týsdagur 8. mai 2007síða 20

20 vinnusíðurnar Nr. 87 - 8. mai 2007 Nú bretska stjórnin og oljufeløg skulu til at seta út í kortið eina framtíðar útbygg­ ingarætlan vestan fyri Hetland til ein samlaðan kostnað uppá góðar 40 milliardir krónur í nýtt infrakervi til funnin men enn ótroytt gassfelt í økinum og til at útbyggja tey, verður ivi sáddur um løn­ semið. Við verandi kostnaðarstøði og gassprísum kann vera ivasamt um ein slík útbygging loysir seg. Tí royna feløgini at fáa myndugleikarnar at lækka kolvetnis­ skattin, skulu tey gera so stórar íløgur Gassútbygging Jan Müller jan@sosialurin.fo Verkætlanarflaggskipið hjá bretsku stjórnini at útbyggja og menna verandi orku­keld­ ur vestan fyri Hetland hevur fingið eitt skot fyri bógvin, orsakað av hækkandi út­ reiðslum, høgum skatti og lág­um gassprísum ljóðar frá keldum í oljuvinnuni. Verð­ur ikki av álvara sett fokus á, hvussu man skal loysa hesar spurningar, so fara olju- og gassgoymsl­ur­ nar vestan fyri Hetland, sum eru mettar at vera ein sættipartur av øllum kolvetn­ is­goymslunum hjá Stóra­ bret­landi, at vera verandi í undirgrundini. Samstundis sum olju- og gassfram­leiðsl­ an í Norðsjónum er komin í hæddina kann henda sann­ roynd fáa álvarsligar avleið­ ingar fyri orkutrygdina hjá Bretlandi og restini av Europa. Heft at ótryggum økjum Í 2006 framleiddi Bretland 77.4 milliardir kubikmetrar av gassi, sum svarar til 16% av samlaðu nýtsluni í EU. Men framleiðsla frá verandi keldum minkar heilt skjótt. Bretland kann gerast 80% heft at innfluttum gassi í 2020, sum kann stava frá ótryggum økjum við polit­ isk­um trupulleikum og váða segði bretski ráðharrin fyri Handil og Ídnað, Ali­ stair Darling á einum stórari olju og gassráðstevnu í Skot­ landi nú um dagarnar. –Vit hava tørv á at fáa sum mest burtur úr okkara tilfeingi, sum framvegis er í Norð­ sjónum segði ráðharrin. Hann vísti síðani á økið vest­an fyri Hetland, sum hevur stórt virði og goymir olju og gass sum svarar til kanska millum 3 til 4 milliardir tunnur ella 17% av goymslunum, sum eru eftir. Fundini, sum longu eru gjørd vestan fyri Het­ land, goyma fyrst og fremst gass. Um alt hetta gassið kom á marknaðin í 2010 og 2011, so kunnu vit í 2014 nøkta 6% av gasstørvinum í Bretlandi frá keldunum vestan fyri Hetland sigur David Mendelson, forrætn­ ings- og menningarstjóri hjá oljurisanum Total við Dave Jones tíðindafyri­tøk­ una. Franska oljufelagið Total eigur Laggan, sum er størsta gasskeldan, ið higa­ rtil er funnin vestan fyri Het­land. Hon varð longu funn­in fyri mongum árum síðani, men hevur higartil verið mett ov lítil til at kunna bera eini einsamallari gassframleiðslu og infra­ struk­turi á Atlantsmótinum. Millum feløgini, sum ann­ ars hava rættindi til til­ feingið vestan fyri Hetlandi eru m.a. BP, Chevron, ExxonMobil, Dong og Total. Onnur eru Statoil, OMV, Amerada Hess og Shell. Nógvar olju- og gass­ keldur vóru funnar fyri meira enn 20 árum síðani, men fjarstøðan og avbjóð­ andi umstøðurnar har hava higartil forðað fyri eini út­bygging av gassfeltum. BP byrjaði framleiðslu frá Foinaven oljukelduni mið­ skeiðis í 90 árunum og frá Schiehallion kelduni í 1998 og frá Clair í 2005. Hesar oljukeldur eru mettar at goyma millum 600 til 700 milliónir tunnur av olju. Tær umleið fýra milliardir kubikkføtur av gassi eru framvegis órørdar í sínum goymslum. - Harðir vindar, høgar ald­ ur gera tað sera torført at seta upp útbúnað til at fáa fjalda gassið upp úr undir­ grundini sigur Peter Mendel­ son frá Total. Bara tað at bora brunnar har úti er tor­ ført. Flestu av keldunum eru á 400 til 1000 metra dýpi, nógv djúpri enn ver­ andi oljukeldur í Norð­sjó­ num. Størsta avbjóðingin er tann, at eingin infrastruk­ turur, undirstøðukervi er í økinum. Nýggjar gassút­ bygg­ingar miðskeiðis og í syðra parti av Norðsjónum kunnu binda í verandi pallar og rørleiðingar. Vestan fyri Hetland skal alt hetta byggj­ ast upp frá ongum. Út frá tí sannroynd at flestu av keldunum vestan fyri Hetland eru av meðal­ stødd, er tað ein spurningur, um tað er lønandi at byggja nýggjan infrastruktur, sum kann vera grundarlag undir eini útbyggingarætlan. Útbygging fyri 40 mia. kr. Oljufeløg, sum arbeiða í øki­num, hava saman við DTI, sum er bretska handil og ídnaðarmálaráðið, ið eis­ ini umsitur orkumál, skipað ein arbeiðsbólk í fjør fyri at menna eina partnaraloysn fyri útbygging av infra­struk­ turinum vestan fyri Hetland. Hesin bólkur fer at geva bretsku stjórnini eina fyri­ bils frágreiðing í mai. Fyribils útrokningar hjá stjórnini fyri 30 framleiðslu­ brunnar, umleið 800 kilo­ metrar av nýggjum gassleið­ ingum og ein gassfram­ leiðslu­støð á landi ella til havs, vísa, at hetta er mett til at kosta í minsta lagi 4 milliardir pund ella góðar 40 milliardir kr. Men tøkni­ ligu avbjóðingarnar saman við høgum skatti, hækkandi kostnaði og verandi lágum gassprísum kunnu koma uppá tvørs av ella undir­ minera eina avgerð hjá arbeiðs­bólkinum um at mæla oljufeløgum og mynd­ ug­leikum til at fara undir stóru verkætlanina. - Fólkini mugu veruliga til at leggja høvur í blot, tí so stór óvissa er knýtt at gassprísunum næstu fýra til fimm árini sigur Mike Tholen, búskaparstjóri hjá UK Offshore Operators’ Association, UKOOA. Gass­ flutningur gjøgnum nýggjar leiðingar og nýggir LNG terminalar (LNG er gass í flótandi formi. Man hevur so terminalar til at ”likvificera” tvs. gera flót­ andi, blaðm.) hava gjørt, at gassprísurin í Bretlandi er farin niður í eina helvt síð­ ani veturin 2006, til 18 doll­ arar per samsvarandi tunnu av olju. Flestu serfrøðingar í olju­ vinnuni siga, at skal tað løna seg at fara eftir olju og gassi, sum liggur í undir­ grund­ini, so má prísurin vera umleið 22 til 25 doll­ arar fyri tunnuna. Oljuprís­ urin, sum í løtuni er 60 doll­ arar fyri tunnuna, hevur lítlan búskaparligan týdning í einum øki, sum er ríkt uppá gass heldur enn olju siga serfrøðingar. Kostnað­ urin fyri at finna og taka orkutilfeingi upp er nógv vaksin. Olju- og gassídnað­ urin hevur nógv brúk fyri útgerð og útbúnaðari ar­beiðs­megi. Leigan fyri bori­pallar í Norðsjónum er økt við 600% tey seinastu trý árini, og annar kostnaður veksur eins skjótt. - Teir sera høgu tænastu­ kostnaðirnir og teir lágu gass­prísirnir, saman við spurn­inginum um stødd, ger roknistykkið fyri eitt nú Laggan verkætlanina til eina stóra avbjóðing segði Mendelson á oljuráðstevn­ uni í Skotlandi. Framtíðar vánirnar eru ikki bara ljós­ ar. Geoff Gillies, ein av ser­ frøðingunum hjá ráð­gevara­ fyritøkuni Wood Mackenzie Bretska stjórnin og oljufeløg hond í hond: Týðandi vegamót á Atlants Vit síggja økið vestan fyri Hetland og báðumegin miðlinjumarkið millum Føroyar og Hetland. Fyri sunnan hava vit verandi oljukeldur Foinaven og Schiehallion og Clair, sum eru tær einastu, ið framleiða olju. Ì grannalagnum fyri norðan finna vit nógvar smærri gasskeldur. Tað eru hesar, sum oljufeløg og myndugleikar tosa um at búna tvs. Byggja út til framleiðslu og skulu tær vera lønandi er neyðugt infrakervi tvs. Gassleiðing og framleiðslustøðum, sum bindar allar hesar gasskeldunar saman. Longu fyri norðan og vestan móti føroyska markinum eru so aðrar keldur so sum Rosebank og Cambo, ið eisini kunnu fáa tørv á at binda í gassleiðing