fríggjadagur 7. desember 2007síða 14

14 Nr. 238 - 7. desember 2007 Um ein persónur sigur, at karikaturteknarar skula drepast bert fyri at tekna ein mann, sum livdi fyri 1400 árum síðani, høvdu flest okkara hildið hann fyri gjøldur. Men um persónurin sigur, at hetta er partur av hansara religión, verða vit deyðakvirr... Er tað trongskygt at háða ein politikara vegna hans­ ara religiøsu sannføring? Takkað veri alskinum til “mentanarligt fjølbroytni” og uppfinningarsomum mannamunsgreinum, hvørs mál og mið er at gera seg inn á fullkomiligt talu­ og skrivifrælsi, er hesin spurningur nú av munarligum týdningi. Í USA hava tey mor­ monsk forsetavalevni, ið tala fyri kærkomna rætt­ inum at buka konur og børn til sættis. Í Bretlandi eru opus dei­fylgisneytar í undirhúsinum, ið av øllum alvi royna at hindra upp­ skotum miðandi ímóti at veita samkyndum full­ komna javnstøðu. Í Føroy­ um hava vit fanatisk sam­ komufólk, ið halda seg síggja eitt menniskja í einum 7 daga gomlum fostri og soleiðis forða læknavísindaligari menning. Og seinastu árini hava vit vassað ígjøgnum ein ‘multikulturellan’ greyt um hvussu vit eiga at virða einhvørja religiøsa sann­ føring, at vit hava mist førleikan at svara aftur. Serliga her, í okkara glansbílætskristna landi, har vaksið fólk enn trýr uppá helviti, einglar og ósjónligar sálir, eru vit­ onnur vorðin ónatúrliga bangin um at spotta trúnna hjá einum øðrum persóni. Um ein persónur sigur, at hann trýr, at ein hvalur svølgdi ein mann og ropaði hann út frískan og ferðug­ an fýra vikur seinni, høvdu flest okkara hildið hann fyri gjøldur. Og um ein persónur sigur, at karikatur­ teknarar skula drepast bert fyri at tekna ein mann, sum livdi fyri 1400 árum síðani, høvdu flest okkara eisini hildið hann fyri gjøldur. Men um persónurin sigur, at hetta er partur av hans­ ara religión, verða vit deyðakvirr. So títt og knapt sum eitt hugskot verður stemplað religiøst, verður tað byrgt inni við einum retoriskum ravmagnshegni, bert fá tora at fara yvirum. Til dømis fái eg ikki ilt fyri hjarta­ num at javnmeta eitt menn­ ingartarnað barn og eina naska sjimpansu—vísindi er í parti við mær. Heldur góðtaki eg, at ómodernað fólk bebbarædd fyri etisk­ um og teknisligum kollveltingum fara at spilla meg út og kalla meg líkt og ólíkt. Men tóað Karsten Han­ sen umboðandi bókstava­ trúgvandi Miðflokkin held­ ur tað vera skeivt at gera royndir við nýligum fostrum, mannalív uttan kenslur og tilvit, fer hann ikki finna seg í at verða háðaður fyri hesa djúpt ómoralsku støðutakan grundað á sunnudagsskúla­ trúgv. Enntá vælvitandi, at sannføringin hindrar menniskjanum í at betra seg sjálvt við at sleppa undan óneyðugum sjúkum, fleiri mongolum ella menn­ ingartarni. Hví? Tí at Karsten heldur seg halda seg til skriftina, og tí má Hann vera í parti við Karsten. So, beint ímóti hvat upplýsingartíðin ætlaði við hennara kravboði um full­ komiligt talu­ og skrivi­ frælsi, góðtaka sensitivir og forkelaðir persónar 200 ár seinni, at so leingi sum tín støðutakan er grundað á eina religiøsa bók, kanst tú ikki fordømast, haldast fyri gjøldur ella háðast. Nei, eg eri ikki blivin ørur í høvdinum. Eg vísi bert á, hvussu skjótt læknafrøðilig frambrot í fyrstuni fatað sum sci­fi vanskepilsi verða viður­ kend sum heiðurlig og lívgevandi. Far ein túr oman í Tilhaldið, ella onkra losju, og fólk eru útgjørd við tóli, ið stýrir hjartasláttinum, sum faktisk ger hesi fólk til eina livandi blanding av kjøti og maskinu. Støðga maskinuni, og tú støðgar framhaldandi lívi. Og á somu støðum er óivað onkur omma ella abbi, ið framhaldandi spælir kort, men bert tí at “køld” vestur­ lendsk vísindi dugir at flyta hjartað úr einum kroppi í annan. Hesi frambrot vóru í byrjanini fyri ógvusligum ágangi frá glansbílæts­ kristnum av tí at tey vóru “ónatúrlig” og “ómoralsk”. So hvussu kann hesin sannleiki smyrjast upp á Mitt Romney, Ruth Kelly og Karsten Hansen? Jú, vit eiga at royna teirra relig­ iøsu hugskot á marknað­ inum fyri hugskot á presiss sama hátt sum vit royna teirra hugskot um, ja, skatting. Romney, guvernørurin í Massachusetts og wannabe­forseti, er fylgdarmaður hjá Church of Jesus Christ of Latter Day Saints, mormonar í vanligari talu. Henda trúgv smeltaðist í 1830 av einum professionellum skatta­ jekara búsitandi í norður­ partinum av New York­ státinum, Joseph Smith at navni. Smith vísti á hvussu kirkjan, líka síðani Jesusar tíð á foldum, hevur komið sær í vana við óreinsku og forfall, og at hann var maðurin førur fyri at frelsa henni. Hann syrgdi fyri The Book of Mormon, ein 500 síðurs leiðvísari, ið boðaði frá, at Jesus hevði vitjað Amerika eftir sín deyða av tí at Amerika er hin veruligi brennidepilin fyri bíbliusøgu. Romney hevur megnað at smeltað tey mest yvir­ natúrligu brotini í sínari religión til einkisigandi metaforar, men sigur tó, at mormonisma er hansara mest “dramatiski leiðvísari” í politikki. Samsvarandi er Ruth Kelly, fyrrverandi bretskur ráðharri í javnstøðumálum, limur í opus dei—ein katólsk sekt grundløgd í 1928 av einum fjarskotnum løgfrøðingi og presti nevndur Jose­Maria Escriva. Hann skrivaði bókina “The Way”, ið millum annað krevur av sínum fylgisneytum at hússja sín limaskap: “Tigið, og tú fert aldri at angra tað!” Opus dei, eins og mormonisma, er uttan eitt vet av liberalari siðvenju. Av somu grund er sektin ímóti homoseksualiteti, fyribyrging og læknavís­ indaligari menning sosum gransking í upprunakykn­ um, ið kunna fáa ristandi kroppar at hvíla og rým­ andi heilar at venda aftur. Tess átrúnaðarliga lívs­ áskoðan kann best lýsast sum fullkomiliga myndug­ leikatrúgvandi. Rætt, trúgv­ andi eru oftani góð og fólkalig, men tey eru góð og fólkalig fyrst og fremst aftaná at tey hava mennt listilærdar mátar at lítils­ virða læruna í teirra hall­ usinerandi og formodern­ aðu skriftstøðum. Felags fyri Romney, Kelly og Hansen er, at øll trý eru bókstavatrúgvandi. Og felags fyri tey er, at øll trý hoyra til religiøsar eindir, hvørs tilverurættur er bókstavatrælkan. Men har hin amerikanska og bretska eru sertrúarbólkar, er brøðrasamkoman, har Hansen hoyrir til, bert trúarbólkur. Tessvegna er tað ikki vegna kravboðum úr erva, men heilt av sínum eintingum, at Karsten hevur gjørt av at gerast bókstavatrúgvandi eins og Mitt og Ruth, og sostatt kristni­fanatikari. So, er tað nú veruliga trongskygt at spyrja garn­ arnar úr teimum við treyta­ leysari trúgv? Miðflokk­ urin hindraði sum partur av fullveldissamgonguni Tjóðveldi at fremja veru­ ligan javnstøðupolitikk við hóttan um at slíta sam­ gonguna, fór hesin tímiligi flokkur niðan í tingið við uppskoti um skrásett parlag. Miðflokkurin fer eisini at hindra einhvørjari vón um komandi ílegugransk­ ing, fer hon at fevna um gransking við nýligum fostrum ella upprunakykn­ um. Og skuldi onkur svak­ lingur úr Jehova fingið innivist í hesum ómodern­ aða flokki, skal blóðhungr­ andi barnið heldur doyggja enn fáa “ónatúrliga” blóðførslu. Í Englandi hevði Ruth Kelly ábyrgd av einari lóggávu, sum skuldi banna mismun ímóti samkyndum: at eingin, grundað á sam­ kynju aleina, sleppur at sýta samkyndum møgu­ leika at ættleiða. Katastro­ falt bardist hon sum úlvur í skóg fyri at geva katólsk­ um ættleiðingarstovum undantøku. Men ímynda tær ta geyl­ an, høvdu rasistar eisini biðið um undantøku... av tí at hjálpa foreldraleysum myrkum børnum stríðir ímóti teirra stinkandi samvitsku! Kortini, tá ið sekularistar andøva ímóti at religiøsar sannføringar so skamm­ leyst og larmandi eitra almenna rúmið, verða vit av glansbílætskristnum og multikulturellum javnmett við rasistar og sexistar. “Hvussu”, spyrja tey, “er tað, at gera mismun á ein­ um mormoni, opus dei­ fylgisneyta og fanatiskum baptisti øðrvísi enn at gera mismun á einum myrkum persóni ella konufólki?” Men har er ein avgerandi munur: tey religiøsu velja sína trúgv! Barack Obama, til dømis, kann ikki velja sín lit frá. Maðurin kann ikki gera fyri, at hann er myrk­ ur. Eitt annað forsetaval­ evni, Hilary Clinton, kann ikki velja sítt kyn frá. Kvinnan kann ikki halda uppat við at vera kvinna. Men Mitt kann rýma frá mormonunum, Ruth frá opus dei, og Karsten Han­ sen frá hasum fanatiska staði í brøðrasamkomuni. Um tey velja at verða verandi, skula vit sjálvandi hava loyvi til at fordøma og háða teirra val. “Men”, er vanliga kontra­ svarið, “var John Kenne­ dysa forsetavalstríð í 1960—tá ið hann fór í verju fyri at vera katolikkur—kanska ikki ein sigur fyri tolsemi?” Væl møguligt, men Kennedy tryggjaði eisini amerikonsku veljarafjøld­ ini, at múrurin millum kirkju og stát er “absolute”. Ávís sløg av átrúnaði eru so fýrisligani barnslig, so bókstavatrúgvandi, at tey ikki kunna góðtaka handa skilnaðin, sum Kennedy stuðlaði. Tí er tað í lagi at háða politikarar, sum trúgva uppá einglar og jólamenn; sum trúgva, at kristni skal førast inn í politikk—ístaðin fyri at vera partur av tær í honum. Vissuliga, tá ið tú kanst háða hasi, ið halda seg hava andaligt samband við trø og plantur, átti tú eisini kunnað háða religiøsar sannføringar áðrenn hesar dálka tingarbeiðið. Eg hvørki virði ella viðurkenni Mittsa, Ruthsa ella Karstensa religiøsu sannføring. Hetta slag av trúgv, gift við eini sam­ tykkjandi ‘multikultura­ lismu’, fer við átrúnaðar­ ligum minnilutum sum vóru hesir ovursensitiv børn ikki før fyri at megna mismun og ósemju. Peter Tatchell, heim­ skendur mannarættinda­ aktivistur, orðar seg best: “All human beings are worthy of accept, but not all ideas deserve accept.” Í hesum 266b­, Kyoto­, eitt valdømis­døgum, har serliga vinstrasinnað tvinga hvønnannan at halda tað sama um alt, hava vit tørv á væl minni av falskari viðurkenning fyri vána­ ligum hugskotum og meira opið kjak, áðrenn vit multikulturalisera okkum sjálvi til at svølgja upp­ aftur meira av skaðandi religiøsum sannføringum. Tað er í lagi at háða politikarar fyri sína trúgv meining@meyl.fo AggA NiclAseN So eydnaðist tað umsíðir hjá teimum trimum at snara høvdið av Kaj Leo formanni. Royndirnar hesi fýra árini hava verið fleiri, tann seinasta royndin, sum vit øll minnast var, tá Kaj Leo var á veg yvir til New York á ST fund og teir tríggir svørtu hildu seg hava møguleikan. Tá vísti Lisbeth Petersen sína styrki og snildi við at halda teir við borðið í fíggjarmálastýrinum til Kaj Leo var lendur í New York og fekk sett tingini upp á pláss aftur. Eg hevði ringt við at skilja og trúgva mínum egnu oyrum og eygum, tá eg í gjár, tríggjar minuttir áðrenn tingfundur skuldi byrja, sá og hoyrdi Edmund og Høgna plan­ leggja, hvat skuldi fara fram restina av degnum. Tað var sjálvandi ikki ætlanin, at nakar skuldi hoyra hvat hesir planløgdu aftan fyri ryggin á Kaj Leo formanni. Flestu fingu vit tó ein mistanka, tá áheitanin frá Høgna á formannin týsdagin um at útseta 3. viðgerð av máli­ num um tíðarfreistina til val gekk so glatt ígjøgn­ um, sjálvt um landsstýris­ maðurin, sum varaði av málinum, sat klárur til viðgerðina í løgtinginum. Tað var okkum í sam­ gonguni greitt, at tá polit­ iska kempan úr Vest­ manna fór úr landsstýris­ sessinum, og Kaj Leo misti ein av sínum høvuðsstuðlum, tá var greitt, at trupult varð at halda fram við samstarv­ inum í samgonguni. Tað sást beinanvegin, at avloysarin hjá Bárði fór yvir í svarta partin hjá Sambandinum og greitt mótarbeiddi tí nýskip­ anarsinnaða Kaj Leo formanni. Sum ein av teimum, sum ikki hevur tikið undir við loysing og teimum fylgjum, ið tað førir við sær, má tó sigast, at loys­ ingarrørslan í Føroyum ongantíð hevur havt nakran betri stuðul enn Edmund Joensen. Ótrúliga væl varð telvað hjá Edmundi og Høgna at velja røttu løtuna, tá Marjus Dam, sterkasti stuðul hjá Kaj Leo, eina løtu var burturstaddur. Sostatt má sigast, at teir tríggir, sum umboða svarta partin av samband­ inum aftur einaferð vunnu ein sigur, tíverri aftur hesaferð til fyrimun fyri loysingarrørsluna í Føroyum. Teir tríggir HeNrik Old viðmerkingar