fríggjadagur 13. juni 2008síða 9

9 tíðindi Nr. 112 - 13. juni 2008 Í 2003 metti polit­ iska skipanin lands­ kassaveðhaldini í rækju­flotanu­m vera so nógv verd, at mis­ álit varð sett á lands­ stýrismannin í fiski­ vinnu­málu­m, tí hann hevði sett veðhaldini verri fyri. Í 2008 skal politiska skipanin u­m dagarnar taka støðu­ til eitt tilmæli frá serfrøðingabólki, su­m skýrir landskassa­ veðhaldini at hava so lítið virði, at tey u­ttan víðari ku­nnu­ flytast millu­m skip ANALYSA Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Flestu munnu minnast hin týsdagin í januar 2003, tá Jørgen Niclasen græt. Táver­ andi landsstýrismað­urin var júst blivin fyrrverandi lands­ stýrismað­ur í fiskivinnumál­ um. Hann bleiv formliga loystur úr starvi av sínum løgmanni, áð­renn hann á eyð­mýkjandi hátt hevð­i fingið­ misálit frá løgtingin­ um, eisini pørtum av síni egnu samgongu. Annar av teimum, sum reisti misálitið­ henda týs­ dagin, 14. januar 2003, var Jóannes Eidesgaard, formað­­ ur í Javnað­arflokkinum, sum tá sat í andstøð­u. Hin var Lisbeth L. Petersen, for­ kvinna í Sambandsflokkin­ um. Í misálitinum søgdu tey bæð­i, at landsstýrismað­­ urin í fiskivinnumálum hevð­i ikki útint umlegging­ ina av lánum til fjarfiskiflot­ an á lógligan hátt, og tí átti hann at leggja frá sær. Støð­an bygdi á eina frá­ greið­ing frá Turið­ Debes Hentze. Advokaturin varð­ av løgtingsformanninum sett sum kanningarstjóri at kanna, um tað­ var í lagi at Jørgen Niclasen hevð­i játtað­ reið­aríunum hjá Høgafossi og Arctic Viking at lána ávíkavist sjey og 4,5 milli­ ónir krónur til at umvæla skipini fyri. Landsstýrismað­­ urin helt tað­ vera í lagi, tí hetta vóru neyð­ugar ábøtur, ið­ fóru at økja um virð­ið­ á skipunum, umframt bøta um teirra møguleikar at klára seg. Trupulleikin var einans, at Høgifossur hevð­i 17,4 milliónir krónur í rentu­ og avdráttarfríum láni til lands­ kassan hangandi aftaná øð­r­ um lánum hjá skipinum, og Arctic Viking hevð­i 7,9 milli­ ónir. Og reið­aríini fingu ikki nýggj lán til at rinda fyri umvælingar og ábøtur, uttan at hesi lógu frammanfyri landskassalánið­. Argumentið­ hjá táverandi fiskimálaráð­­ harranum var, at ábøturnar vildu økja um virð­ið­ á skip­ unum, og tí var landskassin ikki verri fyri, hóast lands­ kassaveð­haldið­ varð­ skump­ að­ aftureftir. Men hetta sjónarmið­ið­ keypti kanningarstjórin ikki. Turið­ Debes Hentze stað­festir í síni frágreið­ing, sum varð­ latin løgtinginum 13. desem­ ber 2002, at við­ at loyva Høgafossi og Arctic Viking at hækka síni lán, eru lands­ kassaveð­haldini verri stillað­. Í frágreið­ingini stendur mill­ um annað­ soleið­is um Arctic Viking: “Tá ongin meting er gjørd, sum vísir, at virðið á skip­inum er hækkað til 30 mió kr. í samband við nýggja lántøku 4,5 mió kr., sum landsstýrið víkir fyri, er væl hugsandi ella í øllum førum vandi fyri, at veðrættarstøða landskassans er versnað.” Somu orð­ingar eru at finna um Høgafoss. Kanningarstjórin er enntá so mikið­ eym um lands­ kassaveð­haldið­, at hon heldur at ein meting eigur at verð­a gjørd av, hvat virð­i skipið­ hevur eftir umvæling­ arnar. Hetta fyri at tryggja landskassaveð­haldið­ á best møguligan hátt. Ein mánað­a seinni, 14. januar 2003, reisir Jóannes Eidesgaard, saman við­ Lis­ beth L. Petersen, misálit á Jørgen Niclasen, landsstýr­ ismann í fiskivinnumálum. Smálutir Tilsamans fingu trý skip rentu­ og avdráttarfrí lán úr landskassanum eftir lógini um umlegging av lánum hjá fjarfiskiflotanum, nevniliga Høgifossur, Arctic Viking og Ocean Castle. Hetta seinasta skipið­ bleiv sum kunnugt til nógv umrødda Napoléon hjá Kongshavnar Útgerð­arfelag, ið­ varð­ seldur á tvingsilssølu á vári 2006. Um dagarnar kom serliga trímannanevndin, sum skal ráð­geva landsstýris­ manninum í fiskivinnumál­ um í spurningum um umlegg­ ingarlógina, til ta nið­urstøð­u, at Kongshavnar Útgerð­arfel­ ag kann flyta sítt landskassa­ veð­hald yvir á eitthvørt ann­ að­ skip, sum reið­aríið­ útvegar sær. Tilsamans 41,3 milliónir krónur. Með­an kanningarstjórin í 2002, Turið­ Debes Hentze, legð­i stóran dent á at tryggja landskassaveð­haldið­, so hevur pípan nú fingið­ annað­ ljóð­. Trímannanevndin sigur tvørturímóti, at sonevnda veð­brævið­ hjá landskassan­ um liggur uttanfyri virð­ið­ á Napoléon, og veð­rættarstøð­­ an tí ikki kann gerast verri við­ at verð­a flutt yvir á annað­ skip. Sagt við­ øð­rum orð­um metir tríannanevndin veð­­ haldið­ vera so lítið­ vert, at tað­ ongan týdning hevur, hvat fyri skip veð­haldið­ verð­­ ur flutt yvir á. Trímanna­ nevndin tekur als ikki støð­u til nakað­ veð­haldslán, hvussu ella í hvønn mun landskassa­ veð­haldið­ er tryggjað­, ei heldur hvussu tað­ í framtíð­ini verð­ur tryggjað­, til dømis í virð­inum á skipinum, veð­­ haldið­ verð­ur flutt yvir á. Trí­ mannanevndin byggir sítt tilmæli á eina einastu grein í lógini um umlegging av lánum hjá fjarfiskiflotanum, nevniliga grein­5 stk. 2, sum stutt og greitt sigur, at lands­ stýrið­ kann loyva eigara, at um fiskifarið­ verð­ur selt kann veð­haldið­ flytast yvir á annað­ skip, sum verð­ur útveg­ að­ innan eitt ár eftir sølu­ dagin. Tað­ váttað­u limir í trímannanevndini fyri Rás2 í vikuni. Og tað­ er hetta til­ mælið­, sum landsstýrið­ skal byggja sína nið­urstøð­u á. Avgerðin Undir vanligum umstøð­um hevð­i avgerð­in ligið­ hjá landsstýrismanninum í fiski­ vinnumálum. Men av tí at Torbjørn Jacobsen er ein av høvuð­seigarunum í Kongs­ havnar Útgerð­arfelag er málið­ og harvið­ avgerð­in flutt til Karsten Hansen, landsstýrismann í fíggjar­ málum. Hann hevur ikki tikið­ støð­u enn. Í januar 2003 helt Jóannes Eidesgaard, formað­ur í tá­ verandi Javnað­arflokkinum í andstøð­u, at veð­haldini høvdu slíkt virð­i fyri lands­ kassan, at hann við­ støð­i í frá­ greið­ing frá kanningarstjóra reisti misálit á landsstýris­ mannin í fiskivinnumálum. Nú er Jóannes Eidesgaard løgmað­ur, og hevur higartil einki aktivt gjørt við­ lands­ stýrismannin í fiskivinnu­ málum, hvørs reið­arí bið­ur um at fáa flutt eitt landskassa­ veð­hald upp á 41,3 milliónir krónur frá einum skipi, sum reið­aríið­ ikki longur eigur, yvir á eitt skip, sum reið­aríið­ enn ikki eigur. Frá misáliti til smálutir “Endamálið við hesum lógaruppskoti er, at landskassin sleppur burtur úr givnum veðhaldum í fjarfiskiflotanum og hjálpa hesum partinum av fiskiflotanum at umleggja og niðurskriva yvir áramál tey lán, sum ofta liggja aftast í prioriteti, og vil landskassin tí í flestu førum missa pening, um so er, at skipini verða seld um eina tvingsilssølu.” Brot úr almennu viðmerkingunum til lógina um umlegging av lánum hjá fjarfiskiflotanum “Ætlan landsstýrissins er soleiðis at gera tað møguligt at varðveita fjarfiskiflotan, serstakliga rækjuskipini, tí møguleik­ arnir á fjarleiðunum eftir rækjum verða ikki fult gagnnýttir...” Brot úr almennu viðmerkingunum til lógina um umlegging av lánum hjá fjarfiskiflotanum “Stuðulslán eiga bert at verða umløgd, har serligur tørvur er á hesum, og við fyriliti til landskassan. Tvs. at tað skal vera vandi fyri, at um landsstýrið onki ger, so fer skipið um eina tvingsilssølu, og landskassin missir pening.” Brot úr viðmerkingunum til §2 í lógini um umlegging av lánum hjá fjarfiskiflotanum LÓGIN UM UMLEGGING Stórur munur er á, hvat virði kanningarstjóri í 2002 helt um virðið á landskassaveðhaldunum í rækju­ skip­unum, og hvat ráðgevandi tríannanevndin heldur í 2008. Tá var talan um at flyta landskassa­ skuldina nakrar milliónir aftureftir í samlaðu skuldini hjá skip­unum. Nú er talan um at flyta lands­ kassaskuldina yvir á eitt framvegis ókent skip­. Turið Debes Hentze, kanningarstjóri, í desember 2002: “Í samband við umlegging skal metast um, hvussu tryggur landskassans peningur er bæði áðrenn og aftan á um­ leggingina, og veðrættarstøðan er tann, sum hevur týdning, tá skipið verður selt. Nýggj meting skal gerast um fígg­ ingarvirðið í samband við nýggju lántøkuna, tí víkjast kann bert fyri ávísari upphædd, um skipsvirðið hækkar samsvarandi, tí annars verður veðrættarstøðan ikki tann sama. Verður henda mannagongd ikki fylgd, nevniliga nýggj meting gjørd, kann lógin ikki sigast at vera fylgd. Í samband við máls­ viðgerðina er tí avgerandi, at ein meting um fíggingarvirðið, møgul. tvingsilssøluvirðið, verður gjørd eisini í aðru atløgu, tá víkingarspurningurin gerst aktuellur. Trímannanevndin í tilmæli, juni 2008: “Núverandi veðrættur hjá landskasanum lá utanfyri skipavirðið á Napoléon, og tí kann nevndin tilmæla, at nýggja veðbrævið eisini liggur uttanfyri skipavirðið á næsta skipinum. YMISKAR METINGAR “Við øllum ivamálum, sum eru reist, eigur málið at fáa avleiðingar, so vit kunnu skapa álit og seta mark. Talan er rætt og slætt um eina politiska heildarmeting, og tíðin er farin frá, at ting ikki fáa avleiðingar” Høgni Hoydal, táverandi landsstýrismaður í lógarmálum við undantaksloyvi samstundis at vera politiskur framsøgumaður, í løgtinginum 14. januar 2003, tá misálit varð reist á Jørgen Niclasen, táverandi landsstýrismann í fiskivinnumálum. “Ein løgfrøðilig kanning hevur staðfest, at farið er óregluliga fram, og tá stjórnarleiðarin einki vil gera, og enntá sáar iva um ta kanning, ið løgtingið hevur biðið um, so noyðist løgtingið at gera tað fyri hann.” Jóannes Eidesgaard, formaður í Javnaðarflokkinum í andstøðu, í løgtinginum 14. januar 2003, tá hann reisti misálit á Jørgen Niclasen, landsstýrismann í fiskivinnumálum LØGTINGIÐ Í 2003