hósdagur 12. apríl 2007síða 28

28 Nr. 70 - 12. apríl 2007 Tá Saksun var havn At Saksun í gomlum døgum hevur verið havn er einki at ivast í. Í dag er sambandið við havið so vánaligt, at ikki er siglandi út og inn hjá bátum og enn minni hjá skipum. So hevur ikki altíð verið. J. C. Svabo sigur í “Ind­ beretninger fra en Reise i Færøe 1781 og 1782” at: “I Foraaret 1782 var nogen­ lundes Fiskerie, der endog afgav Noget for den konge­ lige Handel. I de 3 til 4 næst foregaaende Aar fiskedes der næsten slet Intet, end sige til Bondens Huushold­ ning. Det er ikke saa lige at be­stemme Begyndelsen af den Periode, da Fiskeriet i Færøe, saa meget dalede fra den Grad, i hvilken de ældre Tider havde det. Ikke desmindre fortælles, at det skal være skeet i forrige Hundred-Aar, rime­ lig i den første halve Deel af samme, ved et overmaade haardt Vejr og stærk Søe­ gang, der indtraf ved Kynd­ elsmisse-Tiden, og kaldes derfor endnu den haarde Kyndelsmisse. Ved samme Søegang skal Saxen, der tilforn var en Havn, og næv­ nes endog Saxen-Havn i de endnu tilværende Lavtings Protokoller, være stoppt og opfyldt med sand.” Tað er sostatt í fyrru helvt av sekstanhundraðtalinum at tað legst so nógvur sand­ ur í innsiglingina til pollin í Saksun at hon gerst ónýtilig til havn. Í brævi frá prestinum í Kvívik í 1828 til amtmannin, verður sagt, at eitt skip er strandað “paa David Joen­ sens Side paa Løen.” Tað má tískil vera strandað norð­ an­vert opið inn til Saksun, tí tá hevði tað longu verið ósiglandi inn á pollin í o.u. 100 ár sambært Svabo. Saksuningar vunnu ikki til Havnar Um morgunin hin 4. februar í árinum 1828 komu tveir útlúgvaðir og illa tøssaðir saksuningar inn til prestin í Kvívík, Niels Holm. Teir eru á veg til Havnar at boða frá, at eitt skip er rikið á land í Saksun. Veðrið er so vánaligt og teir so illa fyri, at teir ikki seta sær føri fyri at fara allan vegin til Havn­ ar. Tí eru teir komnir til prest at vita, hvat ið gerast skal. Prestur skrivar bræv til amtmannin og fær hin skjót­asta rennaran í Kvívík at fara til Havnar við boðun­ um. Brævið frá presti­ num í Kvívík Uttanáskrivtin er: “Højvel­ baarne Hr. Amtmand og Kammerjunker Tillisch i Thorshavn. Med Snar Bud. Sjálvt brævið er soljóð­ andi: “Ærbødigst I Morges Kl. 6 den 4. Februar kom 2de Mænd fra Saxen ind til mig i dette rasende Uvejr med Begjær­ ing til mig at vilde tilmelde Deres Højvelbaarenhed at der Igaar Eftermiddag Kl. 3 blev seet af Johannes Poul­ sen i Saxen et stort 3 Mastet Skib at være indkommen i Sanden paa David Joensens Side i Løen. De skyndte sig da ud med Baad og naaede endelig paa det i Mørkningen, men kunde hverken faa Anker­ ene, hvoraf der er 1 stort og 2 mindre, løse, ej heller faa alle de Jern Kættinger, hvoraf der er Mængde, til at fastbinde det med, det ligger altsaa løst paa Siden paa Sanden. 3 Mand var paa skibet af Saxeningene og befandt 1. at en Del af Dækket er borte, og det andet overgroet med grøn Slim 2. 3 Master havde det Stumper af 3. Kahytten er hel, og i den befandtes al­deles intet uden tomme Flasker og nogle raadne Ærter 4. Skibet er meget stort og ladet med bare Bjæl­ker, saa vidt de kunde skjønne – og uden levende Mennesker. De giøre alt mulig , men de ere for svage og ukyndige at faa det fæstet med sine Ankere, for at det ej skal gaa ud igjen, og ønskede at Hr. Michael Møller maatte komme strax i den Hen­ seende at ordne det nød­ vændige. Men de stakkels Saxeninger bede Deres Høj­ vebaarenhed tillige ydmyge­ lig at de maatte befries fra Bjærgemænd til Skibet og Arbejdere, naar disse ej selv kunde holde dem selv med Kost. Dette har jeg nu i Hast givet mig den Frihed at melde Dem ved et Snarbud, og da Budet løber alt hvad han kan i dette bedrøvelige Vejr, har jeg lovet ham 6 a 8 Mark i Betalning. Det er den snareste Løber. Mændene vilde have gaaet selv til Dem, men de kunde næppe staae, da de kom til mig, mindre gaae til Thrshavn. 4. Fbr. 28 Allerærbødigst N. Holm Hevur rikið flótandi á lastini Tað er eyðsýnt, at skipið hev­ur rikið fyri vág og vind í vikur ella mánaðir. Partur av dekkinum er burtur og tað er slýggjvaksið. Sjógvur er í lastini. Í kahúttini er ikki annað enn tómar fløsk­ ur og rotnar ertrar. Skilligt er, at manningin hevur givið upp skipið. Helst er skipið komið undir land við álands­ vindi, uttan møguleika at koma út frá aftur. Fyri at bjarga sær sjálvari, er so manningi rýmd av skipi­ num. Av eini ella aðrari or­søk, kanska av streym- ella ættarskifti, er skipið ikki farið á land, men hevur siglt víðari sum eitt spøk­ ilsis­skip, sum kann hava ver­ið víða um, áðrenn tað at enda fer á land í Saksun. Skipið var lastað við virð­ ismiklum timburi og er um­ráðandi, at tað verður bjargað. Sambandið við um­ heimin hevði leingi ver­ið vána­ligt. Saksuningar síggja fyri sær, at innrás verð­ur í Saksun av avbygdar­ fólki. Saksun, tá sum nú, var lítil bygd, og biðja teir tí um at verða frítiknir fyri at skula veita bjargingar­fólki­ num kost. Teir biðja um, at Hr. Michal Møller beinanvegin kemur norður at tryggja skip­ið, so at tað ikki skolar útaftur. Hesin Michal Møll­ er er eingin minni enn hin navnframi skiparin Mikkjal Müller, kapari og menta­ mað­ur úr Havn. Stórt álit hava teir havt á honum. Brævaskifti um strandingina Ein stranding av hesum slag gevur almennu umsit­ ing­ini nógv arbeiði, og ikki kann sigast annað, enn at danska umsitingin í Føroy­ um hevur tikið arbeiðið í full­um álvara og gott skil tykist at hava verið í umsit­ ingini. Ein orsøk var kanska, at hetta gav pengar í stats­­kassan. Hin 21. mars 1828 skrivar amtmaðurin sorin­skrivara­ num soljóðandi bræv: Til Sorenskiver Gorm Da der af det i forrige Maaned ved Bygdelauget i Saxen indstrandede Skib, Broom – Glasgow, og samme indehavende Lad­ ning er opbjærget en del Stokketømmer og Egestaver, 1 Ankerkjetting, nogle smaa Jernkjæder, 3 Ankere, noget Bly, Jern og Kobber samt adskilligt Skibsvrag m. v., som det paa grund af Pladsens Beliggenhed og øvrige dermed forbundne Om­stændigheder, bliver nødvændigt, snarest muligt at foranstalte bortsolgt ved offentlig Auction, saa maa jeg herved tjænstligen have Hr. Sorenskriveren anmodet om, i denne Anledning at vilde beramme en Auction til at afholdes i Saxen først­ kommende 8 Maj og paa­ følgende Dag, og til den Ende ved i Syslerne om­­sen­ dende Plakater, lade saa­ dant forud Bekendt­gjøre. Fortegnelsen over det op­ bjærgede tilligemed Auctions­­conditionerne skal i sin Tid blive Dem tilstil­ let. Og hin 5. mai 1828 skriv­ ar amtið til handils­direk­tón­ ina í Kepmannahavn: Ved at tilstille den ærede Direktion hoslagte Avertise­ ment angaaende et her i Amtet indstrandet Skib, maa jeg tjenstligt amode Direk­t­­ionen om, at ville be­hage at foranstalte sam­ me 3de gange indrykket i det danske Statstidende og Altoner Mercurer og derhos udlægge de i denne Anled­ ning medgaaende Omkost­ ninger, hvorefter jeg, saa snart Regning herover vorder mig tilsendt, skal drage omsorg for, at det ud­ lagte Beløb igjen refun­ deres den kongelige Hand­ eis­kasse herstedes. Spøkilsisskipið »Broom« á l A. Guttormur Djurhuus Opið inn til pollin í Saksun