bæði Sundiver og Lampshade gliðu út av skránni, men í kvøld verð­ur høvið at hoyra svensk/ danska bólkin Lampshade í Café Natúr. Lampshade hevur í fleiri ár havt nógvar fjepp­arar í Føroyum og talið er vaks­ andi. Talan hevur í fleiri førum verið um at fáa bólkin henda veg. Lamp­ shade eru á konsert­ferð kring Evropa nú tey koma til Føroya at spæla. Bólkurin hevur fingið ómetaliga góð ummæli kring heimin, m.a. hevur kanska mest virda tón­ leikaritið í heiminum Rol­ ling Stones givið bólki­num 4 av 5 stjørnum. Konsertin hjá Lampshade á SPOT- festivalinum fekk 5 stjørnur í Gaffa. Yndisliga og karisma­t­iska svenska songkvinnan, Re­ bekkamaria, hevur skrivað flestu sangirnar á nýggju á nýggju fløguni, sum er ein meistarlig blanding av svenskum poppi, stór­slig­ num norður­lendskum larmi- rokki og vøkrum singer/ songwriter stíli. Ljóðið ferðast frá ljósum og innbjóðandi melodium til rytmiskt grundaðan popp til stórar larm spreingingar. Heitið “Let’s Away” er tikið frá Shakespeare og boðar frá dýpi, ið er at finna í forteljandi tekstunum hjá Lampshade, sum bæði eru á enskum, svenskum og donskum. nud Lampshade í Café Natúr í kvøld