mikudagur 28. februar 2001síða 4

Nr. 41 - 28. februar 2001 7 gult cyan magenta svart 6 Nr. 41 - 28. februar 2001 gult cyan magenta svart -Vit hava kent okkum sum slept uppá fjall, nú fleiri royndir at fáa føroyskar politik- arar til Bretlands eru miseydnaðar sigur Louis Wilson, for- maður í FISC, sum fegnast um, at fyrst Jóannes Eidesgaard, formaður Javnaðar- floksins og nú eisini Anfinn Kallsberg, løgmaður vitja í Bretlandi FØROYAR OG BRETLAND Jan Müller úr London Nú løgmaður er á al- mennari vitjan í Bretlandi verður helst eisini høvi til at hitta føroyingar, sum eru búsitandi har. Tað er annars ikki oftani, at føroyskir politikarar vitja í Bretlandi. Nøkur ár herfyri varð for- mansskapurin á tingi boðin at vitja bretska parlament- ið, men hann gjørdi av ikki at taka av innbjóðingini, tí hetta var júst um tað mund- ið, tá føroyingar og bretar samráddust um markið. Men stutt fyri jól varð formaðurin í størsta and- støðuflokkinum á tingi og fólkatingsmaðurin Jóannes Eidesgaard boðin at vera gestarøðari á árligu sam- komuni hjá føroyska felag- num í Bretlandi, FISC, sum merkir “Faroe Islands So- lidarity Committee”. Hetta er sum so ikki eitt før- oyingafelag men meira ein áhugabólkur, sum roynir at gera sítt til at betra um umdømi Føroya í eitt nú grindamálinum við at lata sakliga upplýsing til miðlar oo. Til árliga døgurðan hjá FISC í november í fjør var Jóannes Eidesgaard boðin at halda røðu sum annað av føroysku fólkatingsumboð- unum. Samkoman varð sum vanligt hildin í donsku kirkjuni í Regent´s Park. Umframt fitt av føroy- ingum vóru eisini innbod- nir bretskir Føroyavinir. Eftir væleydnaðu sam- komuna skrivar ein av bretsku gestunum, Brian Hague í tíðindabrævi til limirnar í FISC, at Jóannes Eidesgaard helt eina undirhaldandi røðu, har hann greiddi frá, hvussu bond vórðu knýtt millum Føroyar og Bretland upp gjøgnum árini. Hann minti okkum á mongu hjúna- løgini, sum vórðu úrslit av bretsku hertøkuni av Før- oyum undir seinna heims- bardaga. Hann fegnaðist eisini um at síggja nøkur hjá hjúnaðarfeløgunum til døgurðan. Brian Hague skrivar, at hetta var ein frálík løtu við bert einum “kiksara”. Og tað var føroyska ølið frá Føroya Bjór, sum ikki náddi fram til tíðina. Louis Wilson er formað- ur í FISC og hevur skipað fyri fleiri slíkum “Føroya- kvøldum” á hávetri. Hann sigur við Sosialin, at tað er sera hugaligt at síggja før- oyskar politikarar í Lond- on, líka mikið hvønn flokk teir umboða. Hann fegnast um at síggja løgmann á vitjan. Á samkomuni í fjør beyð hann annars føroyska fólkatingsmanninum og løgtingsmanninum væl- komnum. – Føroyska sam- felagið her í Bretlandi kennir seg eitt sindur gloymt, nú tað er so torført at fáa umboð fyri Føroyar á vitjan í Bretlandi. Fyrst var tað ein løgtingsnevnd, sum varð boðin at vitja bretska parlamentið, men sum gjørdi av ikki at koma. Løgmaður er so vorðin bjóðaður at vitja av Tony Blair fyri nøkrum árum síðani, og vit bíða fram- vegis eftir at síggja Anfinn Kallsberg her. Vit hava roynt at fáa út boðini til bretar, at Føroyar eru næsti granni Bretlands fyri norð- an, men hetta hevur torført við at festa seg í hugaheim- inum hjá bretum, um føroy- ingar halda fram við at ignorera grannan fyri sunn- an. Louis Wilson helt tað tí vera kærkomið høvi at fáa ein føroyskan løgtings- og fólkatingsmann til London at vera gestarøðari á sam- komuni hjá føroyingum har. Nú er so aftur hol sett á hetta ynskið við tað at Anfinn Kallsberg, løgmað- ur í hesum døgum er gestur hjá bretsku stjórnini. FØROYINGAFELAG Í BRETLANDI Jan Müller úr London – Tað er mær ein stórur heiður at sleppa at halda hesa røðu fyri tykkum føroyingum, sum hava gjørt av at búleikast í Bretlandi segði Jóannes Eidesgaard, tá hann legði fyri sum gestarøðari á føroyakvøld- inum í London fyri góðum tveimum mánaðum síðani. Hann greiddi frá barna- árum sínum á Tvøroyri í 50- og 60-unum, tá Tvør- oyri bert var ein lítil fiski- bygd. – Í dag er nógv broytt har við eini nútímans havn og stórum fiskiskipum. Fyrr vóru gomlu sluppirnar, sum vórðu keyptar úr Bretlandi, at síggja í bygdini og seinni aftur bretsku og skotsku trolararnir og línubátarnir. Fyri okkum smádreingir var keiin okkara spælipláss. Har kundi tú rógva, meðan tú fekst fyrsta sambandið við hesa fremmandu ment- anina. “Chocolate” var fyrsta enska orðið vit lærdu og vit høvdu sera góð viðurskifti við sjómenninar úr Hull, Grimsby og Aber- deen. Jóannes Eidesgaard greiddi víðari frá, at teir byrjaðu at læra enskt í fimta. – Sum nógv er broytt. Í dag tosa allir dreingir nærum flótandi enskt, áðrenn teir fara í skúla. Og tað er ikki ein- dømi, at næmingarnir standa seg betur í tí enska enn lærarar teirra. Síðani treiv hann í tann søguliga partin og vísti á, at írskir munkar vóru fyrstu niðursetufólkini í Føroyum og tóku teir við sær seyð, sum seinni gav Føroyum navn. Tá norsku víkingarnir vórðu í velmaktini m.a. í bretsku oyggjunum var nógv samskifti. Men í miðøldini minkaði hetta. Fram móti endanum á 19. øld fóru føroyingar undir fjarfiskiskap og keyptu skip úr Bretlandi. Síðani tá hevur bretski fiskimarkn- aðurin verið ein av høvuðs- inntøkukeldunum. Ein beinleiðis avleiðing av hesum er eisini, at mong Boð eftir føroyskum politikarum í Bretlandi Søgulig bond knýta londini saman Louis Wilson og Marjun King, sum hava gjørt eitt stórt arbeiði fyri at bøta um umdømi Føroya í eitt nú grindamálinum, fegnast um, at føroyskir politikarar nú eru oftani at síggja í Bretlandi Mynd Jan Müller Jóannes Eidesgaard Framhald á næstu síðu orð í føroyska málinum hava sín uppruna frá hesi tíð, eitt nú skeilett og leyt- ari. Jóannes Eidesgaard segði, at sambondini vóru serliga sterk millum 1940 og 45, tá túsundtals bretskir hermenn vóru í hernaðartænastu í Føroyum. Føroyingar mettu hetta ikki hesa innrás sum nakra hertøku men meira sum eina neyðuga og vælkomna verju fyri at halda týskarar burturi. – Frá hesum tíðarskeiði komu mong ítøkilig úrslit. Onkur av teimum sita við borðið her í kvøld. Mong væleydnað hjúnarløg mill- um bretskar hermenn og føroyskar gentur, børn og abba- og ommubørn teirra eru gleðiligar avleiðingar frá hesum turbulentu árun- um segði hann og helt fram: – Meðan kríggið var uppá tað harðast fluttu djarvir føroyskir fiskimenn fisk úr Føroyum og Íslandi til Bretlands. Íslendingar veiddu fiskin men hildu seg aftur at fara í fíggindasjógv, og bretsku hermenninir vórðu í bardaga. Tí tóku føroyskir fiskimenn á seg at tryggja ein javnan flutning av fiski til hart rakta bretska fólkið. Tíðin kom at merkja eina búskaparliga framgongd í Føroyum men ikki uttan miss av bæði fólki og skip- um. Einki land undir kríg- num misti lutfalsliga so nógv fólk sum Føroyar. Tí var tað heldur einki løgið í tí, tá Churchill takkaði okkum við orðunum, at hetta sum føroyingar høvdu gjørt fór ongantíð at verða gloymt. Í 90-unum var ferju- samband millum Tórshavn og Aberdeen. Vit føroy- ingar tóku hetta til okkara hjørtu. Føroysk virki kundu keypa bíligari vørur enn úr Danmark. Haraftrat gjørdust Ongland og Skotland vælumtókt feriupláss hjá føroyingum. Hesi vøkru londini og serstaka mentanin og ikki minst blíða fólkið dró. Tíanverri steðgaði hetta ferjusambandið men eg eri sannførdur um, at tað er bara ein spurningur um tíð, til tað verður latið upp- aftur. Tit eru okkara næsti granni segði Jóannes Eid- esgaard og vísti á, at Før- oyar eru við at gerast ein oljutjóð, og tað er eingin ivi um, at vit fara at njóta væl av royndunum hjá okk- ara grannum. Hann vísti eisini á góðu marknav- taluna, sum tað varð eydnast at fáa uppá pláss. Hann vónaði annars, at samstarvið millum londini fer at mennast enn meira í tíðini, sum kemur og ynskti øllum føroyingum í Bretl- andi alt tað besta í framtíðini. ∆ Fyri fyrstu ferð í søguni er ein før- oyskum løgmaður á almennari vitjan í Bretlandi ALMENN VITJAN Jan Müller úr Bretlandi Mánadagin byrjaði Anfinn Kallsberg, løgmaður fyrstu almennu vitja nina hjá ein- um føroyskum løgmanni nakrantíð í Skotlandi og víðari til Onglands týsdag- in. Við løgmanni er eisini konan, tvey embætisfólk í Tinganesi, Marjun Hanus- sardóttir, løgmansstjóri og John Rajani, løgmansskriv- ari, Árni Olafsson, serkøn- ur í føroyskum viðurskift- um í danska uttanríkisráð- num og Sofus Poulsen, føroyskur umboðsmaður í Aberdeen. Undir vitjanini í London er eisini danski sendiharrin, Ole Lonsmann Poulsen við. Mánadagin vitjaði løg- maður ymisk pláss í Abeerdeen, oljufeløg og almennar myndugleikar. Løgmaður nýtti høvi at hitta umboð fyri býráðið í Aberdeen, og hann var eisini gestur hjá fleiri av oljufeløgunum, sum hava leitiloyvi við Føroyar, eitt nú BP, Agip og Amerada Hess. Vitjað var eisini á “Briggs Marine Environ- mental Services”. Seinnapartin gekk leiðin til Edinæburgh, har løg- maður og fylgi vóru boðin til døgurða saman við um- boðum fyri skotska parla- mentið og tingið í Hetlandi. Týsdagin gekk leiðin til skotska parlamentið, har m.a. fyrsti ráðharrin fyri Skotland, Jim Wallace tók ímóti. Har nýtti løgmaður høvi til at tosa við umboð fyri fiskivinnuumsitingina og somuleiðis var eisini spurningurin um størri sjálvstýri til Skotland um- røddur. Vitjanin í Skotlandi endaði við einum túri í tí søguliga og vakra Edin- burgh Castle, har løgmans- hjúnini sóu The Scottish Crown Jewels. Seinnapartin gekk leiðin til London við flogfari hjá British Airways. Klokkan 18.30 var so stór móttøka á donsku sendistovuni fyri umleið 60 innbodnum, eitt nú umboðum fyri oljufeløg og bretskt vinnulív annars og umboðum fyri føroyskt vinnulív. Mikudagin skal løgmað- ur vitja á høvuðsstøðini hjá British Gas, sum er við í Amerada Hess samtak- inum, har eisini føroyska oljufelagið Atlantic Petrol- eum er við. Eftir tað skal løgmaður vitja ráðharran fyri fiskivinnu og land- búnað, síðani gongur leiðin til “House of Parliament”, har løgmaður fær ein bita í The Churchill Room saman við umboðum fyri parla- mentið. Eftir tað stendur orku- og ídnaðarmálaráð- harrin Peter Hain fyri tørni. Løgmaður verður so eisini hjástæddur í sam- bandi við “Questions to the Prime Minister” og eftir tað er varauttan ríkisráðharrin, John Battle vertur. Løg- maður fer heimaftur hós- dagin. Men áðrenn tað gongur leiðin um Keyp- mannahavn, har Anfinn Kallsberg skal luttaka í eini stórari fjølmiðlasending um fullveldisætlanina. ALMENN VITJAN Jan Müller úr Bretlandi Tað er ein væl nøgdur løg- maður, sum eftir fyrsta dag- in á vitjan síni í Skotlandi, úttalar seg til Sosialin. – Hetta hevur verið ein ótrúliga spennandi dagur, og nógv áhugavert er fyri framman. Tað hevur verið sera gagnligt at hitta og skifta orð við bæði vinnu- lívsfólk og politikarar í Skotlandi og Hetlandi. Eg kann longu nú siga, at eg fari at arbeiða fyri at menna samvinnuna við ikki minst bretsku oyggjarnar, Het- land, Orknoyggjar og He- bridurnar og eisini við Skotland. Vit eru jú næstir grannar og tí skuldi tað verið ein sjálvfylgja og heilt náttúrligt, at størri samvinna kom í lag, ikki bert á tí vinnuliga økinum, men eisini politiskt, fyri- sitingarliga og mentanar- liga. Løgmaður sigur, at við- urskiftini á eitt nú fiski- vinnuøkinum eru so mein- lík í Føroyum og Skotlandi, at mugu vit til at halda meira saman. –Eg fari at gera mítt til at menna samvinnuna við hesar góðu grannar okkara fyri sunnan, og tá gongd kemur á olju- leiting og vónandi eisini framleiðslu á bæði føroysk- um og bretskum øki, so verður hetta eisini nakað, sum náttúrliga fer at skunda undir samstarvið. Fyrsta løgmansvitjan í Skotlandi Vil knýta tættari bond til bretsku oyggjarnar og Skotland Løgmaður skal mikudagin hitta John Battle (á myndini saman við Eyðun Elttør, landsstýris manni) sum í dag er varautta nríkisráðharri. Hann var orkumálaráðharri áðrenn tað Mynd Jan Müller. Framhald av síðu 6