hósdagur 15. mars 2001síða 8

Nr. 52 - 15. mars 2001 15 gult cyan magenta svart 14 Nr. 52 - 15. mars 2001 VIÐMERKINGAR Vagnur Michelsen Eitt dapurt politiskt skíggj hongur í løtuni yvir okkara vøkru oyggjum. Føroying- urin er í villareiði politiskt, og tú hevur eina kenslu av, at tað fara at ganga nógv ár, áðrenn vit veruliga fáa politiskan frið í Føroyum. Føroyskir og danskir fjølmiðlar hava gjørt nógv burturúr politisku orrustuni seinastu vikurnar, og sein- asta leygardag sendi Dan- marks Radio í tríggjar tímar um føroysk viður- skifti. Eftir seinastu polit- isku orrustuna havi eg gjørt mær hesa niðurstøðu: 1) Tað eydnaðist í fyrsta umfari Poul Nyrup at seta føroyingar upp ímóti hvørj- um øðrum. Men boome- rangin, sum Nyrup kastaði við fyrstu samráðingar við føroyingar, fer fyrr ella seinni at koma aftur til Danmarkar. Danir fara einaferð at ásanna, at tak- tikkurin ímóti føroyingum var hin skeivi. Tú kanst ikki niðurbinda eitt fólk við hóttanum. Hava danir ikki lært av, tá ið Ísland varð lýst sjálvstøðug tjóð. Hví bleiv ísakalt landanna mill- um? 2) Leygarkvøldið fingu vit frá sjálvum Nyrup at vita, at millum annað nato- londini USA, Stórabret- land, Canada og Norra hava stóran áhuga í, at Føroyar eru í einum ríkisfelags- skapi, sum danir leiða. So er staðfest, at Føroyar eru ein týdningarmikil geo- grafiskur partur í Nato, sum natolondini fyri alt í verðini vilja hava í sínum parti. Tí er tað ikki so løgið, at danir í nógv, nógv ár hava spart milliarda upphæddir í natolimaskapi, tí at ein natostøð er í Føroyum. Fullveldismálið fyri Nyrup er bert talan um pengar og makt. Talan er ikki um kærleika til vanliga føroy- ingin. 3) Sum ungur fekst tú mangan at vita, at Fólka- flokkurin var ógvuliga tjóðskaparligur í Norð- oyggjum og í Eysturoynni, men tá ið tú komst suður um Kollafjørð og vart komin niðan í Hórisgøtu gjørdist flokkurin meiri og meiri sambandssinnaður. Hetta fingu vit so dyggi- liga staðfest í seinastu viku. Okkara tjóðskaparsinnaði løgmaður er rætt og slætt bukaður upp á pláss av teimum sambandssinnaðu fólkafloksmonnunum. Løgmaður er ímóti sínum egna vilja hamskiftur, tað sæst eisini so týðiliga á eygnabránum. Spell fyri henda annars so hampu- liga, siðiliga og vælum- tókta løgmann. Tá ið hetta er sagt, er at fegnast um, at tjóðskapar- samgongan í skrivandi løtu heldur fram. Eitt er tann politiski dyst- urin við danir, eitt annað er politikkurin heima í Før- oyum. Tað er ein øgiligur dyna- mikkur og positivur andi í føroyska samfelagnum í løtuni. Vit hava mestsum einki arbeiðsloysi og fólk flytur aftur til Føroya, bygt er nýtt vaktarskip og nýggj sandoyarferja, vit fyrireika nýtt suðuroyarskip, gera vágatunnil, útbyggja lands- sjúkrahúsið, hava loyst marknaðartrætuna við bret- ar, bankamálið varð loyst, pensjónin hjá teimum eldru er hækkað munandi og friður er í sjúkrahúsverkin- um, oljuvinnan er í góðum hondum og búskapurin er sera góður í landinum. Bert at nevna nøkur av mál- unum, sum henda sam- gongan hevur avgreitt og fer at avgreiða. Alt hetta er farið fram, meðan Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin hava verið í andstøðu. Og serliga hevur Javnaðarflokkurin grenjað, verið negativur og verið ímóti øllum, sum hevur rørt seg í landi okk- ara. Ja, sjálvt Jóannis Ejd- esgaard mátti ransaka seg sálvan og ásanna í Sosial- inum um ársskiftið, at hann hevði verið alt, alt ov negativur og mátti leggja á annan bógv. Tí fái eg meg ikki at trúgva, at føroyingurin vil venda aftur til samgonguna frá 1994-1996 millum Sambandsflokkin og Javn- aðarflokkin. Ein sambands- flokk, sum fekk misálitis- váttan í 1998 og ein Javn- aðarflokk, sum rýmdi undan ábyrgd í 1996. Ed- mund Joensen og Jóannis Ejdesgaard vóru sum hundur og ketta, og tí endaði samarbeiði teirra millum 1996. Gloyma fólk veruliga so skjótt? Sjálvandi hevur henda samgonga gjørt nøkur sjálvmál og nógv kundi verið gjørt øðrvísi. Men Rom bleiv ikki bygd eftir einum degi. Annars skal Fólkaflokk- urin vera fegin um, at einki nýval verður á hesum sinni, tí flokkurin hevði fingið ein dyggan undir vangan. Somikið hoyrist frá trúgv- um fólkafloksveljarum í havnargøtum. Boomerangin endar aftur í Danmark Albert Isfeld 100 Tórshavn Tað sær út til, at føroysku fjølmiðlarnir hava tikið støðu ímóti fullveldinum og taka heilt og fult undir við donsku niðurgerðingini av tí føroyska fólkinum saman við danskari pressu. Amerikanski forsetin og nýskaparin Abraham Lin- coln segði einaferð nakað soleiðis: »Tú kanst lúgva fyri einum parti av fólk- inum alla tíðina og tú kanst lúgva fyri øllum fólkinum í eina tíð, men tú kanst ikki lúgva fyri øllum fólkinum alla tíðina«. Lat hetta standa sum lærusetningur fyri teir føroysku fjølmiðlarnar. Ta síðstu tíðina verður endurtikið upp í saman í útvarpi og sjónvarpi og í bløðunum, at vit hava fing- ið undirgrundina frá dansk- arum, ongin av hesum miðlum seta spurnartekin við útsagnið at vit hava »fingið undirgrundina frá danskarum«. Eg leggi onki í at fara út í juridiskar ella stjórnmála- frøðiligar útgreiningar, tað duga Atli Dam og Halgir W. Poulsen nógv betur enn eg. Vit hava búð í Føroyum í umleið 1200 ár og ongin hevur higartil, so vítt eg veit sett spurnartekin við, um vit eiga tann fiskin, sum vit fiska, ella teir seyð- ir vit fletta. Heldur ongin hevur, so vítt eg veit, takka danskarum fyri tey epli, sum verða velt í Føroyum. Bert ein persónur hevur higartil, so vítt eg veit, takka danskarum fyri eitt tilfeingi, sum vit heilt av okkum sjálvum eiga. Hetta hendi á einum føðingardegi há tí stóra kolonibestýrar- anum í 1992. Vit vóru fleiri, sum tá frøddust um, at tað endaliga var staðfest, at nú áttu vit sjálvi undir- grundina og harvið oljuna og mangt annað gott, sum møguliga finst í henni. Vit føldu takksemi yvirfyri okkara skapara, at endiliga sigraði rættvísi – í teimum umhvørvum eg ferðist í, hevði ongin hug at halda saman hendir og takka kolonivaldsharranum. Eg veit væl, at tá ið onk- ur byrjar at jabba okkurt, er tendensurin ofta, at øll fara at jabba tað sama og tað ger heldur onki, tá ið jabbað verður um smávegis ting og hendingar og tá ið tann ið jabbar »bert« er Palleba ella Marsanna. Men tað ger sanniliga ikki tað sama, tá ið tíð- indafólk byrja at jabba. Teirra uppgáva er at bera okkum sonn, røtt og intelli- gent tíðindi, at útgreina hesi tíðindi fyri okkum les- arum og lurtarum á bestan hátt, hetta krevur bæði út- búgving, lesnað og al- mennvitan – tað nyttar onki her at skjóta seg undir ideo- logiskar ella partapolitiskar hugsjónir. Í fullveldismálum hava vit nú, síðan samráðingar við danskarar byrjaðu, hoyrt tíðindamann hjá Útvarpi Føroya sagt frá samráðingunum. Um hesin maður hevur útbúgving sum journalistur veit eg ikki og um sami maður ongantíð lesur útlendsk bløð, veit eg heldur ikki, men eitt veit eg, og tað er, at hesin maður útvarpssins ber donsk tíðindi til før- oyingar. Hvørt orð, tað verði seg skriva ella tosa, frá danskari síðu, verður endurgivið, sum um her er talan um høgan lærdóm og sannleika, ja man situr eftir við eini fatan av, at hesin maður stríðist mann- liga fyri einari danskari sak og vil doyggja um so man vera. Her meini eg og nógv við mær, at útvarpsstjórin eigur skyldu, at geva okkum lurt- arum sakligan tíðindaflutn- ing, eg meini ikki, at vit skulu jabba eftir munnin- um hjá Anfinni ella Høgna – vit krevja bert valuta fyri okkara útvarpsgjald. Heimføðisligheitin og undirbrotligheitin eigur ikki heima í Útvarpi Føroya. Tað kann vera at før- oyska tjóðin var ikki líka væl fyri í menning og lærdómi fyri umleið fimti árum síðani, sum tey lond- ini vit sammeta okkum við. Tá var helst ringt at fáa fat- ur á væl útbúnum og roynd- um fólki – vit høvdu onga elitu ella intelligensia – tí var ofta hugt at hvat dansk- arar søgdu og skrivaðu. So er ikki longur, vit hava nú fólk við lærdómi og roynd- um innan at kalla øll øki, so tað er ikki neyðugt, hvørja ferð at lata danskarar koma framat microfonini, sum serfrøðingar innan øll øki. Vit duga eisini sjálvi (sjálv- andi skulu vit fylgja við hvat hendir úti í heimi og um neyðugt, fáa fólk henda vegin at greiða frá v.m.). Tað sum omanfyri er sagt um Útvarp Føroya, er á lag tað sama, sum kann sigast um Sjónvarp Føroya, bert við tí muninum, at sjónvarpi næstan ongi tíðindi ber. Tað gleðiliga er hent við Dimmalætting, at hon nú er blað fyri allar føroyingar. Tað sama kann ikki sigast um Sosialin, her valdar mið- aldarligt myrkur, tað er bara ein meining, sum er galdandi, ja sjálvt í karika- turtekningunum hjá Óla slær hesin hugburtur í gjøg- num. Hugsi tykkum til, um enski karkaturteknarin undir seinna heimsbardaga við heitinum Low, bert teknaði skemtitekningar av Chur- chill og ongar av mótstøðu- manninum Hitler. At enda kann eg nevna fúlu skrivingina hjá donsku bløðunum, síðan fullveldis- málið byrjaði. Tað sær út til, at her er onki mark fyri fordómum og rasismu mót- vegis føroyingum. Vit sum hava búð í Danmark kenna okkum ikki aftur, og serliga hugstoytt er, at føroysku fjølmiðlafólkini eru farin í song við fíggindanum. P. S. Um tað er seriøsur tíðindaflutningur at siga, at danskarar hava »givið okk- um undirgrundina«, so manglar kortini at siga okkum frá, nær og hvussu undirgrundin er vorðin donsk ogn. Karsten Loiborg Fra flere sider er jeg blevet gjort opmærksom på en artikel i dagens udgave af “Sosialurin” skrevet af John Johannessen, hvori det under overskriften “He- lena kann fáa dóm” bl.a. anføres: “Upprit frá løg- frøðingi hjá Fólkatingsins Umboðsmannastovni mælir løgmanni til at fara viðari við málinum”. I fortsætt- else heraf har jeg set at historien også findes på bladets hjemmeside, hvor det bl.a. anføres “Upprit løgfrøðingi hjá Fólkating- sins Umboðsmanna mælir løgmanni til at fara viðari við málinum”. Disse udsagn ser jeg mig nødsaget til at korrigere. Jeg har uformelt på lag- mandsdirektørens initiativ i telefonen drøftet nogle juridiske spørgsmål som har forbindelse med “pen- sjónsmálið”, men jeg har udtalt mig som privatper- son, og ikke som ansat hos Folketingets Ombudsmand (som ingen kompetence har over for færøske myndig- heder) - hvilket jeg også gjorde lagmandsdirektøren meget klart. Jeg har ikke “anbefalet” Lagmanden “at gå videre med sagen”, men har besvaret spørgsmål fra lagmandsdirektøren om hvad man ville have gjort i en tilsvarende sag i Dan- mark. Jeg har i denne for- bindelse svaret at en helt tilsvarende sag mig bekendt ikke har foreligget, men i øvrigt peget på forskellige spørgsmål som jeg ville mene man i den givne situation nærmere ville undersøge og overveje. Jeg blev i øvrigt først nogen tid efter telefonsam- talen med lagmandsdirek- tøren bekendt med at der var lavet et internt telefon- notat, og at dette var blevet videregivet til udenforstå- ende, og jeg er først efter fremkomsten af artiklen i dagens udgave af “Sosial- urin” blevet bekendt med telefonnotatets indhold. Artiklen i dagens udgave af “Sosialurin” omtaler vid- ere en (mulig) overtrædelse af § 5, stk. 2, i “lógini um ábyrgd landsstyrisins”. Jeg skal præcisere at jeg ikke har udtalt nogen opfattelse i relation til dette spørgsmål, men derimod generelt und- er samtalen flere gange gjorde opmærksom på at et juridisk ansvar for såvel embedsmænd som politik- ere ikke alene forudsætter at der objektivt er sket noget forkert, men at det også kan bevises at be- stemte personer subjektivt kan tilregnes dette. Jeg beder venligst om at såvel artiklen i “Sosialurin” den 13. marts 2001 som avisens hjemmeside berigt- iges i overensstemmelse med ovenstående. Fjølmiðlarnir og fullveldið Berigtigelse af artikel i Sosialurin ÚT AT KOYRA Mikukvøldið 7. mars vóru eini 50 fólk savnað á bildeildini á Tekniska Skúla í Havn, har skipað varð fyri evniskvøldi fyri bilmekanikarar, har høvuðsevni var EOBD, ið er nýggja lógarkravda tøknin, sum allir nýggir bilar við bensinmotori skulu hava frá 1. januar í ár BILAR Magnus Gunnarsson Í lýsingini frá bildeildini stóð, at evniskvøldið skuldi snúgva seg um CARB - OBD - og EOBD. Fyri tey flestu søgdu hesir bók- stavirnir ikki nógv, so spennandi var at fáa meira at vita um hesi evni. Fund- urin byrjaði kl.19.00, har Eirikur Ó. Simonsen, lær- ari, beyð vælkomin og segði, hvat var á skránni fyri kvøldið, Síðani læt hann orðið til Arna Thue Hansen frá Bosch í Dan- mark. Hann greiddi frá, at orsakað av tí alsamt vaks- andi dálkingini verða sera strong krøv sett til bilverk- smiðjurnar og harvið eisini til tey, sum skulu umvæla bilarnar. Arbeiðið sum bil- mekanikari er ómetaliga nógv broytt tey seinastu árini. Byrjaði í Kalifornia Amerikanski staturin Kali- fornia er kendur fyri sínar strongu lógir fyri dálkandi útstoytsgassi á bilum við bensinmotori. Fyri at minka um luftdálkingina, innførdu teir »California Air Resources Board« (CARB) í 1988 fyri at minka um útlátið á øllum akførum við bensinmotori í landinum. Harafturat inn- førdu teir »On Board Diag- nose« (OBD), ið er ein elektronisk stýrd skipan, sum ansar eftir øllum kom- ponentunum, sum hava við útlátið úr útstoytinum at gera. Fyri at gera tað møguligt hjá bilføraranum at varnast brek í OBD útlátskipanini, vórðu ávar- ingarljós sett í bilarnar. Í 1996 blivu krøvini til út- látið uppaftur strangari við OBD II, sum eisini bleiv innførd í Evropa sum Euro- peisk On Board Diagnose (EOBD). EOBD frá 1.januar Fyri at verða góðkendir í Evropa skulu allir bilar við bensinmotori frá 1. januar í ár av lúka EOBD krøvini. Endamálið við EOBD er til dømis eitt støðugt eftirlit við øllum komponentum, sum kunna ávirka dálking- ina úr útstoytinum, skrá- seting av brekum, sum hava við útstoytsgassið at gera, goymsla av upplýsingum um brek, sum koma fyri, og møguleikan fyri at avlesa goymd brek við diagnosu- útgerð. Evropeiska nevndin fyri flutning, umhvørvið og ídnaðin hava saman við bila- og oljuídnaðinum, gjørt reglur um eina stig- vísa minking av luftdálk- ingini. Praktiskar uppgávur Eftir ein steðg við kaffi og køkum hetta kvøldið vórðu eisini gjørdar praktiskar uppgávur, har teir simuler- aðu brek, leitaðu í skipan- ini, funnu brekini, rættaðu og strikaðu tey. Tað er nú einaferð soleiðis, at flest øll brek í skipanini hava við sær vandan fyri meiri dálk- ing, tí er tað so neyðugt at brekini verða rættað bein- anvegin. Sum dømi um, hvussu nógv meira umhvørvisvin- arligir bilarnir eru vorðnir í dag kann nevnast, at ein Ford Cortina frá 1977 dálkaði tað sama sum 50 Ford Mondeo frá í dag, og ein Mondeo frá í dag, dálkar tríggjar ferðir minni enn ein Mondeo frá 1993. Hetta man vera galdandi fyri tey flestu bilmerkini. Eirikur Ó. Simonsen, lærari, beyð vælkomin og segði, hvat var á skránni fyri kvøldið Væl vitjað evniskvøld á bildeildini á Tekniska Skúla Arne Thue Hansen frá Bosch í Danmark greiðir frá um nýggju umhvørvisvinaligu lógirnar, sum eru settar í gildi Nógv fólk var komið saman á Tekniska Skúla hetta kvøldið, har ein stórur partur av bil- starvsgreinini var umboðaður