mánadagur 12. februar 2007síða 16

16 Nr. 30 - 12. februar 2007 tíðindi Festarar skulu ikki sjálvir hefta fyri lán til festi tí tað máar støðið undan teirra rættartrygd Bóndalív Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tað er skeivt at krevja, at fest­ar­ar sjálvir skulu hefta fyri lánum til festið. Tað heldur Løgtingsins Um­boðs­mað­ur. Bú­naðargrunnurin brúkar ann­ars tað mannagongd at hann krevur persónliga trygd frá festarum, sum ta­ka lán til festið. Tað hevur Bóndafelagið ikki góðtikið og tað endaði við, at felagið legði málið fyri Løgtingsins Um­boðs­ mann Ùrskurðurin hjá Um­boðs­ mann­in­um er ein tvífaldur ó­sig­ur fyri Bún­ að­ar­grunn­ in. Fyrst meinti Bú­nað­ar­ grunn­un­in, at hann var ikki um ein partur í almennu fyri­sit­ing­ini og koma sostatt ikki undir heimildarøkið hjá Umboðsmanninum. Men Løgtingsins Um­boðs­ mað­ur sigur, at ongin ivi er um, at grunnurin er ein part­ ur í almennu fyrisitingingi og sostatt eisini er um­fat­að­ ur av virkisøkinum hjá um­boðs­mann­inum. Haraftafturar heldur Um­boðs­mað­ur­in, at við at krev­ja persónliga kautión frá festara, kann Bú­nað­ar­ grun­n­ur­in seta festaran í eina vánaliga rættarstøðu, tí fest­ar­in kautionerar per­són­ ligt fyri eitt lán til festið, ið land­ið eigur. Samstundis hevur festarin on­ga trygd fyri, at hann fær fult endurgjald fyri gjørdar íløg­ur á festið. Einki í lóg­ar­grund­ar­lag­ num gevur ábending um, at æt­lan­in hevur verið, at grunn­urin skuldi krevja per­ són­li­ga kautión frá festarum fyri festilán. Tvørturímóti bendir alt á, at ætlanin hevur verið, at Bú­nað­ar­grunn­urin skal trygg­ja, at lán einans verða veitt til virksemi, sum hevur vinnu­ligt grundarlag, og at rak­stur­in kann bera lánið. Umboðsmaðurin metti, at kravið um persónliga kau­ tión er ein órímilig treyt at se­ta festarum. Tann hátturin, sum grunnurin velur at trygg­ja sínar ognir uppá, stend­ur ikki í mát við tær av­leið­ing­ar, sum kunnu verða fyri festaran. Um­boðs­ mað­ur­in bað tí Bú­na­ð­ar­ grunn­in um at taka spurn­ ing­in um persónliga kautión upp til nýggja støðutakan og lata seg frætta, hvat víð­ ari hendir í málinum. Ætlanin var at ein brunnbátur skuldi brúkast til farma­flutn­ ing út men skú­v­oy­ing­ ar settu seg ímóti tí og teir fingu sín vilja Skúvoyarsigling Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Tað verður framvegis Ritan, sum fer at røkja farma­flutn­ ing­in til og úr Skúvoy. Tað staðfestir Jacob Vest­ er­gaard, lands­stýr­is­mað­ur. Ì løgtinginum spurdi Páll á Reynatúgvu um tað er rætt, at skúvoyingar fara at mis­sa farmatúrarnar hjá Rit­ uni og ístaðin skulu dúva upp­á neyðloysn við einum brunn­bá­ti til farmaflutning. Tað er nú at siglingin til Nól­s­oy­ar skal økjast, at Strand­ferðs­lan ætlaði at ta­ka Rituna úr farma­sigl­ing­ ini til Skúvoyar og at lata ein brunnbát føra farmin til og úr Skúvoy. Landsstyrismaðurin vísti á, at Ritan siglir við farmi til og úr Skúvoy hvønn týs­ dag og ætlanin var at bøta um farmaflutningin til og úr oynni við at lata brunn­ bát­in Dragaberg sigla við farm­in­um ístaðin. Støðan er tann, at viðrar ikki týsdagar hjá Rituni, kann farmaflutningurin til Skúv­ oy­ar verða seinkaður í flei­ri dagar og enntá í vikur. Men kundi Dragaberg siglt við farmi helt hann at sigl­ ing­­in kundi verið meiri reg­ lu­­lig. Og hann helt, at fyri so vítt kundi kundi tað gera tað sama, hvørjum báti, farm­ur­in varð førdur í og úr oyn­ni við. Men skúvoyingar hava mót­mælt hesum og tískil hev­ur Strandferðslan slept æt­lan­ina. Sostatt fer Ritan fram­veg­ is at flyta farm til Skúvoyar hvønn týsdag. Viðrar ikki, er ætlanin at royna at finna aðra loysn, so at farma­flut­n­ ing­ur­in ikki verður sein­kað­ ur órímiliga leingi. Annars ætlar Strand­ferðs­ l­an at gera royndir við øðr­ um farmaflutningi til og úr Skúv­ oy fyri at vita um tað ikki ber til at bøta um tæn­ ast­u­na og reglusemið í hes­ um flutningi. Tað er verri at fíggja sethús á bygd enn tað er í Havnini, men tað er ikki eitt mál, sum landsstýrið heldur at tað er neyðugt at gera nakað við Sethúsafígging Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Landsstýrið fer ikki at gera tað lættari at fíggja sethús á bygd. Tað gjørdi Bárður Niel­ sen, landsstýrismaður í fígg­ jar­mál­um, greitt, nú hann svar­aði einum spurningi frá Kára P. Højgaard, løg­tings­ man­ni. Løgtingsmaðurin vísti á, at hús á bygd hava lægri sølu­virði enn hús í Havn. Hann sigur, at byggir tú ei­ni hús á útoyggj, kosta tey áleið 1,2 millión. Tá húsini eru liðug, kanst tú neyvan sel­ja tey meir enn 800.000 krón­ur, sum er 30% minni enn tey kostaðu at byggja. Hetta ger, at trupult er at fígg­ja bygging í út­ jað­ar­an­ um afturímóti í miðøkinum og ivaleyst verður lánið dýr­ ari av tí sama, tí trygdin er min­ni. Tí spurdi hann um pol­itis­ k­ar ætlanir eru at javna hen­ da mismunin. Hann heldur, at tað kann verða gjørt við rentu­stuð­lin­ um, so at lánarin í út­ jað­ar­an­ um fær hægri rentustuðul enn tann, sum byggir í mið­ øki­num, so ren­tu­út­reiðs­lur­ nar eru áleið tær somu? Men hetta er ikki ein spurn­­ing­ur, sum Bárður Niel­sen ætlar at gera nakað við. Hann sigur, at hann er greið­ur um støðuna. Men hann helt ikki, at tað var longur at fara so langt út um Havnina fyri at hetta ger seg galdandi. Men hann metti ikki, at hetta er ein trupulleiki, sum ren­tu­stuð­ul­in kann gera nak­ að við. - Tað er ikki av fíggj­ar­lig­ um orsøkum, at fólk seta seg í nógv størri húsaskuld fyri at búgva í Havn. Hann vænt­ar eisini, at tað skal mei­ri enn hægri rentustuðul til fyri at fáa fólk at búsetast á útoyggj. Men landsstýrismaðurin vís­ti eisini á, at rentustuðulin er ein almenn skipan og hann helt, at tað var var skeivt at gera mun á fólki í hes­um føri, alt eftir, hvar tey vilja búsetast. Hann helt eisini, at prís­ mun­ur­in á húsum í sær sjálv­um tillagar hesi við­ur­ skif­ti. Hann vísti eisini á, at há­mark er sett fyri, hvussu nógv kann fáast í rentu­ stuðu­li, saman, hvussu nógv eini hús kosta. Landsstýrið er væl­vilj­ að fyri ætlaða eftir­ skúl­a­num í Hvalba, men ymisk viðurskifti mu­gu útgreinast mei­ ri, sigur lands­stýris­ mað­ur­in í skúla­mál­um Eftirskúli Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Landsstýrið er sinnað at ar­beiða víðari fyri at ætlaði eftir­skúl­ in í Hvalba kann ger­ast veruleiki. Tað sigur Jógvan á Lak­ju­ ni, landsstýrismaður í skúla­ mál­um. Hergeir Nielsen, løg­tings­ mað­ur, hevur spurt hann gongd er í málinum um eftir­skúl­ an, sum ein ar­beiðs­ bólk­ur skeyt upp at byggja í Hval­ba. Jógvan á Lakjuni sigur, at síð­ani málið varð lagt fyri lands­stýr­ið í heyst, varð tað tik­ið upp í landsstýrinum, sum er vælviljað mótvegis æt­lan­ini. Landsstýrið vildi tó ikki se­ta pening av til skúlan á fígg­jar­lóg­ini í ár, tí mett varð, at ov nógvir leysir end­ ar vóru enn. Men í ár hevur so ein fund­ur verið ímillum stig­ tak­ar­ar­nar, bæði kom­mu­nu­ fel­øg­ini og mentamálaráðið um eftirskúlan. Jógvan á Lakjuni vísti á, at talan er um eitt stórmál, sum kostar einar 90 mill­i­ón­ ir krónur, har av landið og kom­mu­nur­nar betala hvør sí­na helvt. Tí er hetta eitt mál, sum má fyrireikast gjølliga. Hann vísti eisini á, at tað er neyðugt at útgreina pe­da­ go­gi­s­kt innihald og onnur við­ur­skif­ti og tað er hetta, sum nú verður arbeitt við. Bøndur vunnu á myndugleikunum Tað er órímiligt at krevja, at festarar skulu hefta persónliga fyri lán, teir t aka úr Búnaðargrunninum til festið, heldur Løgtingsins Umboðsmaður Ikki meiri stuðul til sethús á bygd Eini sethús á bygd kunnu ikki seljast fyri tað, tey kosta at byggja. Tí er trygdin hjá bankunum ikki so góð, sum í einum húsum í Havn og av tí sama krevja teir hægri rentu av sethúsum á bygd Skúvoyingar missa ikki Rituna Arbeiða víðari við eftirskúlanum í Hvalba