týsdagur 15. mai 2007síða 24

24 vinnusíðurnar Nr. 92 - 15. mai 2007 Í løtuni er arbeiði til allar hendur í Suðuroy og tað fær nógvar politikarar at leggja seg aftur á og halda, at nú stendur væl til. Men tað er ein hættislig støða, tí veruleikin er, at tað stendur alt annað enn væl til í Suðuroy, siga sam­felags­frøð­ingurin, Jógvan Mørkøre og búskaparfrøðingurin, Magni Laksafoss Vakstraravtala fyri Suðuroy Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo - Suðuroyggin er ikki long­ ur í kreppu. Men hon hevur framvegis stórar trupullei­ kar. Tað staðfesta teir báðir, Jógvan Mørkøre, sam­felags­ frøðingur og Magni Laksa­ foss, búskaparfrøðingur. Í tvey ár hevur verið tosað um at gera eina miðvísa ætlan fyri, hvussu gongdin í Suðuroy kann vendast, so at fólkaminking verður vend til fólkavøkstur og so at suðuroyingar við útbúgv­ ing eisini kunnu fáa eina fram­tíð í oynni. Kommunur og vinnulív í Suðuroy heitti á vári í 2005 á Jógvan Mørkøre og Magna Laksafoss um at leggja eitt slíkt arbeiði til­ rætt­is. Teir halda, at besti fram­ ferðarháttur, er, at allir part­ ar, vinnulív, kommunur í Suðuroy og landið, ganga saman um eina beinleiðis vakstraravtalu. Grundarlagið undir eini slíkari avtalu, er, at ein kanning verður gjørd fyri at vita, hvørji vinnulig, dentur skal leggjast á at menna í Suðuroy. - Tað hevur ómetaligan týdning, at talan er um eina ætlan, sum tað letur seg gera at seta í verk. Tað merk­ ir, at vit skulu finna eini fýra, fimm vinnulig tyssi, sum tað er hóskandi at leggja seg eftir at menna í Suðuroy. Hava start seg blindar Men enn gongur ongan veg við ætlanini at seta hesa vakstraravtaluna í verk. - Tað sær út sum at politik­ arar hava start seg blindar upp á, at tað er nóg mikið av arbeiði til allar hendur í Suðuroy og at teir tí ikki halda, at tað er neyðugt við eini vakstraravtalu. Men her eru samfelags­ frøð­ingurin og búskapar­ frøð­ingurin alt annað enn samd­ir. - Hóast kreppan er av, hev­ur Suðuroyggin fram­ veg­is stórar bygnaðarligar trupulleikar, sum ongin hevur gjørt nakað fyri at loysa. Fólkatalið minkar alsamt og teir suðuroyingar, sum fáa sær eina útbúgving, eru dømdir til eitt lív í út­legd. tí í Suðuroy eru alt ov fá størv til fólk við út­búgving. - Sostatt er Suðuroyggin í einum ringari ringrás og høvuðsavbjóðingin verður at venda teirri gongdini og skapa arbeiði til fólk, sum hava hug at flyta aftur í oynna at búgva, so at fólka­ talið veksur aftur. - Gerandisdagurin er kanska ikki longur so nív­ andi, sum tá ið arbeiðsloysið var stórt, men útlitini fyri framtíðina eru framvegis døp­ur, tí tað eru alt ov fá arbeiðspláss til teir mongu suðuroyingar, sum fáa sær útbúgving. Tí ávara serfrøðingarnir ímóti, at politikarar stara seg so blindar upp á, at er nógv arbeiði, at teir ikki síggja teir stóru, bygnaðar­ ligur trupulleikarnar, sum Suðuroyggin er í. - At skapa arbeiðspláss til hesi fólkini, er altavgerandi fyri at fáa vent gongdini og fáa vøkstur aftur í Suðuroy. - Men tað kann slást rimm­arfast, at onki av tí, sum hendir í løtuni, er tekin um, at vøkstur er við at verða skaptur, tí skal annað og meiri til, fyri at venda gongdini. Neyðugt við bindandi avtalu Í hesum sambandi snýr tað seg um at finna útav, í hvørj­ um vinnum tað ber til at skapa vøkstur. Men tað er eisini neyðugt at allir partar avtala, hvussu vit skulu menna hesar vinnurnar. Tað er júst endamálið við eini vakstraravtalu, at allir partar binda seg til at seta tey tiltøk í verk, sum semja er fingin um. - Tað eru nógvar kann­ing­ ar og frágreiðingar skrivaðar um støðuna í Suðuroy og tað er onki endamál í at skriva eina afturat. - Nú ræður um at leggja eina miðvísa ætlan og enda­ málið við eini vakstraravtalu er ikki at veita kreppuhjálp. Hinvegin líkjast tey 10 boðini, sum landsstýrið kom við á sinni, eini kreppu­ hjálp, sum kundi loyst ein bráðkoman trupulleika. Men tað, sum er avbjóð­ ing­in, er at finna langtíðar­ loysnir, sum kunnu venda skeivu gongdini. Í hesum sambandi halda teir báðir serfrøðingarnir, at besti framferðarháttur er at finna nøkur vinnulig tyssi, sum tað er vert at leggja dent á. - Ì hesum sambandi skulu vit finna tey vinnuligi tyssi, har vit halda, at møguleikin er størstur fyri at skapa vøkst­ur í nýggjum størv­ um. Kommunurnar í Suðuroy hava samtykt at fara undir hesa ætlanina. Í fyrstu at­løgu settu kommunurnar í Suðuroy og landskassin 250.000 krónur av í part til at kanna, hvørji vinnulig tyssi, vit skulu leggja okk­ um eftir at menna í Suður­ oy. - Ætlanin var so, at hesar 500.000 krónur skulu brúk­ ast til at kanna eftir, hvørjar vakstrarvinnur kunnu koma upp á tal í Suðuroy. Hetta er ein tilgongd, har endamálið er, at bæði vinnu­ lív og politikarar í Løgtingi og í kommununum frá fyrsta degi, verða við á kann­ingar­ferðum og eru við til at finna útav, hvørji vinnu­lig tyssi, dentur skal leggj­ast á. - Fyri hesar 500.000 krón­ ur­nar, skulu vit hava funnið nøkur hóskandi, vinnulig tyssi og allir partar skulu hava undirskrivað eina av­­ talu um at seta hesi tyss­ini í verk. Teir báðir siga, at sostatt er tað misskilt, tá ið politik­ arar siga, at vit skulu fyrst gera eina kanning og síðani skulu politikarar og vinnu­ lívsfólk meta um kanningina og semjast um at seta hana í verk. Ein sólskinssøga Teir báðir siga, at slíkar vakstraravtalur eru gjørdar aðrastaðni, og summastaðni hava tær eydnast avbera væl. - Okkara arbeiði er at kanna eftir úti um heimi fyri at vita, hvussu slíkar av­talur hava eydnast aðra­ staðni. T á ein vakstraravtala verður gjørd fyri at skapa búskaparvøkstur í einum øki, er privata initiativið avgerandi. Ein vakstraravtala tekur tí støði í, at privata vinnan skal hava ein sentralan leiklut í avtaluni. Longu frá byrjan av skal privata vinnan tí uppí leikin og vera við til at forma avtaluna, soleiðis at hon finnur sín leiklut í avtaluni. Á sama hátt skulu møguligar útlendskar fyritøkur eisini vera við í avtaluni og mugu tí eisini vera við frá byrjan av. Tað eru sostatt nógvir partar í eini vakstraravtalu, men teir mest týdning­ar­mestu partarnir eru kommunurnar og landið. Skal ein vakstrar­ avtala kunna gera nakran veruligan mun, krevst ein sterkur vilja frá landi og kommunum. (Jógvan Mørkøre, samfelagsfrøðingur og Magni Laksafoss, búskaparfrøðingur um vakstraravtalur) H esi øki (Suðuroy og Sandoy, blaðm) eru í bygnaðarligum trupul­leikum - tað kunnu vit øll verða samd um. Men at gera økini til kreppu­rakt øki er ikki rætt! Tí mæli eg...... øllum til at handfara hesar trupulleikar sum bygnaðar­ligar avbjóðingar og ikki sum eina kreppu­støðu. (Jóannes Eidesgaard, løgmaður, í svari upp á fyrispurning frá Óla Breckman í august 2005)   Nógv arbeiði í Suðuroy fær