týsdagur 29. mai 2007síða 12

12 Nr. 100 - 29. mai 2007 Sosialurin Liðugt við dul­nevnd­ um l­esarabrøvum SAMBAND eirikur liNDeNSkov eirikur@SoSiAluriN.fo tlf 341800 viðmerkingar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Redaktiónsleiðari: Kári Mikkelsen karim@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Birgir Waag Høgnesen birgir@sosialurin.fo Joan Abrahamsen joan@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Rigmor Dam rigmor@sosialurin.fo Rólant Waag Dam rolant@sosialurin.fo Niels Uni Dam nielsuni@sosialurin.fo Leo Poulsen leo@sosialurin.fo Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Teitur Joensen teitur@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Mánadagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Týsdagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Mikudagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Hósdagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Frí. kl. 09 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39 mm og rúmið millum teigarnar er 4 mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blað leiðsl­ an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Tað eru nú liðin 10 ár síðani, at Sosialurin gavst at prenta dulnevnd lesarabrøv. Hetta varð kunngjørt á sjeytiára degnum hjá blaðnum, 24. mai í 1997 - og hava vit prentað áleið 2.560 útgávur av Sosialinum hetta tíðarskeið, Sosial- urin hevur verið einasta blað, sum úthýsir dul- nevndum lesarabrøvum. Í morgun boðar blaðstjóri Dimmalættingar frá, at hansara blað frá í dag at rokna ger sum Sos- ialurin og krevur, at fult navn skal vera undir øllum lesarabrøvum. Hetta er alla æru vert, tí tað hoyrir ongastaðni heima, at fólk sleppa at skriva um onnur fólk - undir dulnevni, soleiðis sum vit so mangan hava sæð í bløðunum fyrr og í Dimmalætting eisini seinastu 10 árini. Huldumannaskriving hoyrir ikki nútíðini til. Vit seta sera stóra æru í at prenta meiningar og hugsjónir hjá øllum lesarum okkara. Eyð- vitað eru vit av og á noydd at velja og vraka, tí alt kortini ikki er borðbært, og tí plássið er avmarkað. Og tí tilfarið ikki heldur seg til treytirnar fyri innsendum tilfari. Huldumannaskriving í føroyskum bløðum er gomul - og vit síggja tað eisini í gomlum bløðum aftur í 19. øld. Øll bløðini prentaðu dulnevnd lesarabrøv í áttiárunum, hóast okk- urt blað okkurt skiftið útihýsti teimum. Men tað var Finnbogi Ísakson, sáli, sum var fyrstur og útihýsti dulnevndum lesarabrøvum í Fjúrt- anda fyrst í nítiárunum. Stutt eftir, at Finnbogi tók við sum landsstýrismaður í 1993, steðgaði útgávan av málgagninum hjá Tjóðveldisflokki- num. Vit á Sosialinum kjakaðust nógv um hetta upp undir sjeytiára dagin. Sjúrður Skaale, samfel- agsfrøðingur, sum hevur starvast á Sosialinum, heitti á blaðið um at nýta 70 ára dagin sum høvi - og so varð gjørt. Júst fría orðaskiftið er nakað, sum vit á Sosial- inum leggja stóran dent á. Vit vilja eggja og birta upp undir kjak, og tað hava vit m. a. eis- ini gjørt við kjaktorginum »Tinghelluni«, har serlig mál verða viðgjørd. Síðani blaðið flutti í Miðlahúsið í Vágsbotni hava vit eisini útbygt hetta til eisini at fevna um orðaskifti í húsi- num. Kykmyndir: Alvin Ellebye Andersen alvin@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e­post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 228814 e­post: aki@sosialurin.fo e­post: dagfinn@sosialurin.fo !!! Haldarar sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja til 341818 og boða frá, leygardag tó frá kl. 11.00­13.00 Uppseting/prent: Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.­frí. 8­16 Tórsgøta 1, 100 Tórshavn Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag­fríggjadag klokkan 1330 Gevst við hasum møsni­ num. Gevst við at geva fólki málsliga undir­luta­ kenslu. Or­ðið kr­isa stavar­ úr­ Gr­ikkalandi og er­ í ætt við kr­itikk og kr­iter­ium. Hálv mannaættin br­úkar­ hesi or­ðini. At vit ikki kunnu taka tey í munnin í eini knappar­i vend, bar­a tí at danir­ siga tey, er­ tað r­eina slutur­. Annar­s er­ ein kr­isa og at kr­isa fakor­ð umbor­ð á tr­olar­a; har­ hava tey ein heilt annan týðning enn kr­eppa ella r­ing støða. Or­ðið smelta stendur­ sjálvandi í tí før­oysku or­ðabókini. Tað er­ jú felagsger­manskt ar­vagóðs. At danir­ eisini siga tað, má so ver­ða har­við. Og er­u ar­gjamenn so pur­istiskir­ , at teir­ er­u givnir­ at eta gar­natálgasmelt ella leyka­ smelt aftur­ við fiski? Og so at pr­oklamer­a at øll før­oysk staðar­nøvn standa óbundin. Tað skal valdast at ver­a pur­istur­ ella málpolitistur­. Teir­ gomlu br­úktu mangan or­ðafelli, tað og tað endar­ við for­skr­ekkilsi. Í or­ðabókini tíðir­ or­ðið skelkur­ ella hvøkkur­. Tað danska or­ðið er­ meir­a ógvusligt, líkasum sigur­ meir­a. Tað eg hugsi um, er­, Íslands sáttmálin, hvør­jum endar­ hann við? Endar­ hann ikki við for­skr­ekkilsi? At íslendar­ar­ far­a við tí vit eiga av vir­ðum og at vit ver­ða at sita eftir­ sum svar­taper­. Var­ tað ein vanlukka, at okkar­a løgmaður­ fekk sett íslandssáttmálan í ver­k? Hevur­ tað nakr­an týdning ið vit fáa, ið mun til tað íslendar­ar­ far­a við fr­á okkum. Hví ver­ður­ so lítið tosa og skr­iva um hendan býtishandil, er­ alt, ið fer­ fr­am hjá okkum gott, bar­a tað ikki er­ danskt? Veljar­in hevur­ kr­av uppá, at okkar­a r­áðandi fólk r­assast við og fáa gjør­t nakað við hendan handil, um so er­ at nakað kann ger­ast við hann. Ti tað sær­ út fyr­i okkum, sum at hesin handil er­ alt annað enn nakar­ fyr­imunur­ hjá okkum. Liggur­ nakað aftanfyr­i at so lítið ver­ður­ sagt og skr­iva tí val er­ í hondum? Vit hoyr­a so mangan at tað skal hyggjast fr­ameftir­, tað er­ ikki nokk. Tað skal hyggjast bæði væl og langt fr­ameftir­. Og ver­ða knappur­ á sjóvar­fallinum um tað ikki gongst sum ætlað, heldur­ enn at lata standa til. Veljar­in hevur­ kr­av uppá hvussu hesin sáttmálin r­oynist ídag, heldur­ enn hvat vónir­nar­ vór­u um hann, tá hann var­ settur­ í ver­k. Forskrækkelse PALLI DALSgAARD Eyðun á Borg puristur! DAN R. PEtERSEN Tíðindaskriv Fyribyrgingarráðið Fyr­ibyr­gingar­r­áðið skal við hesum siga fr­á, at evnið fyr­i Altjóða tubbaksfr­ía dagin hjá í ár­ er­: “Smoke­ fr­ee inside”, sum vit hava týtt til: “Roykleysur­ innan­ hýsis”. Heimsheilsustovnur­in WHO stuðlar­ á hvør­jum ár­i Altjóða tubbaksfr­ía dagin Fyr­ibyr­gingar­r­áðið fer­ at nýta høvið at heita á øll um at ger­a ar­beiðspláss og heim r­oykleys tann 31. mai. Roykleyst umhvør­vi ver­jir­ heilsuna og stuðlar­ r­oykjar­um, sum ætla sær­ at leggja av. Er­ ar­beiðsplássið ella heimið longu r­oyk­ leyst, fegnast vit um tað saman við tykkum. Heimsheilsustovnur­in WHO hevur­ pr­entað ein faldar­a til Altjóða tubbaksfr­ía dagin 2007. Hann er­ tøkur­ á enskum og fr­onskum á: www.who.int/ tobacco/r­esour­ces/ publications/wntd/2007 Faldar­in ger­ var­t við nógvar­ áhugaver­dar­ sann­ r­oyndir­ og nýggjan kunnleika um ta ávir­kan, passivur­ r­oykur­ hevur­: ­ Eftir­ kanningum at meta doyðu 80.000 fólk í 25 evr­opiskum londum í 2002 or­sakað av sjúku, sum stendst av passivar­i r­oyking. ­ Eftir­metingar­ floyma eisini alsamt inn úr­ Ír­landi, Nýsælandi og Nor­egi, sum vísa, at lógir­, ið banna r­oyking fullkomiliga, bøta heilsuna og hjálpa r­oykjar­­ um at leggja av. Hesar­ lógir­ er­u væl umtóktar­ bæði millum r­oykjar­ar­ og ikki­ r­oykjar­ar­ og hava onga fíggjar­liga ávir­kan skeiva vegin á mat­ og vínstovu­ vinnuna. Heimsheilsustovnur­in mælir­ øllum londum til at seta í ver­k lóggávu, sum kr­evur­, at innandur­a ar­beiðspláss og almenn støð skulu ver­a 100% r­oykleys. Stovnur­in staðfestir­, at hesar­ lógir­ eiga at galda um allan heim og veita øllum somu ver­ju. Stovnur­in vónar­ eisini, at fólk far­a at ger­a síni egnu heim r­oykleys til tess at ver­ja heilsuna hjá okkum øllum, ikki um at tala bør­nunum. Støð, ið loyva r­oyking innandur­a í Før­oyum, er­u nógv meir­a dálkað enn innandur­a luft, har­ ikki ver­ður­ r­oykt. Hon er­ enntá skitnar­i enn uttandur­aluft. Star­vsfólk og almenningur­ anda í seg skaðiligar­ nøgdir­ av evnum, vit vita elva kr­abba, og eitur­evnum har­, ið r­oyking er­ loyvd. Tiltøk, ið banna innandur­a r­oyking, minka stór­liga um tann passiva r­oykin, folk anda í seg, og tey bøta um almennu heilsuna. Seinastu innandur­a luftkanningar­nar­ vístu, at gevast vit at r­oykja innandur­a, so lýkur­ okkar­a luft lættliga øll altjóða fyr­isett mát. Løtan er búgvin at fyrireika teg til 31. mai - Altjóða tubbaksfría dagin