hósdagur 6. september 2001síða 24

24 Nr. 171 - 6. september 2001 gult24 cyan24 magenta24 svart24 C M Y K Einaferð tók ímillum seks vikur og tríggjar mánaðir at framleiða ein bil. Bert lakering- in tók umleið 4 til 5 vikur. Fleiri bilverks- miðjur hava hildi 100 ára føðingardagin, frá tí framleiðslan fór í gongd. Í fjør var tað Opel, skrivar Eirikur Ó. Simonsen, sum er lærari á tekniska skúla í Havn BILAFRAMLEIÐSLA Eirikur Ó. Simonsen Einki er at ivast í, at ein ó- metalig menning er farin fram hesa øldina. Men tað er konstruktións-tøknin, sum eina mest er áhugaverd í hesum sambandi. Latið okkum fara nøkur ár aftur í tíðina: Har var lagt eina við at motorurin skuldi »tilkoyr- ast« – eitt nú í mesta lagi 40 km/t teir fyrstu 1000 kilo- metrarnar. Hetta var gald- andi í 50'unum og inn í trýssini. Ikki fyrr enn í 70'unum gjørdist tilkoyr- ingin óneyðug. Hugsið tykkum: Í dag koyra vit ein spildur nýggj- an bil, sum um vit høvdu havt hann í longri tíð. Framleiðslan í dag hevur ikki nógvar minuttir um hvørt akfarið, ið fer av samlibandinum, men so- leiðis var tað als ikki í byrj- ani og fleiri ár framyvir. Hetta var ein meiri tor- greidd uppgáva enn so — søguliga sæð, ið tók nógva tíð. Lat okkum bert líta aftur á tíðina í 1912 hjá Opel, tá ið 3.100 verkamenn fram- leiddu 3.202 bilar tað árið. Chassis ella ramman, sum tá var nýtt til allar bilar og karrossaríið, vóru fram- leidd hvør sær. Uppseting og tilgerð av teimum stívu akslunum upp á rammuna tók ikki ta nógvu tíðina, men karrossaríið, sum var framleitt sum ein rimagrind úr timbri, ið var eitt serligt handverk, sum bert karet- makarin tók sær av, hetta tók drúgva tíð. Seinni var hetta so klætt við jarnplátum, ið vóru smíðað í tí formi og sniði, tað skuldi hava, sum til- dømis teir rundu formar, bilarnir tá høvdu. Alt hetta var gjørt við hond, sum dugnaligir handverkarir tóku sær av. Amboðini vóru í høvuðsheitum hamari og sandsekkur, sum undirlag. Hetta var so ikki løtuverk – tað tók umleið seks vikur at gera ein minni bil, og tríggjar mánaðir at gera ein limousine. Málingaarbeiðið tók í- millum fýra til fimm vikur, ein orsøk var tann, at lakkið tá hevði so drúgva tíð um at torna. Tí var tað, at Ford T hjá Henry Ford bert kundi fáast sum svartur, tá hann fór undir framleiðslu á samli band, hetta tí at svart- ur litur hevur munandi styttri tíð um at torna, enn onnur litbrigdi. Ímeðan var tað motorur- in, sum var ein tann týdn- ingarmesti í allari hesari til- gongd. Tað var ein lang- drigin og fløkjaslig manna- gongd, tá farið verður í smálutir. Hvør einasti mot- orur var samlaður av einum verkfrøðingi og hjálpar- manni hansara, allir rørslu- lutir sum t.d. legur, stemp- ul- við ringum og lokur við meira, vórðu stramt saman- sett, soleiðis at hetta kundi slítast saman til ein minst møguligan trekleika, men passa væl saman kortini, til tað kundi tilkoyringin sakt- ans verða um 10.000 km tilsamans fyri tann, sum ognaði sær bilin. Hetta, tí at neyvleikin ella tolerancan tá var ikki møgulig í fram- leiðslu, sum vit kenna hana í dag. Mannagongdin undir framleiðslu var soleiðis, at tá motorarnir vóru liðugt samlaðir, blivu teir sendir í eina royndarhøll, har ein røð av royndarbenkrum vóru tøkir. Hesir motorar vóru síðan ísettir. Hesir royndarbeinkir vóru kobl- aðir saman í eina felags ás, sum var drivin av eini dampmaskinu, ið stóð á verksmiðjuni. Hetta fór fram á tann hátt, at motorarnir vórðu royndarkoyrdir varisliga, kaldir í umleið 10 til 12 tímar, soleiðis at tær ógvus- ligasta og grovasta slíping- in ímillum rørslulutirnar fór fram hesa tíðina. Eftir hetta var motorurin settur ígongd við bensini sum drívmegi, nú gekk hann ólastaður í 10 tímar. Síðan var hann sundurskil- aður og kannaður í smá- lutir, samansettur fyri aðru ferð og instillaður og enn einaferð settur í royndar- bonkin, har hann skuldi koyra uttan tyngd í 3 tímar, harnæst var farið at máta størstu megi, við áhaldandi at økja um lastina, sum vanliga fór fram á tann hátt, at motorurin stigvíst var bremsaður niður av eini so- nevndari Pronybremsu, hetta vóru ásett snúnings- virði mátað í kpm, og síðan umroknað til hestakreftir, ið tann ávísi motorurin skuldi uppnáa. Ikki fyrr enn hetta var nátt, kundi motorurin setast á rammuna saman við gervi akslum v. m. Nevnast kann, at eisini gerv og different- iali fingu eina neyva kann- ing og eftirmeting, ið fór fram á nøkulunda sama hátt, sum fyrr nevnt, har innkoyringin vardi um fimm tímar. Tá so alt var liðugt saml- að á rammuna við hjólum, men uttan hús, var aftur framd ein royndarkoyring á rullum. Eftir tað varð eitt serliga tungt karrossarí lyft omaná, har so royndarkoyr- ingin helt áfram og skift varð ímillum øll gervini. Tá alt hetta var liðugt, var sjálvt karrossaríið, sum hevði verið í gerð ímillum seks og 16 vikur, alt eftir hvat bilur talan var um, sett á rammuna — og so var bil- urin klárur at lata viðkom- andi – vónandi nøgda eigara, ið hevði eina longri tilkoyring av nýggja bili- num at síggja fram til. Pioneer cd-spælara r av hátalarum lar bilar 8,00 TIL kr. 1.598,00 Radiobúðin Runaví www.radiobud.fo ONEER til tann rætta prísin Sosialurin 311820 Tá tað tók upp í sekstan vikur at gera ein bil Pástandurin um, at Ford T kunni fáast í øllum litum, bara hann var svartur, passar ikki rættuliga. Í byrjanini av 1909 vóru teir flestu av T-modellinum reyði, seinni tað árið tann grøni liturin tikin í hásæti. Tað var ikki fyrr enn samlibandsframleiðslan kravdi tað, at bilarnir bara vór lakeraðir svartir – tað var tann einasti liturin, ið tornaði nóg skjótt…