mánadagur 18. desember 2006síða 11

Nr. 244 - 18. desember 2006 11 Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Kapitaliseringen af fiske­ rettighederne har ført til en betydelig gældsætning af erhvervet. Men der er ikke grundlag for at drage paralleller til den 6. oktober 1992. Færøsk økonomi, der brød sammen i 1992, har siden 1995 været i fremgang, omend fremgangen i peri­ oder har været mindre ud­talt. Efter katastrofen i 1992 og den lange, ubrudte fremgang synes en vis døds­ drift at have grebet dele af pressen. Tom Kristen­ sen udtrykker det i sin selvbiografiske roman om journalisten Ole Jastrau således: Jeg har længtes mod Skibskatastrofer og Hærværk og pludselig Død. (Hærværk; 1930). Såfremt man over for pressen tager forbehold for, eller sætter spørgsmålstegn ved, den økonomiske ud­ vik­ling, fremmanes straks skrækscenariet fra den 6. oktober 1992. Der er behov for at nuancere billedet. Et rutinemæssigt tilbageslag i økonomien, som fra tid til anden med stor sandsynlighed rammer enhver økonomi - og med sikkerhed en enstrenget øko­nomi som den færøske - er da ikke ensbetydende med et økonomisk sammen­ brud. I Portalen den 15. d.m. referer Sosialurin mig for at have advaret om, at Før­ oyar kunnu vera á veg imóti einum skrædli, som verður verri enn tað í 1992, tá bankarnir fóru á heysin. En fjer er blevet til fem høns. Jeg har i et interview peget på den finansielle risiko, der er en konsekvens af, at fiskerettighederne er blevet privatiseret. Når et fiskeskib eller et rederi skifter ejer, sker der en kapitalisering af fiskerettighederne; kapi­talen trækkes ud af erhvervet. Det gælder også, selv om ejerskiftet alene er af formel karakter. Jeg har peget på, at netop i relation til fiskerettighederne ad­skiller situationen sig i dag - til det værre - fra situa­ tionen i 1992. Adgangen til fiskeriet var i princippet fri i 1992. Alene af den grund havde fiskerettighederne ikke nogen selvstændig værdi. Følgelig var der ikke noget at kapitalisere. Anderledes under lov om erhvervsmæssigt fiskeri, som begrænser adgangen til fiskeriet. Retten til at fiske er blevet et knapt gode. Og knappe goder har en værdi - en værdi, som efter omstændighederne kapi­taliseres. Men fiskerettigheder re­præsenterer en flygtig værdi. Fiskeriet påvirkes af bio­logiske forhold, som Tinga­nes kun har ringe ind­flydelse på; verdens­ markedspriserne på fisk - og olie - kan vende op ned på økonomien i erhvervet; det samme kan internationale kvoteringsaftaler; og en stigende rente kan tvinge et erhverv med heftigt belånte fiskerettigheder i knæ. Men et sammenbrud i markedet for fiskerettigheder vil ikke føre nogen 6. oktober med sig. Men en mindre ulykke (end 6. oktober) kan jo også være slem nok. Især da, hvis ulykken kunne have været undgået ved rettidig omhu og en mere hensigtsmæssig fiskeriforvaltning. Den 6. oktober var konse­kvensen af et svigt­ ende fiskeri og en katas­ trofal økonomisk poli­tik. Subsidierne, lands­styre­ garantierne og rente­beskat­ ningen kunne hver for sig have bragt økonomien i knæ. Til sammen førte de med usvigelig sikkerhed Færøerne ud i katastrofen. Men subsidierne er redu­ceret kraftigt, lands­ styre­garan­tierne er væk, og den særfær­ø­ske rente­ be­skatning er bragt til ophør. En finansiel krise i fiskeriet som følge af en uhensigtsmæssig ad­ ministration af fiskerettig­ hed­erne vil gøre ondt. I erhvervet - og i samfundet. Men den vil ikke føre til en 6. oktober. 6. oktober traumet Formand for Búskaparráðið Jørn Astrup Hansen Grein, ið hevði yvir­ skrivt­ina “Eftir skatt er føroyska pensjónin farin upp um ta donsku” ið varð partvíst endurgivin í Útvarpi Føroya og prent­að í Sosialinum og Dimma­ lætting hin 13. desember 2006. Greinin er óbeinleiðis svar uppá opið skriv sum Landsfelag Pen­ sjón­ista lat Jóanes Eides­ gaard, løgmanni, polit­ isku flokkunum og fjøl­ miðlunum, mánadagin hin 11. desember 2006. Lands­ felagið metir, at nevnda grein/frágreiðing hjá Hans Paula Strøm, lands­stýris­ manni í almannamálum hev­ur fleiri sjónligar mangl­ar. Líkt er til, at lands­ stýrismaðurin heldur, at Landsfelag Pensjónista bert tosar um føroysku fólka-pensjónina anno 2006. So er ikki, lands­ felagið vil fegið hava greiðu á, hvussu nógv før­oysku pensjónirnar eru dragnaðar í mun til donsku pen­sjón­irnar síðan 1988, tá Fólka­tings­lóg nr. 717 frá 18. desember ásetti at...”der sikres samme disponiple indkomst til pen­sjonsmodtagere på Færø­erne og i Dan­ mark”. Vert er at býta merki í, at Hans Pauli Strøm telur samhaldsfasta við í føroysku fólkapen­sjón­ ina, meðan hann hin­ vegin ikki telur donsku ATP-skipanina (arbejds­ markedets tillægs pen­ sion) við í donsku fólka­ pensjónina. Okkum kunn­ugt fáa flestu danir út­gjald frá ATP-skipanini, tá teir gerast 65 ár og tey fáu sum ikki fáa útgjald ella bert fáa lágt útgjald frá ATP-skipanini fáa so­nevndan Eldrakekk frá tí almenna. Somuleiðis er undrunarvert at lands­ stýrismaðurin tekur viðbót til ávísar pen­sjón­ istar (sonevnda brenni­ studningin) við í upp­­gerð­ ina av føroysku fólka­ pensjónini, meðan brenni­ stuðulin, sum danski stat­ urin veitir donsk­um fólka­ pen­sjónist­um, ikki verður tikin við í uppgerðina yvir donsku fólkapensjónina. Hans Pauli Strøm nevn­ ir, at hann hevur nýtt upp­ gerðarhátt hjá Nordisk Socialstatistisk Årbog í sammeting síni av føroysku fólkapensjónini í mun til donsku fólkapensjónina. Men hann kemur hinvegin ikki inn á kanning hjá NOSOSCO (Nordic Social-Stastistical Com­ mittee), ið er nevnd undir Norðurlandaráðnum - sum Almanna- og heilsu­ málaráðið hevur samstarv við – sum hevur almanna­ gjørt kanning, ið vísir, at føroyskir pensjónistar eru munandi verri fyri fíggj­ arliga enn danskir pen­ sjónistar. Landsstýrismaðurin nevn­ir heldur ikki, at danskir pensjónistar fáa pen­ingaligan stuðul til bústaðar/-leigu útreiðslur. Og at fólkapensjónistar, sum fáa varandi viðgerðar­ krevjandi sjúku at drag­ ast við, fáa ókeypis upp­ venjing frá tí almenna (tað almenna ber kostnaðin av slíkari uppvenjing/við­ gerð). Samanumtikið metir Landsfelag Pensjónista, at innihaldið í nevndu grein, ið viðger fíggjarligu støð­ una hjá føroyskum fólka­ pensjónisum í mun fíggjar­ ligu støðuna hjá donskum fólkapensjónisum, er ov einsíðug og ófullfíggjað og er tískil meira villeiðandi enn uppklárandi. Vísandi til m.a. oman­ fyristandi heldur Lands­ felag Pensjónista, at tað er umráðandi at Føroya Landsstýri skjótast til ber fær óheftan serfrøðing í fyrisitingarrætti (ser­frøð­ ing uttanfyri føroysku mið­fyrisitingina) at kanna pensjónsmálið frá 1987 nærri. Hetta soleiðis at hetta pensjónsmál langt um longi kann verða loyst á nøktandi hátt. Tórshavn, hin 15. desember 2006 Niclas Akraberg Poulsen, formaður Vegna Lands­­felag Pensjónista Viðmerkingar til grein hjá Hans Paula Strøm, landsstýrismanni í almannamálum viðmerkingar Olav Enomoto og allir tit sum stemmaðu fyri, takk skulu tit hava fyri, at tit høvdu polittiskan rygg til at taka eina støðu, sum forð­aði fyri at Føroya land verður stýrt sum eitt Teo­ krati (prestastýri). Tað er nú long tíð síð­ ani, eg skrivaði eitt hvast lesaraskriv móti eini út­søgn sum kom frá einum lands­ stýrismanni um tey sam­ kyndu. Har sagt varð, at Føroya fólk ikki skuldi fáa innivist í Himli tí vit góðtóku hesar syndarar. Hetta var vist eitt av fyrstu skrivum í hesum kjaki, sum við tíðini er farið fullkomuliga av sporinum. Havi fylgt við orðaskifti­ num um tey samkyndu og sæð, hvussu ábyrgdarleysir politiskir stemmufiskarar hava misnýtt tað heilagu skriftina sum amboð í teirra stemmufiskaríið. Eg havi ikki viljað lagt uppí aftur kjakið, av teirri grund: Hetta er eitt lítið mál, sum ávísir bólkar, á báð­ um síðum, hava blást upp til meira enn tað er. Men eg frøist yvir, at vit í Føroyum í dag eru so mikið at okkum komin, at vit geva øllum borgarum somu rættindir at liva í hes­ um landi. Táið málið varð avgreitt í tinginum, varð tað onkur politikari sum segði, at kristnitrúgvin hevði tapt. Nei. Jesus Kristus tapir ikki. Tey sum taptu vóru: tey sum fundamentalt lesa hei­ lagu skriftirnar komma fyri komma og brúka ymsu skriftstøðini sum eitt pusli­ spæl, til egnan fyrimun. Eisini kunnu vit lovprísa, at Teokratiðið, fekk skot fyri bógvin. Har Teokrati ræður fyri borgum vita vit, hvussu statt er. Vit hoyra dagliga um rætttrúgvandi sum sproyngja seg í luftina í trúðar­innar navnið. Tann gávan vit hava fingið frá Skaparanum, og sum skilir okkum frá djórunum annars á jarðarklótuni er heili okkara, og hann eigur at nýtast – og ikki koblast frá táið okkurt skriftstað kemur í vegin – ella tí vit politiskt skulu bjarga nøkrum stemmum. At noktað at nýta tað størstu gávuna sum Gud hevur givið okkum haldi eg er stórsta háðanin móti Skaparanum og skaparaverkinum sum heild. Sum lærari verði eg dag­ liga eisini konfronter­aður við hesa syndarligu støðu, tá ið tosað verður um, hvussu alt lív á jørðini er vorið til. Nevnir tú Darwin, so fært tú eisini innlit í, hvussu ungdómur okkara verður stýrdur (inndoktrineraður). At hoyra hvussu meina­ leys børn tvíhalda uppá eina skapanarsøgu, sum bert er nøkur túsund ára gomul, fær meg at øtast. Eg takki mínum Gudi og Frelsara fyri tað bestu gávuna hann hevur givið mær og nýti hana eisini eftir førimuni og góðtaki eisini, at náttúran er so háttað, at peran er farin at kámast, nú aldurin vísir seg. Men hettar er eisini ein partur av skapanarsøguni og teimum fortreytum vit hava fingið í vøggugávu. Tøkk til Olav Enomoto Jóhan Heri Joensen