hósdagur 30. november 2006síða 15

Nr. 232 - 30. november 2006 15 viðmerkingar trupult at argumentera fyri, at átrúnaður skal haldast burtur frá politikki. Nøkur citat kunnu lýsa greiðu støðuna hjá Wæver í hesum spurningi: Vores markante krigserklæringer til forsvar for sekularismens hellige princip gør os unødigt provo­kerende, truende og intole­rante inter­nationalt, og de legi­timerer en reel dis­krimina­tion i toleran­ cens navn i den hjemlige politik. Ironisk nok betyder det en særligt aggressiv politisering af religion. I modsætning til de begræn­ sede effekter det ville give, hvis religiøse argu­menter blev endnu en dimen­sion i den politiske debats mangfoldighed, får vi i krigen imod dem en mere problematisk sammen­bland­ ing, en mistænke­liggørende politisering af visse grup­ pers religion og dennes eventuelle indflydelse på deres politiske holdninger. Og seinni: De, der faktisk drager deres politiske kon­ klusioner på delvist religiøst grundlag, møder altså budskabet, at de skal finde på nogle andre argumenter i den offentlige sfære. I må argumentere med nogle andre begrundelser end jeres egentlige motiver. Det virker ikke indlysende, at det giver nogen vanvittig god demokratisk samtale. Mínar viðmerkingar og viðgerðir í hesi grein vísa vónandi greitt, at málið um viðurskiftini millum religión og politikk hevur fleiri síður. Sum stjórnmálafrøðing, sum hevur undirvíst á universiteti, kenni eg meg als ikki einsamallan við míni fatan av kompleksu viðurskiftunum millum religi­ón og politikk. Kravið um at halda religiøs argu­ ment burtur frá politiska kjakinum hevur eitt veikt grund­arlag. Tað er týdning­ armikið fyri ta politisku skipanina og tað politiska orðaskiftið í Føroyum, at øll argument verða viður­ kend, bæði verðslig og átrúnaðarlig. Flest øll í Føroyum munnu viðurkenna, at kristi­lig virði hava havt og framvegis hava stóran týdn­ing í okkara samfelagi. Tey kristnu virðini hava ríkað okkara samfelag, og vón mín er, at hesi virði framhaldandi verða partur av politiska kjakinum í Føroyum. Okkara kristnu virði eru endurspeglað á so mongum samfelagsøkjum, eisini á politiska økinum. Tí er tað eisini natúrligt, at hesi virði eru partur av almenna kjakinum. ∆ Í langa tíð aftaná “klumm­ una” í Dimmu, Hinvegin, um grøndlendsk á tíma­ talvuna, kom innihaldið í klummuni til kennar hjá grønlendska fólka­ tingsliminum, Kuupik Kleist. Um tað var tí, at eg í samskifti við Ann­iku Smith, skrivara hjá Kuupik Kleist, havi undr­ast á, hví Kuupik Kleist, sum ein seriøsur politikari, ikki kom við einum konstruktivum aftur­svari til innihaldið í klummuni, er ein óskrivað søga. Tað má í minsta lagi vera uppá sítt pláss, at viðkomandi politikari, sum vil at skúlabørnini í Føroyum skulu læra grøn­lendskt, fylgir við, hvørjar reaktiónir eru í kjakinum í føroysku miðl­ unum um uppskotið hjá Útnorðurráðnum. Hóast alt svaraði Kuupik Kleist aftur uppá greinina – 27 dagar aftaná! “Den såkaldte søvnløse skribent på Dimmalætting”, sum Kuupik nevnir meg í greinini 20 september, er farin aftur til Danmarkar undir víðari lesnað. Inni­ haldið í hesi greinini er uppá rokningina hjá mær, Torkil V. Rasmussen og ikki Dimmalætting, so­leið­ is at Kuupik Kleist ikki aftur heldur, at talan vera um “sprogforvirring på Dimmalætting”. Kuupik Kleist, sum fólka­ tingslimur, hevði í “skjóta” aftursvari sínum – 27 dagar aftaná - ein ótrúligan tendens at leggja orð í munnin á mær viðvíkjandi Hinvegin hin 24 aug. 2006 undir heitinum, “Grønlendskt á tímatalvuna?”. Kuupik skrivar í Dimma­ lætting hin 20 september um meg: ”- ifølge skribenten således, at børnene vel at mærke skal lære at tale, læse og forstå grønlandsk. Udover at han mener, at det er forkert, at færøske børn skal til at lære at tale grønlandsk, når de i forvejen har svært nok ved at lære engelsk og tysk, mv. oveni deres eget modersmål, så mener han også, at det ressourcemæssigt er helt udelukket, eftersom der i de færøske skoler knap nok er råd til at give eleverne specialundervisning.” Hevði Kuupik vinarliga víst á hvar í Hinvegin hin 24 august, at tað stendur, at eg haldi tað vera skeivt at læra tey føroysku børn­ ini grønlendskt? Faktum er, at at nógv føroysk børn hava torført at læra egið móðursmál, dansk, enskt og týskt v.m. Ein víðk­an av mongdini av fremm­ andamálum í føroyska fólka­skúlanum, haldi eg ikki bera tann rætta vegin við tí fyri eyga at brynja fólka­skúla­ung­dómin til globaliseringina, bert tí talan er um stórar geografiskar regiónir í Útnorði. Hinvegin er enskt, týskt og danskt, ífylgi klummuni hjá mær, av størri relevansi, hvat umræður at verða partur av globaliseringini í mun til, hvat grønlendskt og íslendskt er, at fylla í okkara fólkaskúlaungdóm. Óansæð hvat eg haldi, ella hvat Kuupik Kleist heldur vera rætt, so stendur einki um, at tað er skeivt at læra tey grønlendskt! Í klummuni vísti eg á, at tað verður torført at fíggja undirvísing í íslendskum og grønlendskum, tá ið tað í dag eru so nógvir næmingar í føroyska fólka­ skúlanum, sum hava tørv á serundirvísing, sjálvt um hesin tørvurin fíggjarliga ikki verður nøktaður. Fyri at tað skal sláast heilt fast, havi eg aldrin staðfest, at tað er útilokað at fíggjaligt pláss verður til at læra børnini málini í útnorði, men loyvdi mær í staðin at at seta spurning við, hvar peningurin til hugskotið hjá Útnorðurráðnum, hvat viðvíkur nýggju potentiellu norðurlendsku málunum í føroyska gfólkaskúlanum, skal koma frá. Hvat meinar Kuupik Kleist við, tá ið hann víð­ ari skrivar: ”Jeg ville have forståelse for skribentens frustration, havde det ikke været fordi han over­ fortolker rekom­manda­ tionen og hensigten bag den. Rekommandation 5/2006 lyder konkret: ”Vest­nordisk Råd opfordrer regeringerne i Island, Færø­ erne og Grønland til at indføre undervisning i de vestnordiske nabolandes historie, samfundsforhold, kultur og sprog som fast bestanddel af under­vis­ ningsplanerne i folke­ skolerne på forskell­ige og pass­ende klasse­trin. Land­ ene opfordres til at lave fælles undervisningsmateriale på alle tre sprog for at tjene formålet.” Hvørjar frustratiónir meinar Kuupik Kleist ítøki­ liga við, og hvussu kann uppskotið hjá Útnorður­ ráðnum verða yvirtulkað, tá ið innihaldið í Hinvegin var ein viðmerking til, hvat Kuupik Kleist úttalaði seg um í Útvarpi Føroya aftaná ársfundin hjá Út­norð­ urráðnum? Kuupik heldur áfram: ”Der er således ikke tale om, at færøske børn slavisk skal lære at tale grønlandsk, men deri­ mod at vidensniveauet om historien, samfunds­ for­holdene og kulturen, herunder det sprog, der karakteriserer Færøernes nærmeste atlantiske naboer, samlet set bør højnes. Dette understregede jeg også i den færøske radio. Hvør uttan Kuupik sjálv­ur í viðmerking til viðmerk­ing til úttalilsini hjá fólkatingsmanninum hevur sagt, at føroyskir skúlanæmingar “slaviskt”, sum Kuupik sjálvur kallar tað, skulu læra grønlendskt? Eg hevði verðið fegin, um grønlendski fólkatings­ limurin í Norður­atlants­ bólkinum ítøkiliga kundi víst á, hvar í Hinvegin hin 24 aug., at tað stendur skrivað. Nógv bendir á, at grøn­ lendski fólkatings­maðurin dámar væl at leggja orð í munnin á mótpartinum. Hóast alt var endamálið við greinini í Hinvegin hin 24 aug. bert, um ikki tað var sjónligt nokk fyri Kuupik Kleist, kritiskt, at seta spurningar við út­talilsini hjá Kuupik Kleist í Útvarpi Føroya, sum hann kvøldið áðrenn blaðið til hósdagin hin 24 aug. fór til prentingar, um at styrkja aldargamla tilknýtið til útnorður. Helgi Abrahamsen endur­ gevur í Dimmalætting hin 26 september, orðarætt, hvat varð sagt í Útvarpi Føroya aftaná ársfundin hjá Útnorðurráðnum síðst í august mánaða í ár. “Vit skulu duga betur at skilja og tosa grønlendskt og íslendskt við. Grannamálini skulu á tímatalvuna í fólka­ skúlanum í útnorðri, ja útnorðurbúgvar skulu læra meira um viðurskiftini hjá hvørjum øðrum yvirhøvur. Á landsfundinum sum endaði í gjár mælti Útnorðurráðið stjórnini í Íslandi, og landsstýrunum í Føroyum og Grønlandi til, at seta í verk undirvísing í søguni, samfelagsviðurskiftunum, mentanini og málunum hjá hvørjum øðrum. Hetta skal vera fastur tátt­ ur í tímatalvuni í fólka­ skúlanum, og heitt verður á londini um at gera felags undirvísingartilfar á øll­um trimum málum” (endur­ geving endað). Hetta var eisini tað, sum eg hoyrdi eg Kuupik Kleist úttala seg um í ÚF hin 23. august, og fekk hettar meg til at seta nakrar kritiskar spurningar viðvíkjandi út­talilsunum hjá Kuupik Kleist í ÚF og ikki til sjálvt tilmælið, sum Kuupik ann­ ars sigur, at eg havi yvir­ tulkað? Sagt varð í greinini hjá mær, at tað einasta, sum Føroyar hava til felags við Grønland er Danmark. Hetta fær Kuupik Kleist at siga: ”At mene at Færøerne og Grønland kun har Danmark tilfælles, understreger kun i mine øjne det bedrøvelige i, at man hidtil har overset behovet for mere oplysning om og undervisning i hin­ andens lande og kulturer. Jeg mener, at vi er fælles om meget, der rækker ud over Rigsfællesskabet og dets politiske arv. Vi har eksempelvis en lang tradi­tion for at bo og arbejde i hinandens lande, vi har i århundreder levet af ressour­cerne fra det samme hav...” Kuupik vísur á, at íbúgvar í útnorði hava tørv á upplýsing og undirvísing í londunum og mentanum hjá hvørjum øðrum. Í hvørjum stendst hesin tørvurin? Sagt verður, at við hava langa siðvenju at arbeiða og búgva í londunum hjá hvørjum ørðum. Jú, føroysk skip sigla og hava siglt undir Grønlandi, og einstakir før­ oyingar hava búð og búgva í Grønlandi, men er tað veruliga ein orsøk til at føroysk skúlabørn skulu hava grønlendskt á tíma­ talvuna og enntá íslendskt? Kanska hava føroyingar eina langa siðvenja at búgva í Grønlandi, men tó er hendan siðvenjan ikki størri enn hon er fyri øll onnur lond í heiminum. Skulu teirra móðurmál so eisini á tímatalvuna? Seinni í viðmerkingini hjá Kuupik hin 20. september 2006 kann Kuupik ikki halda sær aftur við at leggja orð í munnin á mær. Her skrivar hann: “I modsætning til skri­ benten, mener jeg, at det er overordentligt vigtigt, at vi i Grønland, på Færøerne og på Island, lærer om hinandens historie, kultur og sprog og får styrket den fælles identitet, vi har i Atlanten.” Kuupik Kleist sigur seg, í mun til skrivaran á Dimmu, altso meg, at tað er av týdningi... Við ørðum orðum sigur Kuupik, at eg ikki haldi tað vera av týdningi at styrkja um “felags samleikan”, sum vit “opinbart” hava í Atlantshavinum, men hvørj­ ir eru hornasteinarnir til hendan pástand? Tað verður so ikki beinleiðis nevnt nakað um í klummuni? Um eg haldi tað vera av týdningi ella ikki, er líkamikið, tá ið tað ikki framgongur nakrastaðnis í fyrr nevndu klummu í Dimmu hin 24. aug., men enn einaferð bert orð, sum verða løgt í munnin á mær. Persónliga haldi eg ikki tað vera av týdningi at vit læra næmingar okkara íslendskt og grønlendskt, hóast talan er um stór landa­ frøðislig umráði í Útnorði. Eg haldi einfalt ikki, at vit føroyingar hava ein felags samleika við grønlendingar meiri, enn vit hava við onnur lond í heiminum. Við at játta pening og seta tíð av til grønlendskt og íslenskt fer at bera so í bandi, at aðrar núverandi relevantar lærugreinar verða niður­ prioriteraðar til fyrimuns fyri tvey mál, sum sera fá fólk tosa í heiminum. Hettar haldi eg ikki vera røttu leiðina at ganga í globaliseringini. Av teirri orsøk, at eg, og allarhelst flestu føroyingar eisini, haldi, at meiri má gerast fyri, at næmingarnir gerast betri í egnum móður­ máli og lærugreinum s.s. donskum, enskum, týskum og støddfrøði. Tískil haldi eg tað vera rættast, eftirsum nógvir næmingar eru fakliga veikir, at størri játtan verður sett av til júst nevndu lærugreinir og ikki at gloyma serundirvísingina. Nógvir eru partarnir, sum mugu geva sítt íkast til, at føroysku fólka­skúla­ næmingarnir verða millum teir bestu til næstu PISA- kanning. Tað skal sláast fæst, at endamálið við Hinvegin hin 24 aug. var at spurnar­ tekin við ætlanirnar hjá Útnorðurráðnum í tilmæli teirra til stjórnirnar í teim­ um trimum londunum í útnorði at seta grønlendskt og íslendskt á tímatalvuna hjá skúlabørnunum, tá ið talan er um at styrkja fólka­skúlanæmingarnar í globaliseringini. Kuupik Kleist og føroysku skúlabørnini Torkil V. Rasmussen