fríggjadagur 18. januar 2008síða 26

26 tíðindi Nr. 13 - 18. januar 2008 - Tað er einki ratio- nelt argument fy­ri at banna velj- arakanningum í døgunum undan einum vali. Ein velj- arakanning er ein støðumy­nd av tí politiska landslag- num, og tað ber til at síggja eina ávísa gongd í valstríðnum við at kanna veljara- kanningarnar, sum verða gjørdar ígjøg- num valstríðið. Tað er eingin orsøk til at dy­lja hesar støðu- my­ndir fy­ri veljara- num, heldur Regin Reinert, hagfrøðingur Veljarakanningar Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Í Frankaríki hava myndug­ leikarnir gjørt av, at tað er ikki loyvi at almannakunn­ gera veljarakanningar 24 tímar, áðrenn valhølini lata upp. Hendan lógin kom í gildi í 2002, men frá 1977 var tað ólógligt at kunngera veljarakanningar eina viku undan valinum í Fraklandi. Grundgevingin fyri hes­ um banni er at forða fyri, at kanningarnar ávirka veljar­ an, tá hann skal seta sín kross. Røddir hava eisini verið frammi í Føroyum um at banna veljarakanningum í døgunum undan valinum. Regin Reinert, hagfrøð­ ingur, dugir tó ikki at síggja nakra haldgóða grundgev­ ing fyri at banna slíkum kanningum. ­ Eg dugi ikki at síggja nakra rationella grundgev­ ing fyri at banna veljara­ kanningum, tí tað eru eingi eintýdd prógv fyri, at ella hvussu veljarakanningar ávirka veljaran. Vit skulu hava í huga, at ein veljara­ kanning fyrst og fremst er ein støðumynd, og hon kann geva veljaranum, um hann hevur hug at atkvøða takt­ iskt, møguleika at vita hvar hann stendur, tá hann fer á val, sigur Regin Reinert, sum ikki dugir at síggja tru­ pulleikan í tí, at ein veljari hevur fleiri informatiónir at fyrihalda seg til, tá hann setur tann endaliga krossin. Ávirkan báðar vegir Men hvussu kann ein velj­ arakanning ávirka veljar­ an? ­ Man kann ímynda sær, at veljarakanningar ávirka valúrslitið, av tí at veljarar velja taktiskt, tá teir vita, hvussu úrslitið sær út. Um ein flokkur ikki klárar sperrumarkið, kann tað hugsast, at veljarin kemur við sympati­atkvøðum fyri at bjarga einum flokki. Hin­ vegin kann tað hugsast, at um ein flokkur stendur seg væl í veljarakanningum, vil­ ja veljarar vera við á vinn­ araliðnum, soleiðis at ein flokkur fer at klára seg enn betri, enn frammanundan spátt, sigur Regin Reinert, sum ger greitt, at eingi enda­ lig prógv eru fyri, hvussu ein veljarakanning kann ávirka veljaraskaran. Hann vísir á, at kanningar hava verið gjørdar av hesum fyribrigdinum í Danmark, har veljarar verða spurdir um teir lata seg ávirka av veljarakanningum, men sera fáir veljarar vilja vera við, at teir lata seg ávirka av veljarakanningum. Hann er tó greiður yvir, at fólk sjáld­ an vilja viðurkenna, at tey lata seg ávirka av slíkum kanningum. Eitt klassiskt dømi, sum ofta verður tikið fram, er valið í Bretlandi í 1992. Labour stóð til at vinna stór­ sigur við Neil Kinnock (ver­ faðir Helle Thorning­Sch­ midt) á odda, men tá avtor­ naði fór John Major púra óvæntað avstað við sigri­ num. Regin Reinert vísir á, at í Onglandi hevur tað ofta ver­ ið so, at tann flokkurin, sum stóð seg best í veljarakann­ ingum, endaði við at fáa færri atkvøður, enn veljara­ kanningarnar spáddu. Ójavnar kanningar Uppundir hetta valið hava kanningarnar víst sera ójøvn úrslit fyri ávísar flokk­ ar, og t.d. hevur fingið mill­ um seks og níggju tinglimir í teimum fýra kanningunum. Spurningurin er, hvussu tað kann vera, at kanningarnar svinga so nógv. ­ Ein veljarakanning er ikki eitt úrslit í sær sjálvum. Tað er ein kanning, har man hevur spurt tilvildarlig fólk, og tað kann sjálvandi vera ymiskt, hvørjum man fær fatur í frá einari kanning til eina aðra, sigur Regin Rein­ ert. Hann vísir á, at allar kann­ ingar hava eina ávísa hag­ frøðiliga óvissu. Typiskt er óvissan pluss ella minus tvey prosent. ­ Allar kanningar í Føroy­ um hava víst, at Miðflokkur­ in og Sjálvstýrisflokkurin fara at hava hampuliga stóra framgongd, og tí er lítið at taka seg aftur í, at hesir báð­ ir flokkar fara at taka seg fram á valinum í morgin, sigur Regin Reinert. ­ Úrslitið hjá Tjóðveldi hevur hinvegin verið eitt sindur upp og niður í velj­ arakanningunum hesuferð, og tað kann vera tann stat­ istiska óvissan, sum ger seg galdandi. Um ein kanning rakar tvey prosent lægri, og ein onnur rakar tvey prosent hægri, enn hon skuldi, so gevur tað fýra prosent til­ samans. Tað er rættiliga ósannlíkt, at man rakar fýra prosent við síðuna av í tveimum kanningum, sum eru gjørdar um somu tíð. ­ Harafturat kemur tann sannroynd, at ein veljara­ kanning er ein støðumynd, sum kann broytast í valstríð­ num. Seinasta val sóu vit, at Sambandsflokkurin stóð seg ómetaliga væl í veljara­ kanningum undan valinum, men hann hevði síðani eina javna afturgongd uppundir valdagin, og har var eingin ivi um, at nakrir veljarar rýmdu frá Sambandsflokki­ num í teimum síðstu døgun­ um undan valinum, sigur Regin Reinert. Regin Reinert vísir at enda á, at hann ikki dugir at síggja trupulleikan við at almannakunngera veljara­ kanningar í vikuni undan valinum. ­ Latið okkum ímynda okkum at veljarakanningar eru við til at ávirka veljaran, tá ið hann fer á val. Er tað so ein trupulleiki? Veljara­ kanningar eru bert eitt av óteljandi inntrykkum, sum veljarin fær undir einum val­ stríði. Veljarakanningar fáa veljaran til at hugsa um, hví nakrir flokkar klára seg væl og aðrir klára seg illa og eru harvið við til at fáa veljarar til at seta seg meira inn í politikkin í valstríðnum, sig­ ur Regin Reinert um kjakið at banna veljarakanningum Regin Reinert, hagfrøðingur: Veljarakanningar geva eina góða støðumynd Í alt 5 veljarakanningar blivu gjørdar undan valinum (talva 1). Dato 16­12­03 15­01­04 18­01­04 11­01­04 15­01­04 20­01­04 Stovnur Gallup Gallup Gallup Fynd Fynd Val Tal av interviewum 510 535 532 2 800 1050 Fólkaflokkurin 21,1 (+0,5) 21,9 (+1,3) 20,8 (+0,2) 19,8 (­0,8) 19,3 (­1,3) 20,6 Sambandsflokkurin 29,7 (+6,0) 27,2 (+3,5) 26,1 (+2,4) 28,5 (+4,8) 29,0 (+5,3) 23,7 Javnaðarflokkurin 20,6 (­1,2) 20,8 (­1,0) 22,3 (+0,5) 22,1 (+0,3) 21,5 (­0,3) 21,8 Sjálvstýrisflokkurin 4,3 (­0,3) 3,5 (­1,1) 3,2 (­1,4) 3,9 (­0,7) 4,1 (­0,5) 4,6 Tjóðveldisflokkurin 19,4 (­2,3) 20,2 (­1,5) 22,1 (+0,4) 19,4 (­2,3) 20,6 (­1,1) 21,7 Miðflokkurin 4,9 (­0,3) 4,9 (­0,3) 4,3 (­0,9) 4,1 (­1,1) 4,4 (­0,8) 5,2 Hin Stuttligi Flokkurin 1,5 (­0,8) 1,2 (­1,1) 2,1 (­0,2) 1,1 (­1,2) 2,3 Frávik í alt 12,9 9,5 6,9 10,2 10,5 Talva 1. Veljarakanningar undan løgtingsvalinum 20/1-2004. Frávikið í mun til endaliga úrslitið stendur í klombrum. Síðsta reglan vísir frávik í alt. Kanningin ið rakti nærmast við endaliga úrslitið er kanningin, sum Gallup og Útvarpið kunngjørdu tveir dagar undan valinum. Hendan talvan varð prentað í Fregnum eftir valið í 2004. Regin Reinert, hagfrøðingur, fer at fylgja við valinum fyri Rás 2 og Sosialin, og hann fer at gera prognosur – bæði uppá flokkar og persónar Mynd: Álvur Haraldsen Skal geva yvirskot Íslendska felagið Baugur Group seldi í gjár meirilutan í donsku Nyhedsavisen, soleiðis at Morten Lund nú eigur 51 prosent av Dagsbrun Media, sum gevur blaðið út. Baugur Group er framvegis minnilutaeigari. Berlingske Tidende skrivar, at nýggi eigarin ætlar at økja lesaratalið úr 540.000 í 800.000 og at tvífalda inntøkurnar av lýsingum. Í fjør hevði Nyhedsavisen 420 mió. krónur í halli, men ætlanin er at venda tí til yvirskot longu í heyst. Valskelti niðurtikin Vegadeildin hjá Tórshavnar Býráð hevur tikið fleiri plakatir niður, sum vóru til ampa fyri ferðslutrygdina. Talan var um plakatir, sum krógvaðu ferðsluskilti, serliga í rundkoyringum, men eisini í miðrabattini við SMS. Vakthavandi á politistøðini sigur, at talan bert var um smávegis trupulleikar, har plakatir tóku útsýnið frá ferðsluskiltum, og at hetta vóru plakatir frá øllum flokkum. Av vegadeildini hjá Tórshavnar kommunu vátta tey, at tey – eftir áheitan frá løgregluni – hava tikið fleiri plakatir niður, og at tey ikki av sínum eintingum ganga runt og kanna, um plakatir eru til ampa fyri ferðsluna. Men tá tey fáa áheitan frá løgregluni, taka tey plakatir niður.