mánadagur 7. apríl 2008síða 30

30 Nr. 66 - 7. apríl 2008 tíðindi Vit eru eftirbátar, tá tað snýr seg um krøv til hitabjálving. Hetta sigur føroyskur arkitektur. Føroyar hava ikki – eins og grannalondini - eina landsbyggilóg við krøvum um umhvørvisvinarliga bygging, og tað hevur avleiðingar Umhvørvi Dorit Hansen dorit@sosialurin.fo Mynd: Høgni Thomsen Danir hava eina yvirskipaða byggilóggávu sum krøvum um innrætting, ljóðviður­ skiftum, hitabjálving, fukt­ verju og annað. Slíka lóg hava vit ikki í Føroyum. Einasti partur av hesum lóg­ arverki, sum er á føroyskum, er ein kunngerð um bruna­ verju og brunatrygd. Hetta merkir at føroyskir byggi­ harrar kunnu vísa til donsku lógina, men hava eingi krøv. ­ Mær vitandi, varð ar­ beitt við at gera føroyska lóggávu á økinum seinast í 80unum, men hetta stegðaði upp av kreppuni, og síðani er millum lítið og einki hent, greiðir Jákup Pauli Jo­ hannesen, arkitektur í Fuglø Arkitektum frá. ­ Kommunurnar hava, hvør í sínum lagi, fyri at hava okkurt at umsita eftir, tikið nakrar høvuðsásetingar um hesi viðurskifti við í byggisamtyktirnar, tá tær blivu gjørdar av fyrstum tíð í 60­ og 70­unum. ­ Tá tað snýr seg um krøv­ ini til hitabjálving halta flestu byggisamtyktir langt aftaná. Onkrar ásetingarnar eru á hædd við donsku byggilógina frá 1972 – sum jú er áðrenn oljukreppuna, tá hetta við oljunýtslu til upphiting veruliga kom á dagsskrá. Í Danmark er byggilóg­ gávan javnan dagførd, með­ an vit í Føroyum ikki enn hava fingið í lag at gera eina yvirskipaðað byggilóg­ gávu. Hetta er, milt sagt, sera óheppi, heldur Jákup Pauli Johannesen. Føroyar eftirbátur Síðani dagføringina av danska Bygningsregliment­ inum í 1972 eru umframt regluligar rættingar nýggjar útgávur gjørdar í 1982, 1995 og nú í 2008. Jákup Pauli Johannesen, arkitektur, sigur, at hann ikki hevur nærlisið nýggj­ astu útgávuna enn, men longu í 1982 hevði danska lógin krøv um hitabjálving, sum tók støði í einum spír­ andi umhvørvisfyriliti. Í Føroyum er eingi slík yvir­ skipaði krøv. ­ Flestu føroysku byggi­ ráðgevarnir hava danskar útbúgvingar og taka tí nátúr­ liga støði í donskum byggi­ samleika og lógarverki, men saknurin av føroyskari lóggávu á økinum er eyð­ sýndur, sigur hann. ­ Hetta er sjálvandi ikki nøktandi, tí initiativið til meira umhvørvisvinarliga bygging má koma frá mynd­ ugleikunum, sigur Jákup Pauli Johannesen. Hóast føroysku timbur­ húsini hava kraftiga timbur­ grind, sum kann rúma tjúkk­ ari bjálving, er framvegis langur vegur til at vanlig føroysk hús kunnu metast at vera lágorkuhús. Føroysk byggisiðvenja viðvíkjandi hitabjálving er framvegis eftirbátur, um vit samanbera við lógarfestu krøvini í lond­ unum rundan um okkum. ­ Um vit skera yvir ein kamb, so hevði eg mett at hitabjálvingin av nýggjum føroyskum húsum man liggja um eini 60­80% av tí eini donsku hús eru bjálvað til, sigur Jákup Pauli Jo­ hannesen. Samlaður um­ hvørvis­rokns­kapur Tað er ikki bara orkunýtslan eftir at húsið er bygt, sum ávirkar umhvørvið. Eisini sjálv byggingin krevur orku, og orka skal eisini til at niðurbróta tilfarið, tá hús­ ið skal takast niður ella um­ byggjast. Harumframt er nógv av tilfarinum alt annað enn umhvørvisvinarligt. Í Føroyum verður nógv timbur nýtt í húsabygging, og so gott sum alt træ til uttandura brúk er impreg­ nerað. Evnini, ið nýtt verða, eru, í flestu førum, tað reina eitur. ­ Hóast tað finnast aðrir mátar at gera timbrið hald­ bart, so verður, so at siga, bert impregnerað træ nýtt. Tað er bíligari, men átti í roynd og veru verði forbjóð­ að við lóg, sigur Jákup Pauli Johannesen, sum enn einaferð staðfestir, at hóast fakliga tilvitan liggur før­ oysk bygging í lógarligum óskili. ­ Tað sigst, at við lóg skal land byggjast, men líkaleið­ is kundi veri sagt, av við byggilóg skal bygging byggjast, sigur hann. Lóg fleiri ferðir eftirs­purd Spurdur hví vinnan finnur seg í slíkum lógloysi, sigur Jákup Pauli Johannesen, at bæði kommunur, byggiharr­ ar, byggiráðgevarar og ar­ beiðsgevarar hava eftirspurt lógini, men enn er einki hent. ­ Vit hava øll áhuga í at hava greiðar reglur. Komm­ unur og byggiharrar hava brúk fyri einari lóg at um­ sita eftir, og vit byggiráð­ gevar hava brúk fyri at hava reglur at ráðgeva eftir. Vit eftirspyrja øll lógini. Jákup Pauli Johannesen heldur, at Landsverk skuldi fingið til uppgávu – sjálv­ andi við tilhoyrandi miðlum ­ at fyrireika føroysku lóg­ gávuna og syrgt fyri at hon var regluliga dagførd. ­ Tað er eingin grund til at uppfinna djúpa tallerkin umaftur. Grannalond okk­ ara hava greiðar reglur, og Landsverk situr inni við stórum serkunnleika, og harumframt hava vit góðar serfrøðingar á umhvørvis­ økinum. Tí er tað ikki ein spurningur um hetta letur seg gera. Tað snýr seg um politiskan vilja, sigur Jákup Pauli Johannesen at enda. Føroyar mangla byggilóggávu Føroyingar brúka nógv impregnerað træ til húsabygging. Tað er bíligari, men átti at verði forbjóðað við lóg, sigur Jákup Pauli Johannesen, arkitektur, sum staðfestir, at hóast fakliga tilvitan liggur føroysk bygging í lógarligum óskiliå