mikudagur 7. februar 2007síða 4

4 tíðindi Nr. 27 - 7. februar 2007 tíðindi Hereftir skal fólka­pen­ sjónin og sam­halds­ fasti bara brúkast til at tryggja teimum lágløntu eina nøkt­ andi eftirløn, men tey við høgari løn skulu sjálvi betala sína eftir­løn Eftirløn Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Teir føroyingar, sum hava høgar lønir, skulu hereftir hvørki fáa fólkapensjón ella útgjald úr samhaldsfasta, tá ið tey koma til eftirlønaraldur. Tað heldur Tjóðveldis­ flokk­urin, nú Bárður Niel­ sen, landsstýrismaður í fíggj­ ar­málum, hevur lagt uppskot fyri fakfeløgini um eina nýggja eftirlønarskipan. Grundleggjandi sjónar­ miðið hjá Tjóðveldis­flokk­ in­um er, at hvør einasti før­oyingur skal hava eina nøktandi eftirløn, tá ið teir leggja arbeiðsmarknaðin afturum. – Í flestu førum skulu tað verða eftirlønar saman­spar­ ingar ígjøgnum eitt langt arbeiðslív, sum skulu fíggja eftirlønina. Men so verða tað eisini nakrir føroyingar, sum av einhvørjari orsøk ígjøgnum arbeiðslívið, ikki hava megnað at spart saman til sína egnu eftirløn. Tað kann vera tí at tey hava havt so lága løn, at tað hevur ikki borið til at spart saman til eftirlønina. Men tað kann eisini vera tí at tey hava havt avlamispensjón ella fyri­ tíðarpensjón og so­statt ongan møguleika hava havt at spart saman til eftirløn. Ella tað kunnu vera aðrar orsøkir til at tey ikki hava kunnað megnað, at spart saman til eftirlønina. Hesi fólkini skulu vit eisini tryggja eina nøktandi eftirløn, sigur talsmaðurin hjá Tjóðveldisflokkinum. Men hann staðfestir, at tað kann bara gerast við eini skipan, sum øll eru við til at fíggja. Tí heldur Tjóðveldis­ flokk­urin, at tað er neyðugt at gera eina samhaldsfasta skipan, sum øll betala til, men sum einans skal brúkast til at tryggja teimum eina nøktandi eftirløn, sum ikki sjálvi hava megnað at spart saman til hana. – Vit halda, at tann upp­ hæddin, sum landið nú brúkar til fólkapensjónir og Samhaldsfasti, skulu set­ast í ein samhaldsfastan eftir­ lønargrunn, sum skal brúk­ ast til at tryggja øllum eina nøktandi eftirløn. Men tað merkir, at tey, sum hava eina góða eftir­ lønar­samansparing, sum tryggj­ar teimum eitt nóg høgt eftir­lønarútgjald, skal onki fáa úr grunninum, hvørki fólkapensjón ella samhalds­fasta. – Sostatt skal hesin sam­ haldsfasti eftirlønar­grunn­ urin brúkast til at javna við, so at øll fáa eina nøktandi eftirløn. Men hvussu høgt gjaldið skal verða, áðrenn tey missa rættin til fólkapensjón, hevur Finnur Helmsdal ikki roknað út enn. Neyðugt við serligari skipan Tað merkir so eisini, at Samhaldsfasti skal grund­ leggjandi broytast, tí eftir upp­skotinum hjá Tjóð­ veldis­flokkinum, skulu tey vælløntu heldur ikki skulu fáa nakað úr Samhaldsfasta, hóast tey betala í hann. – Tey, sum hava góðar lønir, hava allar møguleikar at spara saman til sína egnu eftirløn og tí eiga tey heldur ikki at fáa rætt til fólkapensjón og útgjald úr Samhaldsfasta. – Men tað er neyðugt við eini dyggari, samhaldsfastari skipan afturat eini skipan við samansparing, tí tað verða altíð ein bólkur, sum ikki megnar at spara saman til sína egnu eftirløn. Og ein samhaldsføst skipan, sum verður brúkt at javntseta eftir­ lønirnar við, kann tryggja at allir føroyingar fáa eina virðiliga eftirløn. Men tað er júst tað, sum fakfeløgini eru ímóti, tí tey vilja ikki, at Samhaldsfasti skal rørast? – Tað er rætt. Men sam­ stundis vilja tey hava eina góða eftirløn. Og tað er púra greitt, at skal landskassin eisini í framtíðini fíggja ein munandi part av eftirlønini, vera tað ørandi upphæddir, sum skulu setast av á fíggj­ ar­lógini til eftirlønir og tað er ein stórur spurningur, um landskassin hevur ráð til tað. – Skulu tey vælløntu eisini hava fólkapensjón úr lands­ kassanum, er spurn­ingurin, um ráð eisini verða til at tryggja teimum veikastu eina nøktandi eftirløn. Tað skerst heldur ikki burt­­ur, at tey, sum fáa góða løn, fáa mestsum eina eftir­ lønarskipan fyri einki ígjøg­ num sáttmálarnar á ar­beiðs­ marknaðinum. Hin­vegin mugu arbeiðarafeløgini sleppa krøvum um lønar­ hækk­­ingar fyri at fáa eitt nøkur oyrur upp á eftirløn­ ina, leggur talsmaður Tjóð­ veldisfloksins afturat. – Nýggja uppskotið hjá Bárði Nielsen til eina nýggja eftir­lønar­ skipan, tryggjar ikki teimum við lágari løn eina góða eftirløn Eftirløn Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Hetta fer at staðfesta munin á teimum vælbjargaðu og teimum og teimum minnu mentu. Finnur Helmsdal, sum er tals­maður hjá Tjóð­veld­ is­­flokkinum í eftirlønar­mál­ um, tekur ikki undir við upp­ skotinum til eina nýggja eftir­ lønarskipan, sum Bárður Niel­ sen legði fram fyrr í vikuni. Skiftandi landsstýri hava í fleiri ár arbeitt við at gera eina nýggja eftirlønarskipan. Tí var tað við stór­um spenn­ingi, at lands­stýris­mað­ urin í fíggjarmálum legði eitt uppskot frá einum arbeiðs­ bólki fyri fakfeløgini fyrr í vikuni. Tað er ymiskt, hvussu hendan nýggja eftirlønar­ skip­anin verður móttikin. Í Sosialinum í gjár fanst forkvinnan í landsins størsta fakfelag, Ingeborg Vinther í Føroya Arbeiðarafelag, hvass­liga at ymsum tættum í ætlanini. Og talsmaðurin hjá størsta andstøðuflokkinum, Tjóð­ veldisflokkinum er held­ ur ikki serliga fegin um ætlanina. Sosial slagsíða Finnur Helmsdal fegnast um, at eitt uppskot um eina eftirlønarskipan er komin. Men hann staðfestir sam­ stundis, at uppskotið hevur alvorliga, sosiala slagsíðu. – Stóri feilurin við hesum upp­skotinum er, at tað verð­ ur hugsað alt ov lítið um øll tey, sum ikki hava verið á arbeiðsmarknaðinum. Tað verður heldur ikki hugsað nóg nógv um tey, sum ikki hava arbeitt so nógv, kanska av sjúku ella brekið. Tað verður heldur ikki hugsað um tey lágløntu og tað verð­ ur heldur ikki hugsað um tey, sum longu eru komin upp í árini og sostatt ongan møgu­ leika hava at spara saman til eina nøktandi eftirløn. Allir hesi bólkarnir fara ikki at fáa eina nøktandi eftirløn eftir hesum nýggja uppskotinum. – Hinvegin skulu tey, sum hava góðar lønir og góð kor, eisini hava tær bestu eftir­ lønirnar. Finnur Helmsdal sigur, at sostatt hevur nýggja upp­ skotið eina sosiala slagsíðu, tí tað fer ikki at gera gjónna ímillum tey vælløntu og tey lágløntu smalari. Týðandi vælferðartænasta Hann sigur, at verður upp­ skotið hjá landsstýrinum sett í verk nú, fer tað at taka 30-40 ár hjá hvørjum einstøkum at spara saman til eina nøktandi eftirløn. Tí er tað neyðugt, at finna skipanir, so at tey, sum av einhvørjari orsøk, ikki hava so høga inntøku, ella eru kom­ in upp í árini, eisini kunnu fáa eina nøktandi eftirløn til ein skipan við samansparing kann virka nóg væl um eini 30-40 ár. – Eg haldi, at tað veika punktið í uppskotinum hjá Bárði Nielsen, er, at tað verð­ ur hugsað ov nógv um tey, sum sjálvi hava møguleika at spara saman til eina góða eftirløn. – Og tað er enntá ætlanin, at tey, sum sjálvi kunnu spara saman til eftirlønina, eisini skulu fáa fólkapensjón afturat. Men nú stendur í upp­ skotinum hjá Bárði Niel­sen, at endamálið er at tryggja øllum góð og virði­lig kor og at tryggja vælferða­tæn­ asturnar? – Eg vildi meint, at ein nøktandi eftirløn til all­ ar føroyingar, er ein av okkara mest týðandi væl­ ferð­artænastum. Men tað tykist sum um at hendan væl­ ferðartænastan er gloymd í hesum nýggja uppskotinum, sigur Finnur Helmsdal. Ongin fólkapensjón til tey við góðari løn Gott fyri tey við góðari løn og ringt fyri tey við lágari løn – Tey, sum hava góða løn og sum kunnu spara saman til sína egnu eftirløn, skulu missa rættin til fólkapensjón og útgjald úr Samhaldsfasta, sigur Finnur Helmsdal - Nýggja uppskotið um eftirløn hevur alvorliga, sosiala slagsíðu, tí tað verður ikki hugsað nóg nógv um teir pensjónistarnar, sum eru ringast fyri, heldur Finnur Helmsdal úr Tjóðveldisflokkinum. Myndin er tilvildarlig