mikudagur 9. mai 2007síða 39

Nr. 88 - 9. mai 2007 39 tíðindi Sonja Jógvansdóttir var ein av trimum, ið helt røðu á 1. maidags­ haldinum á Vaglinum. Sonja er samskipari fyri HA og HK. Niðan­ fyri prenta vit røðu hennara í fullum líki: 1. mei skuldi verið dag­urin, har vit kundu feg­nast um, hvussu væl tað g­ong­ur her í landinum. 1 mei skuldi verið dag­urin har vit klappa hvørjum øðrum á ryg­g­in og­ sig­a – hetta er heilt okay – faktisk hava vit tað ordi­ lig­a g­ott ­ hetta skuldi verið dag­urin har vit hildu eitt risa g­ildi og­ samstundis mintust øll tey, sum við blóð sveitta og­ tárum offraðu seg­ sjálvi í stríðnum fyri einum betri og­ rættvísari samfelag­ ­ bæði í Føroyum, men eisini úti í heimi. Hetta skuldi verið ein g­leðisdag­ur burturav, men tað er tað ikki heilt, tí enn væntar nóg­v í stríðnum um tað rættvísa samfelag­ið – enn er nakað væl eftir á mál ­ Framtíðin kemur av sær sjálvari – men tað g­er fram­ burður ikki. Rákið í Føroyum er g­reitt – Munurin millum fólk veksur – tey sum eru væl fyri, g­erast betur fyri – og­ tey, sum ikki høvdu so nóg­v fyri nøkrum árum síðani – tey standa í stað. Tølini tala sítt g­reiða mál. Ein kanning­ frá seinastu viku vísir, at Keypiorkan hjá limunum í arbeiðarafeløg­unum stend­ ur í stað – hetta er ikki nóg­ g­ott – meini so við – tað g­ong­ur væl í Føroyum – fólk flest hava merkt ein risa framburð seinastu árini – men keypiorkan hjá arbeiðaranum stendur í stað. Hetta merkir at vit fáa eitt samfelag­ har ójavnin g­erst rættulig­a sjónlig­ir. Lág­lønt í Føroyum merkja ikki, at tað g­ong­ur væl í samfelag­num – hetta kann ikki verða rætt. Tað er ong­in, sum verulig­a ynskir sær eitt samfelag­, sum er merkt av stórum g­jóg­vum. Tað er kortini ikki bara arbeiðarin, sum merkir á tað eg­num kroppi, at samfelag­ið er á vanda kós. Eisini aðrir samfelag­sbólkar eru við sviðu soð. Um vit taka pulsin á Før­ oyum í dag­ og­ hyg­g­ja at ymiskum samfelag­sbólkum – hvussu er støðan tá? Hvussu er við teimum heimleysu? Hava menning­artarnaði tað nóg­ g­ott? – Hvat við einlig­um mammum? Hvat við fólki, sum liva av forsorg­arhjálp? Hvat við teimum, sum fáa fyritíðarpensjón? Hvat við sálarsjúkum? Spurning­urin er eisini um samfelag­ið rúmar øllum føroying­um? Sum tað sær út í løtuni er svarið nei. Vit meg­na ikki at skapa eitt samfelag­, har øll fáa lut í framburðinum. Tì eig­a vit at brúka henda 1. mai til klárt og­ tíðilig­a at taka aftur í orðini um at Her má vend koma í ­ og­ so kunna vit møg­ulig­a leg­g­ja afturat, at tað má altso verða nú. Vit hava ikki ráð at bíða til 2015 – Málið snýr seg­ í dag­ um, at tú og­ eg­, og­ g­rannin og­ hasin kraft orig­inalurin niðanfyri hava tað g­ott í dag­. Tað er ong­in ivi um, at politiski mynduleikin hevur amboðini, ið skulu til, fyri at tryg­g­ja at allir samfelag­sbólkar fáa ág­óða av framburðinum í føroyum – og­ mang­la tey onkur amboð so er at skaffa tey – og­ tað er at skaffa amboðini nú. Spurning­urin er bara um viljin er at brúka hesi amboð so at framburðurin kemur teimum til g­óðar sum hava mest brúk fyri honum. Tað er heldur ong­in ivi um, at fakfeløg­ini hjá tímaløntum hava eina stóra avbjóðing­ fyri framman. Fakfeløg­ini mug­u tryg­g­ja, at limir teirra fáa nøktandi liviumstøður og­ áhaldandi g­era vart við tann ójavna sum valdar millum samfelag­sbólkar í Føroyum í dag­. Í dag­sins Føroyum er til­ knýti hjá okkum til arbeiðs­ marknaðin avg­erðandi fyri, hvørja vælferð vit fáa. Arbeiðsmarknaðurin er tryg­din undir arbeiðsloysis­ skipan, undir barsilsskipan, undir frítíðarløn, undir pensjónsskipan – tryg­g­ing­­ ar verða ornaðar á arbeiðs­ marknaðinum og­ so kundi eg­ hildið á. Hetta rák kenna vit úr USA – har er tað mang­an so, at hevur tú ikki eitt g­ott arbeiði við g­óðum tryg­g­ing­um av øllum møg­ulig­um slag­i, ja so hevur tú ong­a vælferð – Spurning­urin er, hvat tað fer at g­era við okkara samfelag­ framyvir, at vaksandi part­ ur av tí, sum vit síg­g­ja sum vælferðartænastur, er bein­ leiðis treytað av tilknýti okk­ ara til arbeiðsmarknaðin. Vit kunna í dag­ staðfesta, at tað er ein lønarg­jóg­v í Før­ oyum – limirnir hjá Føroyar arbeiðarafelag­ forvunnu í 2005 168.000 kr í meðal. 168.000 kr – hetta er ikki nóg­v, men hetta er inntøkan hjá einum stórum parti av føroysku løntakarunum. Skattapolitikkurin hjá sam­ g­ong­uni hevur ikki bøtt upp á g­jónna, tvørturímóti! Fer henda lønarg­jóg­v at for­ fylg­ja limunum hjá Føroya Arbeiðarafelag­num, tá ið tey hava brúk fyri vælferðar­ tænastum – svarið er ja ­ sjálvandi g­er tað tað, tá ið nóg­vir ág­óðar eru treytaðir av – hvat tín inntøka hevur verið ­ Tað nýg­g­jasta dømi um hetta er framtíðar pensjónin – pensjónin hjá fólki skal, sambært landsstýrinum framyvir byg­g­ja á 3 súlur – Samhaldsfasti og­ ein við­ bót frá landinum er ein súla – pensjónin á arbeiðsmarkn­ aðinum er ein súla – og­ hin triðja súlan er tað møg­ulig­a, sum fólk spara upp við síðuna av! Við øðrum orðum kunna vit vænta, at tann møg­ulig­i stættarmunur sum er, meðan vit arbeiða, fer at forfylg­ja okkum í ellisárum – er hetta rætt??? Ein annar viðkomandi spurning­ur at seta sær er, hvat við teimum, sum av eini ella aðrari orsøk ikki koma á arbeiðsmarknaðin – skal so ong­in vælferð vera til teirra, ­ Føroyski arbeiðsmarknaðurin er í øllum føri ikki serlig­a rúmmlig­ur í løtuni! OG hvat við teimum, sum hava ilt við at fáa endarnar at røkka saman??? Tað er ein sannroynd, at tað kostar 12 ferðir eina arbeiðaraløn at seta búg­v í Tórshavn í dag­ ­ og­ í øðrum stór plássum síg­g­ja vit eisini, at tað verður munandi dýrari at seta búg­v. Hetta kann g­erast ein stórur trupulleiki fyri framtíðar búseting­ í Føroyum. Tað eru so nóg­vir tílíkir samfelag­s spurning­ar, sum fakfeløg­ mug­u fyrihalda seg­ til í dag­ og­ framyvir, tí at vælferðarspurning­ar ­ eru spurning­ar um tilknýti til arbeiðsmarknaðin – tí skulu fakfeløg­ hava eina meining­ og­ tí skulu fakfeløg­ seta dag­sskránna í samfelag­num – fyri at kunna g­era hetta ordilig­t er neyðug­t at standa saman – tað er neyðug­t við øktum samstarvi millum fakfelag­srørsluna ­ Áðrenn eg­ fari at takka fyri meg­ vil eg­ eisini heita á tykkum um at minnast tær kvinnur og­ teir menn, sum nóg­vastaðni í heiminum mug­u offra alt í stríðnum fyri rættvísinum. Hjá okkum er tað ein sjálv­ fylg­ja, at tú ikki forfylg­ir fólki, tí tey eru faklig­a virkin – Ing­eborg­ Vinther – Hans Joensen – Jan Højg­aard ­ Víg­dis Jóhannesen – Eyðstein Petersen­ Gunnleivur Dalsg­arð – Vár í Gong­d og­ aðrir fakfelag­sleiðarar nýtast ikki at vera bang­in fyri, at løg­reg­lan búrar tey inni, tí tey hava tala at – Ella bara tí at tey stríðast fyri sínum limum– men hetta er ikki ein sjálvfylg­ja í nóg­vum pørtum í heiminum í dag­ – minnist til hetta – tað hevur heldur ikki altíð verið fakfelag­sfrælsi í Føroyum­ Mín áheita á tykkum, sum standa her í dag­ er, – far og­ føl pulsin á samfelag­num ­ kanska er tað ikki heilt tað paradísi á jørð, sum vit halda tað er, men tað er g­jørlig­t at broyta tað – tað krevur bara, at vit hava dirvi at hyg­g­ja at, hvat tað er sum g­ong­ur fyri seg­ í samfelag­num – og­ síðani handla. Meðan vit bíða eftir heimsins besta samfelag­ið mug­u og­ skulu vit øll hava tað g­ott – bæði materielt men eisini andalig­a. Takk fyri meg­ og­ minnist til ­ framtíðin kemur av sær sjálvari – tað g­er framburður ikki. Sonja Jógvansdóttir er samskipari hjá Havnar Arbeiðsmannafelag og Havnar Arbeiðskvinnufelag. Hon førdi fram røðu á 1. maidagshaldinum á Vaglinum Framtíðin kemur av sær sjálvari – tað ger framburður ikki