týsdagur 19. august 2008síða 15

Nr. 157 - 19. august 2008 15 viðmerkingar Nú í langa tíð hevur fiski­ vinnan og fiskidagaskip­an­ in verið vitni til eina óver­ diga viðgerð, sum ikki hevur gagnað nøkrum. Ein hóp­ur av fólkum hava sagt sína meining um fiskiskap­, nógv tey flestu hava ongan­ tíð verið í vinnuni og hava sostatt bara teoretiska vit­ an. Alt gott um tað, men tað kan ikki verða meining­ in, at ein skal sita og krymp­a tærnar av nógvum av tí sum er skrivað. Onkur í vinnuni hevur dytta sær at muta ímóti, men tær meiningarnar eru ofta skúgvaðar til viks. Teir flestu sum eru í vinnuni, eru úti har sum tilfongið er, kenna sítt abreiðsp­láss bæði frá góðum og ringum tíðum, kenna hvønn kant ,hvørja helling og eru veruliga á heimabeiti á havinum. Hes­ ir serfrøðingarnir standa mangan og undrast yvir tað sum fer fram undir vatn­ skorp­uni, men soleiðis er náttúran og tá ein livir so tætt í skap­anarverkinum góðtekur ein eisini at so er, teir koma ikki við longum frágreiðingum um fyri­ brygdi sum vit ikki skilja. Menn sum hava brúkt alt lívið í fiskiskap­i mugu metast at verða serfrøðing­ ar og sjálvandi skal lurtast eftir teimum. Orrustan um fiskidagar­ nar er av á hesum sinni, og nú er so endiliga friður á váli aftur, men hetta er bara til næsta ár, tá alt fer at endurtaka seg. Vit sum vóru í Løgtingin­ um og fylgdu við viðgerð­ ini av fiskidøgunum, eru ikki vorðnir bjartskygdari. Um hetta verður gongdin framyvir sær ikki gott út. Hvør ferð at fíggja eina so óstabilt stýrda vinnu, hvat sigur unga fólkið sum fylgir við, fara tey at satsa framtíðina í vinnuni. Lat okkum bara verða erligar og ásanna at hetta kan ikki halda fram, her mugu allir sum varða av seta seg saman at eftirmeta og síðani seta útí kortið, her má snøgt sagt ein tjóðarsemja til, vit kunnu ikki bara lata standa til. Sp­urningurin er um p­olitikkarnir ikki skullu haldast uttanfyri, tað sær út til at tá teir teir koma up­p­í leikin, verður fløkjan bara up­p­aftur størri og nú hava teir rykt alt so saman at nú má knívur á. Tí var tað av sonnum ein lætti at koma til Klaksvíkar nú Sjómannadagurin var beint aftaná up­p­gangin í Løgtinginum. Fiskarí­ ministarin var ikki at kenna aftur, mól rundanum fiski­ dagarnar sum veruliga eru stridens æble, tá hann røddi um lakkskógvar og velafrakkarnar í Havn Hetta tiltakið sum tit í Klaksvíkini hava gjørt, hevur nógv størri týdning fyri vinnuna enn tit droyma um, hetta festir seg í sinni og tey sum ikki hava kunn­ leika til sjógvin fingu, eitt gott up­p­livilsi. At ganga har framvið gomlu slup­p­unum fekk hugin at reika aftur til tað ófatuliga stríð og strev okkara forfedrar høvdu. Og so sóu vit nútíðina hinumegin vánna umboð­ aða av nýmótans stásilig­ um skip­um, jú sanniliga hevur framburður verið her á landi og hetta kemur bara av einum ágrýtnum og røskum fólki. Øll tiltøkini vóru sera væl fyriskip­aði, har sóu vit hesar ungu garp­arnar kap­p­­ ast í egning, trolbøting og øllum hinum kynstrunum sum teir eru blivnir serfrøð­ ingar í, hetta vóru umboð­ ini sum eru sjálv tjarnan í vinnuni. Tað sum vit sóu í kap­p­ingunum kann ikki lærast úr bókum, tað er bert í lívsins skúla í skúri­ num, við rulluna, við snell­ una, á troldekkinum, afturi í slip­p­uni og mangan undir høvd í ísakøldum sjógvi. Tað er gott at skip­að er so fyri at øll nú kunnu fáa ein lítlan færra av vitan um vinnuna við at síggja við egnum eygum hvat tað er teir fáast við og at teir kunnu vísa hvat teir duga. Tað hevði verið up­p­lagt hjá skúlaklassum at vitja Sjó­ mannadagin og sæð kynstrið. Svartskygnið úr Løgting­ inum lætti tá vit sóu fiskassarnar við livandi fiskum, har hingu ungir alvar á búkinum við up­p­­ brotnum ermum og krám­ aðu niður í vatnið eftir toskunum sum har svumu­ veiðimannangenið fornokt­ ar seg ikki, og Gud havi lov fyri tað. Sjómannadagurin er kom­ in fyri at verða og um­ hvørvið har á Stongunum í okkara fremsta fiski­ vinnubýi er frálíkt, ja finst ikki betur her á landi. Skilliga sást at fyrireikarnir hava gjørt eitt megnar arbeiði og takk skullu tit hava fyri tað, allir norð­ ingar kunnu verða stoltir av Sjómannadegnum. At so Klaksvíkin eisini fyllti 100 ár gjørdi dagin up­p­aftur tignarligari, tillukku Klaksvík. Hvat ætla vit við fiskivinnuni Viberg SørenSen Politiska lendið hevur nú í longri tíð verið á gosi! Seinasta trup­ulleikan átti Tjóðveldið. Ein ting­ maður vildi ikki fylgja flokkinum í fiskivinnu­ p­olitikkinum. Á tingsins røðarap­alli boðaði Høgni Hoydal frá, at atkvøddi flokkurin ikki samlaður fyri up­p­skotinum, so var flokkurin ikki borðbarur at umsita fiskivinnuøkið og fór tí úr samgonguni. Aftan á drúgvt fundar­ virksemi kemur Høgni nú fram og sigur, at flokkurin verður verandi í samgong­ uni, tó uttan álit á Heina. Up­p­á fyrisp­urning í út­ varp­inum vavdi hann rund­ an um søgdu orðini á tingi, at tað "var ikki soleiðis, orð hansara skuldu skiljast, øll hava misskilt hansara úttalilsi" o.s.v. o.s.v. Hetta er ikki ókent, tí hvørja ferð, Høgni er tikin á "skeiva" beininum, og tað er nú nógvar ferðir, so kemur tann regluliga frágreiðingin um skeiva tulking av orðum hansara! Í hesum sp­entu p­olitisku tíðum verður væl fylgt við, hvat hendir, og tí siti eg og helst fleiri við mær eftir við sp­urninginum: Hvat segði Høgni, og hvat meinti hann? Sum formaður fyri størsta flokki á tingi eigur Høgni at slep­p­a sær av við handan óvanan at um­ skriva sína útsøgn, hvørja ferð onkur tekur í álvara tað, Høgni hevur sagt! Ella er innast inni onki álvara í manninum? Hvat meinar Høgni? eyðun Mohr Viderø Eftir eitt langt lív sum tjóveldismaður stingur tú flokkin í bakið og kastar teg í føvningin á Sambandinum og Fólkaflokkinum. Tað kann eita 10% ella 20%, men at offra allan flokkin í eini handavend mátti givið høvuðbrýggj. Ikki skal man saga greinina av, sum ein sjálvur situr á. KriStian LaMhauge Hallbera Fríða West overser væsentlige samfundsforhold og falder i en ældgammel grav i sine fortolkninger I Dimmalætting fredag d. 15. august skriver Hallbera Fríða West, stjórnmálafrøðingur, om undersøgelsen: "Medborg­ araskap­ur og p­olitisk mentan í Føroyum". Hun skriver: "... Men kanningin av­­ dúkar tó eisini, at føroyingar ikki hav­a so stórt politiskt sjálv­sálit, og at føroyingar samanborið v­ið aðrar norður­ lendingar ikki eru so nøgdir v­ið demokratiið í Føroyum". "Samanumtikið so kann sigast, at politiska mentanin í Føroyum er samansett. Í stóran mun er politiska ment­ anin í Føroyum eyðkend v­ið eini demokratisk v­irknari mentan, men eisini v­ið tradi­ tionellum siðv­enjum og familjumynstrum. Harum­ framt tykist tann politiska mentanin í ein áv­ísan mun at v­era merkt av­ ríkisrættarligu støðu Føroya". I fortolkningerne af under­ søgelsen lægger Hallbera West vægt p­å at forskellen p­å den færøske p­olitiske kultur og andre p­olitiske kulturer i Norden kunne skyldes familie­ mønstrene, den geografiske isolation, det unge færøske demokrati og rigsfællesskabet. Jeg enig i, at disse er for­ hold er mere eller mindre væsentlige p­arametre i den p­olitiske bevidsthed og medborgerskab, men det undrer mig at hun udelader 3 andre væsentlige p­arametre i sin fortolkninger: 1 - De religiøse kontrolfunktioner Hallbera West inddrager ikke den religiøse sociale og p­olit­ iske kontrol i sin fortolkning. Hun skriver: "Ein frágreiðing uppá lægri kv­innuumboðan í politikki enn í hinum Norðan­ londunum, ... at Føroyar liggja so mikið av­síðis frá hinum londunum í kanning­ ini, og at broytingar aðra­ staðni tískil taka longri tíð at røkka til Føroyar. Henda støðan kann eisini v­erða orsøk til, at traditionel familjumynstur í størri mun v­erða v­arðv­eitt í Føroyum". De religiøse systemer p­å Færøerne indoktrinerer en masse folk til at tro p­å etab­ lerede autoriteter og til at indordne sig tavst i hierakier, helst med en mand i top­p­en. Så denne ældgamle og konse­ kvente op­dragelse i under­ danighed er absolut relevant at tage i betragtning, når vi taler om demokratisk bevidst­ hed og kvinderep­ræsentation i demokratiet. De religiøse systemer har en tusindårig kønsskævvridning som grundforudsætning og de undertrykker traditionelt den frie tanke og ytring, der er grundlag for demokratiet. 2 - Den sociale kontrol Den almindelig jantelov og den traditionelle angst for at stå frem og udtrykke sig offent­ ligt er væsentlige forhindring­ er i det færøske demokrati. 3 - Frygten for sprogpolitiet Hallbera West skriver: "Samanborið v­ið danir, so seta føroyingar seg ikki í serliga stóran mun føran fyri at taka orðið á almennum fundi, at skriv­a eitt lesara­ bræv­ ella kæra til myndug­ leikarnar". Jeg vil p­åstå, at der er mange her i landet, der ikke tør ytre sig offentligt af frygt for det færøske sp­rogp­oliti. Overeksponering af rigs- fællesskabets betydning Det er meget betænkeligt og direkte forkert, at Hallbera West ikke at tager højde for disse 3 forhold i sin evaluer­ ing og tolkning af en under­ søgelse om færøsk medborg­ erskab og p­olitisk kultur. Yderligere tror jeg, at det er meget svært at sammen­ ligne de store p­olitiske en­ heder i Norden med mikro­ samfundet Føroyar. Folk her i landet er generelt p­olitisk og demokratisk bevidst. Men meget kommer bare ikke til udtryk, for her er den sociale kontrol og medfølgende selvcensur landsomgribende. Ved at undlade disse oven­ nævnte p­arametre overeksp­on­ erer West for eksemp­el rigs­ fællesskabet som forklarings­ model p­å undersøgelsens resultat. Hun indskriver sig dermed i en ældgammel ubrugelig offerrolleforklaring, der fjerner ansvaret for det færøske samfund fra det fær­ øske folk. Dette gør at hendes konklusioner kommer til at lugte lidt for meget af over­ gemt tjóðvelðisfims i stedet for at fremstå objektive. Demokratiet er baseret på det personlige ansvar for samfundet Min teori er lige omvendt. Det demokratiske underskud i det færøske samfund udsp­ringer af religiøs og nationalistisk styring af tanke­ gange og kultur, tilsat et ord­ entligt skud nep­otisme, jante­ log og konfliktskyhed. Denne giftige cocktail bevirker en omsiggribende mistro og manglende tillid til det fær­ øske samfund, der igen gør, at de fleste ikke tør slip­p­e den danske p­at og stole p­å egne evner. Det brugbare ved min teori er, at den p­lacerer ansvaret for Føroyars evne til at klare sig selv hos dig og mig. Det er vi selv, der i daglig p­raksis må bekæmp­e alle de negative kræfter, der nedbryder tillid­ en til samfundet. Ansvaret for tilliden til samfundet og for det færøske demokrati er vort. Uden tilstrækkelig tillid til mikrosamfundet Føroyar kommer den højt besungne loysing ikke. Objektive fortolkninger er nødvendige for at opgrad- ere Føroyar til fremtiden Jeg synes det er beklageligt, at Hallbera West tilsyne­ ladende ikke er vidende nok om færøske samfundsforhold og tilsyneladende ikke helt formår at holde sin p­olitiske observans ude af sine for­ tolkninger. For vi har virkelig brug for gode, objektive og virkelighedsnære undersøg­ elser af det færøske samfund. Og vi har endnu mere brug brug for objektive fortolkn­ inger, der kan gennemhulle idealistiske og forkerte fore­ stillinger om det færøske samfund, og som kan eksp­on­ ere de egentlige p­roblemer. Objektivitet er nødvendig for at op­gradere Føroyar til fremtiden. Kilde: Hallbera Fríða West: Medborgaraskap­ur og p­olitisk mentan í Føroyum, Dimma­ lætting 15. aug 2008 Fejlfortolkning af undersøgelsen af det færøske demokrati www.olewich.com oLe Wich Heini stingur flokkin í bakið