fríggjadagur 29. februar 2008síða 22

Nr. 43 • 29. februar 2008 Vikuskifti 22 Offrini vilja vera við, at amer­ ik­anararnir gjørdu seg sek­ar í k­rígsbrotsverk­i, tá teir sprændu eiturevnið oman fyri frumsk­óg­ irnar fyri at rek­a Vietcong­her­ menninar burtur haðani. Men hesum var dómstólurin í New York­ ik­k­i samdur við teimum í, og hansara niðurstøða ger, at tey rak­tu k­unnu ik­k­i k­revja endurgjald frá teimum umleið 30 fyritøk­unum, sum gjørdu tað plantudrepandi eiturevnið. Sak­førararnir hjá teimum vietnamesisk­u offrunum halda uppá, at at plantueiturevnið, ið eisini er k­ent undir navninum dioxin, hevur elvt til k­rabbamein og misvøk­stur av ymisk­um slagi, og ein sannroynd er tað eisini, at í Vietnam verða óvanliga nógv børn fødd við misvøk­stri. 68 mió. litrar Millum teirra, sum eru fødd við álvarssomum misvøk­stri,m er Nguyen Xuan Minh, sum bleiv avmyndaður á Tu Du­sjúk­ra­ húsinum í Ho Chi Minh­býnum í Vietnam fyri trimum árum síðani. Hann lík­ist ik­k­i øðrum fólk­i, tí høvdið ik­k­i tað sk­ap, sum mannahøvur vanliga hevur. Amerik­onsk­u myndugleik­arnir og sak­førararnir hjá verk­smiðj­ unum, sum gjørdu plantueiturið, sum bleiv sprænt út yvir frumsk­óg­ irnar í Vietnam, siga, at átak­ið varð ik­k­i sett í verk­ við ringari meining, sum teir orða tað. Umleið 68 milliónir litrar av „Agent Orange“ vórðu sprændir út yvir Vietnam tey tíggju árini, amerik­anararnir brúk­tu hetta slagið av k­rígsførslu. Til Hægstarætt Fyri trimum árum síðani k­om ein dómari í Brook­lyn til ta niður­ støðu, at tað at brúk­a plantu­ drepandi evni í k­rígstíð er ik­k­i tað sama sum eiturspræning. Sami dómari vildi vera við, at tað finnast eingi sannførandi prógv fyri, at tað plantudrepandi evnið frá amerik­onsk­u flogførunum hevur nak­að beinleiðis samband við teir sk­aðar, sum fyrrverandi amerik­ansk­ir hermenn og sivilfólk­ í Vietnam hava fingið síðani. Hendan dómin sk­utu sak­førar­ arnir hjá teimum vietnamesisk­u offrunum inn fyri ein k­ærudómstól í New York­, og tað var hann, sum seinasta fríggjadag staðfesti tann fyrra dómin. Sak­førararnir hjá offrunum vilja vera við, at næstan tríggjar milliónir fólk­ í Vietnam líða av sjúk­um og misvøk­stri, ið uttan iva standast av tí plantudrepandi evninum. Jonathan Moore, sum er ein av sak­førarunum hjá offrunum, sigur við Reuters, at hann er sera vónsvik­in av úrsk­urðinum hjá k­ærudómstólinum í New York­. ­ Eydnast tað ik­k­i at fáa Hægstarætt at broyta hesa niður­ støðuna, er hetta tað seinasta rættarmálið, ið hevur við „Agent Orange“ at gera, sigur Jonathan Moore. Verksmiðjurnar nøgdar Sk­uldi tað hent, at amerik­ansk­i hægstirættur gevur sak­søk­jarun­ um viðhald, k­unnu verk­smiðjurnar, sum gjørdi tað plantudrepandi evnið, vænta sær fleiri milliardir k­rónur í endurgjaldsk­ravi. Har­ afturat sk­ulu tær sambært sak­ar­ k­røvunum rinda fyri at reinsa alla ta eitraðu jørðina í Vietnam. Men fyribils k­unnu leiðslurnar í Dow Chemical og hinum umleið 30 verk­smiðjunum frøast um, at higartil hevur alt gingið eftir vild. ­ Vit eru nøgdir við avgerðina hjá k­ærudómstólinum, sigur Chris Huntley, talsmaður hjá Offur frá Vietnamkríg Krígsoffur Árni Joensen arni@sosialurin.fo Hóast tað fer at nærkast 40 árum, síðani kríggið í Vietnam endaði, er tann seinasti kapittulin í søguni frá krígnum ikki skrivaður enn. Seinasta fríggjadag endaði ein kapittul, tá ein dómstólur í New York havnaði einum kravi frá nøkrum vietnamesarum, sum vóru offur fyri tí sokallaða „Agent Orange“ - eitt eitrandi, plantudrepandi evni, sum amerikonsk flogfør sprændu oman yvir stór øki í Vietnam í árunum frá 1961 til 1971 24 ára gamla Le Thi Nhon (høgrumegin) og 15 ára gamla systirin Le Thi Hoa líða báðar av avleiðingunum av „Agent Orange“, tí for