fríggjadagur 12. september 2008síða 16

16 Nr. 175 - 12. september 2008 Tá uppskotið um fiskidagar var til viðgerðar á Løgtingi, søgdu løgmaður, landstýris­ maðurin í uttanríkismálum og landsstýrismaðurin í fiski­ og tilfeingismálum, at talan var um kabinettmál, tí fiskivinnu­ politikkurin var legitimiteturin hjá CHE­samgonguni. Ikki eitt komma varð samtykt í uppskotinum. Sambands­ flokkurin bjargaði á mállinj­ uni. “Samgongan” sær korini út til at halda fram uttan legi­ timitet og uttan mið og mál. Uppskot um fiskidagar Landsstýrismaðurin í fiski­ og tilfeingismálum legði á ólavsøku uppskot um fiski­ dagar fyri Løgtingið. Einki høpi var í uppskotinum, sum legði upp til at syndra okk­ ara høvuðsvinnu. Lands­ stýrismaðurin skeyt upp at skerja fiskidagarnar hjá línu­ og smærru trolbátunum við 50 prosentum og partrol­ arum við 20 prosentum. Skotið var eisini upp at friða økir. Eittnú Føroya Banka, við lóg, hóast landsstýris­ maðurin frammanundan hevði fulla heimild at friða uttan lógarbroyting. Kabinettmál Tá uppskotið var til viðgerð­ ar í Løgtinginum søgdu løgmaður, landsstýrismað­ urin í uttanríkismálum og landsstýrismaðurin í fiski­ og tilfeingismálum, at talan var um kabinettmál. Allir søgdu teir, at samgongan var fokin um uppskotið ikki varð samtykt, tí sum løg­ maður fleiri ferðir hevur tikið til: “Fiskivinnupolit­ ikurin er legitimiteturin hjá CHE­samgonguni”. Soleiðis ætlaðu teir tríggir odvitanir at tvinga ávísar samgongu­ limir at atkvøða fyri uppskot­ inum ímóti viti og skili og ímóti teirra sannføring. Sambandsflokkurin bjargaði á mállinjuni Tíbetur fekk Sambandsflokkurin málið á rættkjøl á mállinjuni undir viðgerðini á Løgtingi. Ikki eitt komma í uppskotinum frá landsstýrismanninum, ella neyðsemjuni á 20 pro­ sent niðurskurð yvir ein kamb, sum varð gjørd í sam­ gonguni undir viðgerðini, varð samtykt. Sambands­ flokkurin fekk alla andstøð­ una og skilafólk í samgong­ uni, sum ikki lat seg stýra av hóttanum um samgonguslit, at taka undir við neyðugum tillagingum og einum niðurskurði á 10 prosent. Tvíhalda um maktina kortini Tað undrunarverda er tó, at hóast samgongan nú sam­ bært løgmanni og tveimum ráðharrum ongan legitimitet hevur, hóast ikki eitt komma var samtykt í kabinettmáli og hóast eigin meiriluti tykist vera fyri politikkinum hjá samgonguni á Løgtingi, ja so tvíhalda løgmaður, landsstýrismaðurin í uttan­ ríkismálum, og landsstýris­ maðurin í fiski­ og tilfeingis­ málum framvegis um maktina í landsstýrinum. Somuleiðis sær út til, at samgongan ætlar at halda fram við at sindra okkara vinnulív og knokkroyta fólki í landinum. Uppskotið um landsjørð hjá løgmanni, Tobba og Birni á Heygum, sum kom sum lundi á jólanátt herfyri, skatta­ og avgjalds­ hækkingar og ein komandi CHE­fíggjarlóg við stórum halli, fara at prógva at so er. Ikki eitt komma samtykt í kabinettmáli løgtingsmaður Sambandsflokkurin Bjørn Kalsø Týsdagin 9. september var tingfundur, har fyrsta mál á skránni var atkvøðugreiðsla um at velja tingnevndirnar av nýggjum. Hetta var ein bein­ leiðis avleiðing av samstarvs­ avtaluni, sum samgonguflokk­ arnir hava gjørt við Sjálv­ stýrisflokkin. Men av tí at samgongustevið er sum tað er, var áðrenn tingfundin, ivasamt um meiriluti fór at vera fyri uppskotinum. Hevði uppskotið fallið, hevði grund­ arlagið undir samstarvsavtal­ uni við Sjálvstýrisflokkin helst verið burtur. Henda støða gjørdi, at tað fyri allar partar var umráð­ andi, at eingin atkvøða mangl­ aði í tinginum henda dagin. Tí gjørdi Edmund Joensen av at kalla varamann inn fyri seg, nú hann var burturstaddur í fólkatingsørindum. Samgongan ikki fullmannað Tá tingfundurin byrjaði, vóru andstøðuflokkarnir fullmannaðir (um vit rokna Sjálvstýrisflokkin uppí sam­ gonguna), men hjá samgong­ uni manglaðu tríggir tinglim­ ir, sum ikki høvdu kalla varamenn inn fyri seg. Sostatt bendir alt á, at málið hevði fallið, um tað kom til atkvøðugreiðslu. Men atkvøðugreiðsla bleiv eingin, tí málið bleiv útsett. Eingin tingfundur hevur verið síðani 22. august, og næsti tingfundur verður ikki aftur fyrr enn 16. september. Tí er tað løgið, at mál mugu takast av skránni, tí at fólk ikki fáa møtt til henda eina tingfundin. Men tað løgnasta av øllum er, at ístaðin fyri at seta kikaran á hetta, so verður nú alt fokusið sett á lønina hjá Edmundi Joensen, tí hann hevði sett ein vara­ mann í sessin henda dagin. Hevði Edmund vita, at málið bleiv tikið av skrá, so kundi hann bara gjørt sum teir tríggir samgongulimirnir og latið sín sess staðið tóm­ an. So kundi tingarbeiðið koyrt víðari – ella rættari sagt: slett ikki koyrt, og eingin hevði sagt nakað. Skipanin Skipanin við farloyvum í løgtinginum er soleiðis samansett, at ein tingmaður sum letur varamann koma á ting fyri seg, meðan hann er burturstaddur í privatum ørindum, missir sína løn til varamannin. Men fer ein tingmaður til dømis á ST­ aðalfund, og letur varamann koma á ting fyri seg meðan hann er burturstaddur í politiskum ørindum, so fáa báðir løn. Tað er sjálvsagt eisini rímiligt, at tingmenn ikki missa lønina, um fráveran er partur av teirra politiska arbeiði. Av eini ella aðrari orsøk er fólkatingsarbeiðið komið undir hesa skipanina við politiskum ørindum, hóast talan tá er um eitt lønt politiskt arbeiði. Hetta er ein skipan, sum ikki er íkomin nýliga, men hevur verið brúkt í nógv ár. Um skipanin eigur at verða broytt, kunnu vit sjálvsagt hava okkara meining um, men so leingi sum hon er galdandi, er hon galdandi. Flyta fokus Onkuntíð kann ein undrast yvir samanfallið í tíðind­ unum, sum verða borin her á landi. Tað undrar meg ikki so lítið, at Útvarpið fer at tosa um lønina hjá Edmundi Joensen akkurát tá vaktar­ skifti er í hinum føroyska fólkatingssessinum. Tann sum fer úr tí sessinum, hev­ ur ikki sitið í løgtinginum, meðan hann hevur verið á fólkatingi, men tann sum kemur í sessin, ætlar at røkja báðar sessirnar samstundis. – Er hetta eitt tilvildarligt samanfall, ella er endamálið at flyta fokus? Útvarpið flytir fokus Helgi aBraHamsen Dagliga hoyra vit orðini, kommunusamanlegging og at kommunur leggja saman. Hetta er grov reingjan av veruleikanum og ber brá av tølan og bóndafangarí. Her eru onnur røtt orð, sum siga frá veruligu ætlanini ið er: At avtaka, niðurleggja, ­ á donskum, at ophøre og afskaffe­ eina kommunu, í hesum føri Hvannasunds kommunu. Ein kommuna hevur eitt kommunustýri, tí eru tað ikki tvær kommunur, sum leggja saman. Fólk liggja saman, men at leggja fólk saman ljóðar løgið. Tað sum ætlanin er við samanleggingini, er (kanska mest hjá Klaksvíkar kommunu) at niðurleggja/ avtaka Hvannasunds komm­ unu. Tá tað er gjørt, hava øll tey í bygdum og bygdarløg­ um við sundið mist allan suverinitet og sjálvsavgerðar­ rætt. Vit hesum er Hvanna­ sunds kommuna, stutt sagt, strikað av landkortinum. Hon er ikki til meira, og sambært lóg vendist ikki aftur. Spyrj­ ast kann so: Hví halda eina fólkaatkvøðu, tá tey framm­ anundan vita, at hon ikki verður respekterað..? Hóast hetta, segði bygdaráðsformað­ urin í Fuglafirði, at halda vit fólkaatkvøðu, so skal hon respekterast. “Hattin av fyri honum”. Tá sokallaða samanlegg­ ingin er gjørd, hevur fólkið við sundið einki at siga. Alt vald er tá suverent lagt undir Klaksvíkar kommunu. Alt innan og uttangarðs, strend­ urnar, byggiloyvir og bygdar­ løgini annars o.s.fr. Komm­ unan er aldargomul, ­ ein arvur frá farnum ættarliðum, ­ eitt amboð eins og fakfeløg til stýringar og avgerðir í nærumhvørvinum. Í stødd eru kommunurnar sera ymiskar og tað er júst hesin støddarmunur, sum ger føroysku kommunurnar so óegnaðar til avtøku og samanleggingar. Hví ikki heldur samarbeiði? Stóra kommunan kann jú fáa tilboð um at koma inn, men ikki fyri einhvønn prís. Tvey dømi úr Havn, sum eg haldi vísa at stóra komm­ unan lættliga kann vísa høv­ uðkambalindi og eirindaleysa framferð. Fyrst um bygdar­ lagið Sund. Miðskeiðis á syðra armi við Kaldbaks­ fjørð, ­ fyrst kai og havnarlag frammanfyri vindeyguni við alskyns óruddi, so eitt stórt elverk við norðaru síðu, til seinast eitt asfaltverk á suðursíðu, bert eitt byrsumál – 40 m – frá sethúsum. Har er roykur frá skorsteinum, asfalti og lastvognarnir við asfalti koyra um húsarhorn. At fólk kunnu liva í hesum “kommunulorti” og tí sera vandamikla royki frá skor­ steinum og asfalti er ein gáta. Annað dømi er um Kolla­ fjørð, har Havnar kommuna hevur sprongt og forvandlað Innifjørð á suðursíðu, fyrst eitt havnarlag til Norrønu og samstundis eina kontainara­ havn. Í øðrum londum byggja teir slík anlegg uttan­ fyri bygd øki. Misnøgdin hjá fólkinum og tann langa røð av lesarabrøvum við bøn um at sleppa undan hesi vandalisering er til fánýtis. Nevnast skal eisini at Inni­ fjørður í skiftandi árstíðum er sermerktur og telist millum vakrastu pláss í Føroyum. Havnar kommuna “tann stóra” er bert eitt dømi um, hvat tær smærru kommunur­ nar kunnu síggja fram til í tí sokallaðu samanleggingini. Leggja kommunurnar í Hvannasundi og Klaksvík saman? Bjarni DeBess Í Klaksvík er gott at vera, og nógvastaðni er sera vakurt, og nógv er hent í miðbýnum hesi seinastu árini til gleði fyri øll. Tað, sum tó domin­ erar og pínir hjá nógvum klaksvíkskingum er sum øllum kunnugt, Sandurin, sum bleiv til eina gráa útfylling. Eri sjálvandi væl­ vitandi um, at byggjast skal á útfyllingina við Sandin í samband við miðbýarætlan­ ina, sum verður eitt prýði fyri býin, tá ið hon er liðug… men nær kemur miðbýurin, sum vit hava bíðað so leingi eftir, og hvat gera vit ímeðan vit bíða? Eitt hugskot er, at meðan vit bíða eftir miðbýnum gera gráu útfyllingina við Sandin til grønt øki. Tað burdi ikki verið ringt at lagt flag á økið nú tað er planerað. Flagið kann lættliga takast av aftur so hvørt sum tað verður bygt á økið. Á grøna økinum kundu verið borð og stólar, har fólk hava møguleika at sita og hugna sær við tí fantastiska útsýninum. Møguleiki er eisini at gera ymiskt til børnini, soleiðis, at tey eisini kunnu hugna sær við ymiskum spæli. Bara hugflogið setir mørkini. Vónandi verður býráðið opið fyri slíkum. Týdningarmikið er, at eing­ in bilferðsla verður á økinum. Fjøruvegur Fjøran á vestursíðani kundi verið ruddað, reinsað og nýggjur sandur verði lagdur framvið fjørðuni. Síðani kundi ein gongubreyt verið gjørd framvið fjørðuni í hugnaliga umhvørvinum. Sjálvandi er eisini neyðugt at hugsa um hvalvágina í hesum høpi. Hetta hevur verið tosað um fyrr, men onki er gjørt við hetta. Hví ikki gera hetta til veruleika? Hugnakrók Havi luftað tankan fyrr og geri tað aftur, at plássið beint heimanfyri Blikksmiðj­ una ikki verður brúkt til parkeringspláss, men heldur verður gjørt til eitt hugnaligt umhvørvi, har fólk kunnu seta seg niður og njóta tað góða útsýnið. Eg eri ikki fyri fyribils­ loysnum, men nú eru vit komin hartil, at neyðugt er at gera býin so hugnaligan og fjálgan sum tilber, meðan vit bíða eftir at okkurt hendir á gráu útfyllingini. Gerið gráu útfyllingina við Sandin til grønt øki elseBetH gunnleygs­ Dóttur Hansen viðmerkingar