fríggjadagur 12. januar 2007síða 12

12 Nr. 9 - 12. januar 2007 Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. nøvn SAMBAND magnus gunnarsson maggi@sosialurin.fo tlf 341800 fax 341801 Nú er nakað fráliðið síðan Búskaparráðið kom við síni frágreiðing um gongd­ ina í samfelagnum og frá­ greiðingin hevur verið umrødd seinasta mánaðin. Ein av niðurstøðunum í frá­ greiðingini er, at virksemið í kommunum er ein alsamt vaksandi partur av føroyska samfelagsbúskapinum og mælt verður til, at landið og kommunurnar gera karm­ ar fyri kommunala virk­ seminum. Og landsstýris­ menninir í fíggjarmálum og í kommunumálum lógu ikki á boðunum. Búskaparráðið og lands­ stýrismennirnir hava rætt í, at stórur vøkstur er á kommunala økinum, meðan útreiðslurnar hjá landinum ikki eru hækk­ aðar samsvarandi. Men frá­ greiðingin er sera einføld. Sum heild hevur tað almenna ikki spart eina krónu á nøkrum øki. Teirra háttur at spara, er við at leggja sínar útreiðslur við lóg yvir á onnur, t.d. á arbeiðsgevarar og arbeiðs­ takarar, og serliga yvir á kommunurnar. Í samband við frágreið­ ingina hjá Búskaparráðnum er nevnt, at kommunurnar uppføra seg ábyrgdarleyst í samband við kommunu­ samanleggingar. Mær vit­ andi eru bert Gøtu Komm­ una og Leirvíkar Kommuna, sum í hesum skeiði hava gjørt sáttmála um komm­ unusamanlegging, og er tað gjørt í samsvari við almenna politikkin á hesum økinum. Tí kann áðurnevnda útsøgn virka ørkymlandi fyri borg­ ararnar í okkara komm­ unum og fari eg at lýsa gongdina og støðuna hjá okkum í Leirvík. Leirvíkar Kommuna hev­ ur seinastu 20 árini verið niðurbundin av stórari skuld. Øll hesi árini hava skiftandi bygdarráð stríðst við at reka kommununa, samstundis tey hava gold­ ið stóru skuldina niður. Bygdarráðini hava víst og vísa framvegis stóra fíggjarliga ábyrgd. Skatta­ prosentið hevur verið uppi á 23, meðan roynt hevur verið at hildi rakstri og íløgum niðri. Tí hava viðlíkahald og íløgur bíðað. Seinastu árini hevur kommunan fingið størri fíggjarligt rásarúm. Skuld­ in er nógv minkað og inn­ tøkurnar eru hækkaðar, ikki tí at skattaprosentið er hækkað, men tí at inn­ tøkugrundarlagið er mun­ andi økt. Hesum kunnu vit takka arbeiðssomum leir­ víksingum og einum virk­ num og fjølbroyttum vinnu­ lívi í bygdini fyri. Men føstu kommunalu útreiðslurnar eru eisini hækkaðar, serliga á almanna­ og heilsu økinum. Tá ið kommunurnar yvir­ tóku barnaansingina rind­ aði landskassin 40% av rakstrinum, kommunan 30% og foreldrini 30%. Nú hevur kommunan yvir­ tikið landskassans part og rindar 70% av rakstrinum, allar íløgur og hølisút­ reiðslurnar. Hóast kommu­ nalu útreiðslurnar til barna­ ansing eru øktar við fleiri milliónum krónum, hevur yvirtøkan av barnaansingini verið ein fyrimunur fyri okk­ ara kommunu, tí arbeiðs­ marknaðurin hevur fingið ta arbeiðsmegið, sum teimum hevur tørvað. Virksemi er økt og tí er ansingartørvurin øktur og útreiðslurnar á barnaansingarøkinum eru vaksnar samsvarandi. Sam­ anumtikið hevur hetta verið til framburð fyri okkara øki og samfelagið sum heild. Foreldur, sum ikki fáa børn síni í kommunala ans­ ing, fáa stuðul frá Almanna­ stovuni at verða heima og ansa sínum barni. Her fann tað almenna aftur ein genialan hátt at spara, við at senda rokningina víðari til kommunurnar at gjalda. Soleiðis fingu kommunur­ nar álagt eina útreiðslu aft­ urat frá landinum og eitt greitt signal um, at barna­ ansing ikki longur er eitt kommunalt tilboð, men ein uppgáva, sum komm­ unurnar hava skyldu til at loysa. Og tað gera vit fegin. Men tað kostar pengar, nógvar pengar…… Í 2006 yvirtóku kommun­ urnar barnaverndarøkið. Og saman við tí, fylgdu stuðlarnir eisini við. Í 2005 kostaði hetta økið samlað Leirvíkar Kommunu 10.000 kr. Í 2007 hava vit avsett 1.700.000 kr. til barnavernd og stuðlar! Landsstýrið, ella kanska rættari sagt landsstýris­ menn, hava lyndi til at skapa ein nýggjan tørv á ymsum økjum fyri síðan at tveita tað frá sær aftur. Sum dømi kann nevnast fruktskipanin í skúlunum. Landsstýrismaðurin bjóð­ aði øllum skúlabørnum ókeypis frukt, men á nýggj­ árinum tók hann hetta tilboð aftur. Eitt annað dømi er almenni stuðulin til umsorganararbeiði til tey gomlu í kommunum. Nú verður hetta tilboðið partvís tikið aftur við eini nýggjari kunngerð. Skal so okkara kommuna eisini yvirtaka hesa uppgávuna hjá landinum? Tað gera vit longu í ríkiligt mát, ikki minst á eldraøkinum. Leirvíkar Kommuna brúkar í ár yvir 1 mill. kr. til rakstur og íløgur innan eldraøkið. Nakrar hundrað túsund fara á hvørjum ári til íløgur í Røktar­ og ellis­ heimið í Runavík og restin fer til rakstur og til lønir hjá náttarvaktum á sambýlinum, sum kommunan rindaði meginpartin av íløguni av. Alt hetta gjalda nógvar før­ oyskar kommunur, hóast eldraøkið skal eitast at liggja hjá landinum. Spurningurin um eina felags fíggjarstýring hevur verið umrøddur seinastu 5­ 10 árini. Í kommununum hava vit bíðað og bíðað eftir hesi skipan, men enn er einki hent. Mær vitandi eru kommunurnar ikki ímóti eini felags fíggjarskipan. Tað hevði verið áhugavert hjá okkum at samanborið kommunalu lyklatølini, sum kundu givið okkum eina mynd av, um kommunan eru á rættari leið og hvat vit kundu gjørt betri. Nógv ferð er á føroyska búskapinum í løtuni. Og kommunurnar eru ein mun­ andi partur av føroyska búskapinum. Kommunur­ nar hava higartil hvør í sínum lagi víst hógv og ábyrgd. Tí hevði verið skilagott um kommunurnar sjálvar settu seg saman at viðgera, hvussu kommunurnar best skipa rakstur og íløgur komandi árini. Tað er ikki neyðugt hjá landsstýrinum at leggja seg uppí. Hetta klára kommunurnar at loysa hvør sær og í felag. Landsstýrismaðurin í kommunumálum hevur longu nú ein møguleika at stýra kommunala virk­ seminum sambært komm­ unustýrislógini. Í grein 43 skal landsstýrismað­ urin á hvørjum ári áseta skattaprosentið av eini álíkn­ ing, sum skal brúkast sum grundarlag til útrokning av mest loyvdu nettoskuld hjá einstøku kommununi. Higartil hevur hetta verið ásett at vera 23%, men tað kann lækkast niður í t.d. 20%. Hetta er ein skerjing av møguligu netto­ skuldini á 13% og fyri Leirvíkar Kommunu hevði markið fyri nettoskuldini lækkað við 4 mill.kr. Ikki er neyðugt at broyta kommunustýrislógina. Kommunustýrislógin er hóast alt ”grundlógin” hjá kommununum. Tí ber ikki til í tíð og ótíð at broyta lógina. Ta virðing má lands­ stýrið hava fyri komm­ ununum. At stórt virksemi er kring landið kunnu vit bert frøast um. Tað er gangligt fyri okkara samfelag at ikki alt virksemi er í høv­ uðstaðarøkinum. Neyðugt er við øðrum møguleikum. Okkara øki í landnyrðingi er eitt veruligt alternativ til høvuðsstaðarøkið við stórum vakstrarmøguleik­ um, sum kann gera okk­ ara land til eitt ríkari og fjølbroyttari samfelag. Samanumtikið er tað bæði áhugavert og skilagott, at búskaparfrøðingar og onnur gera vart við gongd­ ina í samfelagnum og koma við ávarðingum, eisini til kommunurnar. Men komm­ unurnar eiga at fáa høvi til at vísa samfelagsábyrgd so at kommunala sjálvræðið kann varðveitast. Tí er skilabest, at landsins myndugleikar taka sær av sínum trupulleikum fyrst og lata kommunurnar taka sær av sínum. Kommunur og samfelagsbúskapurin Leirvík Fríðgerð Heinesen 24. desember 2006 fingu Elsubeth Johannesen og Rógvi A. Fossádal, Keypmannahavn, eina dóttur. Hon var 50 cm long og viga›i 3524 gram. 24. desember fingu Karin Maria Djurhuus og Rúni Peter­ sen, Fuglafjørður, eina dóttur. Hon var 55 cm. long og vigaði 3825. Tann 31. desembur 2006 fekk Maja K. Hansen Rødovre eina lítla systur, hon viga›i 4050 gr., var 54 cm og hevur fingið navnið Sita Hansen. Foreldrini eru Kurt Hansen av Glyvrum og Maiken Hansen, Klaksvík. 1. januar fingu Tórunn Guttesen og Heini Thomsen, Hoy­ vík, ein son. Hann var 56 cm. langur og vigaði 4200 gr. 2. januar fingu Eydna Ljósheim og Johnleiv Thomsen, Klaksvík, eina dóttur. Hon var 48 cm. long og vigaði 2325 gr. 3. januar fingu Kristvør og Leif Mohr, Klaksvík, eina dóttur. Hon var 50 cm. long og vigaði 3200 gr. 4. januar fingu Poula Simonsen og Ásbjørn Petersen, Tórs­ havn, eina dóttur. Hon var 54 cm. long og vigaði 3300 gr. 5. januar fingu Kinna Poulsen og Herluf Lützen, Tórshavn, ein son. Hann var 43 cm. langur og vigaði 1760 gr. 6. januar fingu Gunnbjørg og Jón Guttesen, Trongisvágur, ein son. Hann var 52 cm. langur og vigaði 3170 gr. 6. januar fingu Magnhild Joensen og Eirikur Poulsen, Eiði, eina dóttur. Hon var 53 cm. long og vigaði 3300 gr. 9. januar fingu Elken Jacobsen og Dan Eliasen, Skála, eina dóttur. Hon var 53 cm. long og vigaði 4200 gr. 10. januar fingu Jona og Eystan í Lon, Húsar, ein son. Hann var 52 cm. langur og vigaði 3700 gr. Føðingar 15. november fekk Baldur ein lítlabeiggja sum eitur Bastian, hann var 43 cm. langur og vigaði 1730 gr. Foreldrini eita Rósa og Pasquale Zarra- Jacobsen og búgva í Luzern, Schweitz. Malta í Hirtshals skipar fyri føroysk­ um møtum í hes­­um býum í Suð­ur­jútlandi: Es­­bjerg, Vejkle og Sønd­er­borg. Elsa og Poul Jóh­an Djur­huus frá Malta vera við til møtini Tíðindaskriv Annað vikuskiftið í hvørj­ um mánað eru vit í Esbjerg, Vejle og Sønderborg. T.v.s. at komandi vikuskifti eru vit á ferð “suður á land” til hesi møtir: Fríggjakvøldið 12. januar kl.19.30 í Esbjerg, møti í “Den Kristne Forsamling”, Spangbjerg Møllevej 16c Mølleparken. Leygarkvøldið 13. januar kl.19.00 í Sønderborg, møti í Skolehjemmet, Sønd­ erlandevej 28. Sunnudagin 14. januar kl.10.00 í Sønd­ er­­borg, breyðbróting í Skole­ hjemm­et, Sønder­landevej 28. Sunnudagin 14. januar kl.16.00-16.30 í Vejle, breyð­­bróting í hølunum hjá Frelsunarherinum í Stald­ gårdsgade 4. Sunnudagin 14. januar kl.17.00 í Vejle, møti í hølunum hjá Frels­unarherinum í Stald­ gårdsgade 4. Øll eru meiri enn hjarta­ liga vælkomin til hesi møtir. Høvið verður at hugna sær við einum drekka­munni eftir hvørt møti. Um onkur ynskir at vita meiri um hesi møtir er ein vælkomin at ringja ella skriva til okkum á Malta: Tlf: 98944370 ella +298 228314 ella GJARANES@ POST.OLIVANT.FO Malta, Hirtshals: Føroysk møtir í Suðurjútlandi