hósdagur 25. september 2008síða 20

20 vinnan Nr. 184 - 25. september 2008 Kalendarin hjá Maritu Rasmussen og Esther Dahl er fyltur á tamb í hesum døgum. Tær eru ávikavist stjóri og verkætlanarleiðari í Vinnuhúsinum, sum fyri áttandu ferð skipar fyri Vinnudegnum. Sosialurin hevur hitt tær og spurt, hví temavalið fall á »innovatión« hesuferð. Samrøða Hilmar Simonsen hilmar@sosialurin.fo Tað hevur ofta verið tikið til, at verkætlanir uttan stert hava lítlan kjans at yvirliva í Føroyum. Hesin tankin rennur mær til hugs, tá eg seti kósina niðan til Vinnuhúsið, sum held­ur til í einum sera stásiligum húsum uppi á høvd­ini í Smærugøtu í Havn. Man tað vera hetta, sipað verður til, tá evnið á Vinnud­egnum hesuferð er »nýskapan, menning og nýhugsan«? Ikki tí, okkara høvuðs­ vinna, fiskivinnan, er í sjálvum sær ein máttmikil vinna, sum eisini kastar nógvar avleid­d­ar vinnur av sær. Til d­ømis fiskivinnu á land­i, skipasmíð, umframt veit­ ingar­ og tænastuvinnur av alskyns sløgum. Hartil kemur alivinnan, sum er eitt gott alternativ til fiskivinnuna. Men rætt er tað, at alt hetta hevur okkurt við stert at gera – antin so ella so. Vinnudagurin við til at skapa innovatión Komin niðan til Vinnuhúsið hitti eg stjóran, Maritu Ras­ mussen, og verkætlanar­ leiðaran Esther Dahl, sum eru so beinasamar at greiða frá um Vinnud­agin. End­amálið við vinnud­eg­ num er at geva vinnuni íblástur, og at geva teimum fyritøkum, sum klára seg væl, eitt herðaklapp. Vinnu­ fólk møtast í hátíðarligum kørmum í Norðurland­ahúsi­ num við fyrilestrum, sum gjarna skulu geva vinnuni íblástur og lata hana súgva til sín. End­amálið við tiltaki­ num er eisini at skapa stolt­ leika í vinnuni yvir rokkin úrslit. Annars er hetta eitt kravleyst forum, og vit vænta ikki nakað afturfyri frá vinnuni, greiðir Marita Rasmussen frá og leggur afturat, at Vinnud­agurin í sær sjálvum helst skal vera við til at skapa innovatión. Tey fyrstu árini, Vinnu­ d­agurin varð hild­in, var einki ávíst tema fyri tiltakið, men hetta er síðani broytt, so at nú er eitt nýtt tema hvørja ferð. At valið fall á innovatión hesuferð hevur sambært Maritu Rasmussen og Esther Dahl ikki nakra serliga orsøk aðra enn, at evnið hevur verið nógv umrøtt í seinastuni, og at tað altíð er ein týðand­i tátt­ ur fyri vinnuna at vera kapp­ ingarfør á altjóða marknað­ inum. Eg spyrji kortini tær báðar, um tær hald­a tað vera mangul upp á innova­ tión – nýskapan, menning og nýhugsan – í føroyskum vinnulívi. Eg vil ikki siga, at tað er mangul upp á tað, men eg vil held­ur siga, at tað ongan­ tíð er ov nógv av tí. Vinnu­ d­agurin er frameftirlítand­i, ikki afturlítand­i. Íverksetan er eitt rímuliga ítøkiligt hug­ tak, meðan innovatión er minni ítøkiligt, men hend­ir hvønn d­ag í størri ella minni mun. Finnur ein fyri­ tøka til d­ømis út av at broyta framleiðsluna til onkran fyrimun, so er talan um innovatión. Innovatión nýt­ ist ikki at vera nakað risa­ stórt, til d­ømis er prod­ukt­ menning eisini innovatión, held­ur Marita Rasmussen fyri. Eg havi ikki hug at sleppa hesum evninum heilt enn, so eg spyrji Esther Dahl, um hon held­ur, at vinnulívið hevur d­ugað nóg væl at end­­ urnýggja seg? Í seinastuni eru fleiri fyri­ tøkur komnar, sum ikki framleiða tær sonevnd­u »trad­itionellu« vørurnar. Tað eru hand­verkarafyri­ tøkur, veitingarfyritøkur, og tænastufyritøkur av ymsum slag. Her er serliga talan um vinnur, sum veita ný­ skapand­i tøkni og tænastur til verand­i høvuðsvinnu, fiskivinnuna, og harvið ger hana meiri d­ugnaliga. Tað merkir, at vinnan end­ur­ nýggjar seg alla tíðina við millum annað at taka nýggja tøkni til sín, sigur Esther Dahl. Bæði tørvur á herm­ ing og gransking Veitingar­ og tænastufyri­ tøkurnar, sum Esther sipar til, finnast bæði í Føroyum og aðrastaðni, men ein av teimum stóru av hesum fyri­ tøkunum er íslend­ska Ma­ rell, sum varð stovnað av íslend­sum universitetsles­ and­i. Her heima byrjaði onkur lesand­i á Fróðskapar­ setrinum saman við øðrum fyri fáum árum síðani at framleiða eina orkusparand­i skipan til skip og bátar. Og hetta er ein gongd­, sum teimum í Vinnuhúsinum líka væl. Tað er alt avgerand­i at fjálga um útbúgving og gransking, men her eru vit ikki nóg væl við enn. Vit brúka nógv minni pening til gransking og menning enn okkara grannalond­ gera. Meðan eitt land­ sum Finnland­ brúkar umleið 3 prosent av bruttotjóðarúr­ tøkuni (BTÚ), so brúka vit bert umleið 1 prosent. Tó skal leggjast afturat, at vinnulívið í okkara granna­ lond­um rind­ar ein stóran part av vinnuligu gransking­ ini, men hetta letur seg ikki eins væl gera í Føroyum, tí at føroysku fyritøkurnar eru ov smáar. Taka vit eina stóra føroyska fyritøku, so svarar hon kanska til eina miðalstóra útlend­ska fyri­ tøku, siga Marita Rasmus­ sen og Esther Dahl. So út frá hesum skilst, at smáu føroysku fyritøkurnar hava illa ráð til at granska og menna, men hvat er so til at taka? Givið er, at summar fyritøkur d­uga væl at »avrita« tað, sum aðrar fyritøkur finna upp á, og tað hald­a Marita og Esther vera í fínasta lagi í ein ávís­ an mun. Tað kann serliga loysa seg væl hjá teimum smærri fyritøkunum. Nógvar smáar fyritøkur d­uga væl at umstilla sína framleiðslu, so hon sam­ svarar teirri vitan, sum onnur hava granskað í. Vit hava tørv á báðum tveimum: at »herma« og at finna upp á sjálvi, vísa tær á. Eitt er at herma, men vit kunnu ikki bara liva av at herma, eru tær samd­ar í, tað er alneyðugt við meiri gransking og menning her á land­i. Frá almennari síðu átti at verið gjørt meiri fyri at ment tær hægru útbúgving­ arnar, og her hugsa vit ser­ liga um tær náttúruvísind­a­ ligu útbúgvingarnar. Vitan er ein fortreyt fyri nýskapan, og hartil vil eitt virkið lestrar­ og granskingarum­ hvørvi hava nógv positiv ringárin við sær. Tað er ein stórur trupulleiki, at vit missa so nógv ung og d­ugnalig fólk av land­inum, tí tey ikki fáa avbjóðingar her heima. Tí hevði verið ynskiligt, um vit fingu væl fleiri útbúgvingartilboð, um ikki annað so møguleikar fyri at taka ein størri part av teimum hægri útbúgvingunum í Føroyum, siga Marita Rasmussen og Esther Dahl. Fleiri patentumsóknir Íløgufeløgini spæla ein stóran leiklut, tá tað kemur til at fremja nýggj hugskot í verki. Tey plaga at seta strong krøv, áðrenn tey veita fígging. Men tað eru ikki allir uppfinnarar, ið hava høga útbúgving. Tað finnast eisini »Georg Gear­ løsar« við lítlari og ongari útbúgving, sum eisini skulu sleppa at royna seg. Tað kann vera talan um uppfinningarsom fólk, sum kanska ikki megna so væl tann organisatoriska partin, og her er neyðugt at hjálpa og stuðla. Her koma íløgu­ feløgini til sín rætt. Tey seta krøv til heild­ina, fyri at ein verkætlan kann vera burðar­ d­ygg. Tey kunnu til d­ømis seta krøv um, hvussu nevnd­­ in í felagnum verður sett saman, greiða tær báðar frá. Marita Rasmussen og Esther Dahl ivast ikki í, at vit koma at síggja nógvar góðar uppfinningar í fram­ tíðini. Men eitt er at finna upp á, annað er at ogna sær patent upp uppfinningar. Patentumsóknir er nakað, sum hevur vund­ið nógv upp á seg í seinastuni. Hetta kemur óivað í kjalarvørri­ num av, at tað hevur elvt til stórar trupulleikar hjá summum, at patentini ikki hava verið í lagi. Fleiri eru sikkurt ávarað av søguni um lemmavirkið í Vági. Eru patentini upp á pláss, so er óivað lættari at fáa fígging, siga tær. Vilja skapa stoltleika í vinnuni Maritu Rasmussen og Esther Dahl Stutt um Vinnu­ dagin Hetta er áttanda árið á rað, at Vinnudagurin verður hildin. Líka síðani byrjan hevur undirtøkan verið góð, at kalla fult Norðurlandahús hvørja ferð. Tað eru nógvir kandidatar til ársins virki og ársins átak á hvørjum ári. Ein dómsnevnd, sum er óheft av Vinnuhúsinum, kjósar vinnararnar. Í kjósanini av »Ársins virki« verður høvuðsdentur lagdur á, at virkið koyrir væl fíggjarliga, tað vil siga kann vísa góða úrslit ár undan ári, er støðugt og annars væl etablerað. Í kjósanini av »Ársins átaki« verður ikki hugt so nógv eftir tí fíggjarliga partinum, men meiri at um »átakið« hevur verið við til at víðka um vinnuliga sjónarringin. »Eg vil ikki siga, at tað er mangul upp á innovatión (í føroyskum vinnulívi, blaðm.), men eg vil heldur siga, at tað ongantíð er ov nógv av tí.« Marita Rasmussen