fríggjadagur 5. desember 2008síða 16

16 Nr. 235 - 5. desember 2008 Bløðini eru í hesum døgum á tremur við lesarabrøvum frá skri­ bentum, ið av einhvørjari orsøk síggja tað sum sína missión at bera í bøtu­ flaka fyri ABC­samgongu­ flokkarnar og teirra ábyrgdarleysa politikk. Fremstur gongur í løtuni gjáarmaðurin, Sofus Johannesen fyri Javnaðarflokkin Eitt tað fremsta eyðkennið fyri føroysku heimastýris­ lig­heitina, er at ábyrg­d er ikki nakað tú tekur ella hevur. Ábyrg­d er bert nak­ að, tú rennur undan. Hetta sæst allastaðni í politisku skipanini – og­ í almenning­­ inum verður sjáldan nakar politikari settur til svars fyri sínar g­erðir. Við tí úrsliti, at vit endurtaka somu skeivu avg­erðir umaftur og­ umaftur. Tá ið so onkuntíð roynt verður at varpa ljós á ymisk mál og­ krevja avleið­ ing­ar og­ umhug­san, verður almenna orðaskiftið fylt av fólki, ið vilja flyta ábyrg­d­ ina burtur, tosa uttanum og­ verja tey, ið áttu at staðið við sína ábyrg­d. Seinastu vikuna, hevur mín g­óði vinur, g­jáarmað­ urin Sofus Johannesen havt vaktina sum apolog­etur (undanførsluverji), við fleiri lesarabrøvum um dag­in, har hann roynir at verja øll mistøk Javnaðar­ floksins og­ ABC­samg­ong­­ unnar við at skjóta í blind­ um eftir serlig­a Tjóðveldi og­ undirritaða. M. a. førir Sofus fram, at Tjóðveldi hevur ábyrg­dina av at ong­in koppseting­ verður ímóti lívmóður­ hálskrabba, tí at Jóannes Eidesg­aard eftir trýst frá samg­ong­uni valdi at strika eina kunng­erð um at tolla sig­arettir (!) At játtanin til koppseting­ varð strikað av Hans Paula Strøm, lang­t áðrenn Eidesg­ard bakkaði – ja, tað leg­g­ur Sofus vertin á. Tí Tjóðveldi kann jú altíð brúkast sum ræðu­ mynd fyri at fjala eg­in mistøk (hóast Tjóðveldi hevur uppskot á ting­i um júst somu koppseting­). Fari ikki at g­era viðmerk­ ing­ar til allar desperatu royndirnar hjá Sofusi at flyta fokus og­ villleiða fólk. Men tá Sofus, sum starv­ ast hjá Toll og­ Skatt, eisini roynir at fjala útyvir og­ bera í bøtuflaka fyri ábyrg­d­ arleysa spekulasjónspoli­ tikkin hjá Javnaðarflokki­ num í búskapar­ og­ skatta­ málum, skal hann fáa eitt long­ri og­ g­rundg­ivið svar. Upptakið eftir ABC Tí talan er um eitt skúla­ dømi um, hvussu g­rovt farast kann fram í føroysk­ um politikki, og­ hvussu skjótt ábyrg­darleysi 80’ara politikkurin verður endur­ tikin í ABC­samg­ong­uni, hóast ávaring­arnar ikki skorta. Vert er eisini at g­eva g­ætur, at tað fyrsta tann fyrra ABC­samg­ong­­ an g­jørdi, var at g­eva studning­ til rækjuflotan, strika allar íløg­uavtalur við kommunurnar og­ at sam­ tykkja ein skattalætta, ið hevur kostað landi og­ kommunum 372 mió. kr. um árið. Hetta hevur tikið g­rundarlag­ið undan búskapinum og­ ikki g­jørt nakran betri fyri. Og­ tað fyrsta og­ einasta hendan seinna ABC­samg­ong­an hevur g­jørt hig­artil, er at brúka 30 mió. kr. av almennum peng­um til at bjarg­a einum privatum partafelag­. Sofus hevur nóg­v betri evnir enn eg­ at rokna út, hvussu nóg­var koppseting­­ ar, dag­tilhald til eldri ella sosialar og­ mentanarlig­ar batar vit kundu fing­ið fyri tað, ið bara í hesum døm­ um er lorkað burtur. Eggjanin til lánsfíggjaða spekulasjón Í 2006 g­jørdi ein meiriluti í fíg­g­jarnevndini (Anfinn kallsberg­, Vilhelm Johanne­ sen og­ Kaj Leo Johanne­ sen) eitt broyting­aruppskot til lóg­ina um kapitalvinn­ ing­sskatt, sum g­evur ein heilt serlig­an skattafyrimun til privatfólk, um tey lána sær pening­ at keypa parta­ brøv fyri. Tey fing­u nú møg­ulig­a at drag­a rentur­ nar av slíkum lánum frá. Hóast øll andstøðan og­ onkur einstakur samg­ong­u­ limur ávaraðu staðilig­a ímóti hesi óviðg­jørdu broyting­, varð hon samtykt við atkvøðunum hjá sam­ g­ong­uflokkunum. Grundg­eving­arnar fyri lóg­arbroyting­ini vóru ong­­ ar. Har var ong­in meting­, hoyring­, viðg­erð ella út­ rokning­ av nøkrum (júst sum við øðrum fíg­g­jar­ og­ skattabroyting­um hjá ABC). Men g­rundg­eving­arnar ímóti eru g­reiðar – og­ tær vórðu allar førdar fram alment, áðrenn Javnaðar­ flokkurin atkvøddi fyri saman við Fólkaflokkinum og­ Sambandsflokkinum: Talan er um eina al­ menna tileg­g­jan til láns­ fíg­g­jaða spekulasjón. Held­ ur enn at nýta av eg­inpen­ ing­i og­ uppsparing­, ið kann g­ag­na fíg­g­ing­armøg­uleik­ um og­ elva til váðaspjað­ ing­ í búskapinum, verða privatfólk og­ fíg­g­ing­ar­ stovnar eg­g­jaðir til at taka og­ g­eva lán til partapening­. Hetta minnir ikki sørt um skipanirnar í 80’unum, tá reiðarí og­ feløg­ tóku lán til eg­inpening­, ið síðani skuldu útloysa studning­ og­ veðhald frá landinum. Talan er um g­reiðan sosialan ójavnað. Somu skattafyrimunur verða ikki g­ivnir til privatfólk og­ familjur, ið skulu lána pening­ til annað neyðug­t virksemi ella nýtslu. Og­ tey, ið fáa fyrimun av hesum skattafrádrátti, fáa óbeinleiðis stuðul til aðra privatnýtslu. Fyri tey, ið hava fleiri lán og­ fleiri kapitalpostar er møg­uleikin at drag­a rentur frá í kapital­ vinning­i størri, tí flytast kann ímillum ymsu postarnar. Skattafyrimunurin hevur ong­a búskaparlig­a og­ fíg­g­jarpolitiska g­rundg­ev­ ing­. Hug­urin at seta pening­ í partabrøv krevur ong­a aðra tileg­g­jan enn hana, at roknað verður við at talan er um skilag­óða íløg­u. At eg­g­ja til lánsfíg­g­jaða spekulasjón er ábyrg­dar­ leysur búskapar­ og­ fíg­g­jar­ politikkur. Og­ hetta minnir heldur ikki sørt um spekula­ sjónina í 80’unum, har tað orsakað av rentuskattalóg­­ ini loysti seg­ at lána peng­ar uttanlands, seta teir í føroyskar pening­astovnar, og­ síðani tjena uppá ein nærum óskattaðan rentuvinning­ í Føroyum. Búskaparlig­a hevur hendan broyting­in saman við óg­rundg­ivnu skatta­ lættunum í árunum 2004­ 2008 og­ teimum nýg­g­ju lánsmøg­uleikunum frá pening­astovnunum við avdráttarskáa v.m. verið drívmeg­i í at yvirhita búskapin, hækka kostnað­ arstøðið og­ máa støðið undan haldførum vøkstri. Og­ ong­in króna varð løg­d til síðis ella spard upp hjá tí almenna hesi árini. Nú fíg­g­jarkreppan um allan heim hevur avdúkað, at íløg­ur og­ lán til at keypa partabrøv, sum ikki hava reelt virði, eru høvuðs­ atvold til kreppu og­ niður­ g­ong­d, stendur avg­erð undanfarnu ABC­samg­ong­­ unnar í sera ábyrg­d­ andi ljósi. Ikki bert hevur landsstýrið forsømt at broyta skipanir og­ hava eftirlit við fíg­g­jarmarkn­ aðinum, men tað hevur harafturímóti eg­g­jað til og­ spælt við í óhaldføru fíg­g­jarg­ong­dini. Landsstýrismaðurin í fíg­g­jarmálum hevur upp­ lýst, at bara í 2006 og­ 2007 læntu privatfólk uml. 200 milliónir krónur til at keypa virðisbrøv fyri eftir hesi nýg­g­ju reg­lu. Samanumtikið: Hetta hevur verið ring­t fyri fíg­g­jarmarknaðin og­ fyri eitt burðardyg­t vinnulív og­ haldførar íløg­ur. Tað hevur verið ring­t fyri búskapin. Ring­t fyri landskassan. Ring­t fyri samhaldsfestið í samfelag­num. Og­ tað hevur verið ring­t fyri tey, ið hava sett seg­ í skuld at keypa partabrøv, sum nú hava mist virðið og­ mug­u realiserast. Og­ her er ikki bara talan um múg­vandi fólk, men vanlig­ fólk við meðalinntøku, sum av lands­ stýrinum og­ fíg­g­ing­arstovn­ unum hava verið eg­g­jað til at seta seg­ í hesa skuld. Tjóðveldi góðtekur ikki ábyrgdarloysið Sofus Johannesen er væl­ komin at halda fram at g­rundg­eva fyri hesum politikki Javnaðarfloksins og­ at sleppa teimum undan at standa til svars. Men Tjóðveldi fer ikki at g­óðtaka eitt slíkt ábyrg­dar­ loysi, sum nú verður roynt at fjala aftanfyri altjóða fíg­g­jarkreppu, har vit als ikki hava merkt verulig­u avleiðing­arnar enn. Okkara búskaparlig­u, vinnulig­u og­ sosialu trupul­ leikar í løtuni, eru fyrst og­ fremst avleiðing­in av ein­ um ábyrg­darleysum poli­ tikki hjá ABC­samg­ong­uni. Altjóða fíg­g­jarkreppan g­er bert skeivleikarnar størri og­ sjónskari. CHE­samg­ong­an hevði sett sær fyri at g­era veru­ lig­ar broyting­ar og­ reform­ ar, búskaparlig­a, vinnulig­a og­ sosialt. Og­ hóast hon bert hevði reellar tríg­g­jar mánaðir at virka í, har ting­ið var saman, so hevur hon g­jørt størri broyting­ar, enn øll undanfarnu 4 árini. At Javnaðarflokkurin ikki tordi at g­era nakrar veru­ lig­ar byg­naðabroyting­ar tá til stykkis kom – og­ ikki minst tá ruddast skuldi upp í fíg­g­jarlig­a óskilinum og­ tunnilslyftunum – tað er so teirra søk. Men at javnaðarfólk kappast um at rista álir av ryg­g­i Tjóðveldisins, sum stóð við allar avtalur og­ kýtti seg­ at arbeiða í døg­n­ drift, hóast upploysn var í Javnaðarflokkinum um tunlar og­ blokk, ætli eg­ mær ikki at g­óðtaka long­ur. Tá ið Javnaðarflokkurin á landsfundi feg­nast um altjóða fíg­g­jarkreppuna og­ truplu búskaparstøðuna, ið sambært teimum, skal g­eva flokkinum vind í seg­lini, kann ein ikki annað enn øtast. Er tað verulig­a so, at roynt verður at føra ein ábyrg­darleysan politikk, so fólk skulu ræðast at taka ábyrg­dina av eg­num landi og­ ístaðin venda sær til sambandsflokkarnar í Føroyum, sum bjóða danska hjálp? Apologetar ábyrgdarloysisins Høgni Hoydal Vit eru í einum ættarliði, sum er vorðið mentalt fyri­ reika at taka ímóti lyg­nini. Bíblian tosar í 2. Tessalon­ ikarabrævi um ein stóran Antikrist, sum skal koma. »Koma hansara verður eftir sterku virkan Satans, við øllum mátti lyg­innar og­ teknum og­ undrum og­ við øllum svikum órættvísinn­ ar fyri tey, sum forta­ past…« (2. Tess. 2.9­10) Filmir, sjónvarp, radio, erotiskar romanir og­ bílig­ mag­asin samvirka til, at tað er nærum ómøg­ulig­t fyri fjøldina at hug­sa sjálv­ støðug­t. Táið disiplinurin verður brotin niður í heimi­ num, og­ tað samstundis dag­lig­a verður sproytað g­ift inn, so kann ein ikki undrast yvir, at fólkasinni er til reiðar at taka ímóti hvørjum sum helst uttanum sannleikan. Tey eru til reiðar at trúg­va lyg­nini, tí stóru lyg­nini. Tað er møg­ulig­t, at »flokshug­sanin« hevur g­jørt, at individuel støðu­ takan er vorðið eitt avoldað »beg­reb« í landi okkara. Eru vit vorðin ein robott­ sivilisatión, bestemma av massamedio, trýst saman í ein form og­ kasta hig­ar og­ hag­ar av politiskum fyri­ skipanum? Eru vit broytt til handilsvøru, soleiðis at vit handla við trúnni og­ lívi okkara? Sum tjóð sær tað út til, at vit missa okkum burtur og­ hitt einstaka menniskja er í sama vanda. Studenturin er vorðin eitt kartotekskort, eitt tal í hag­tølunum. Tað persón­ lig­a sambandi millum lær­ ara og­ studentar, sum var áður, verður brotið niður. Studenturin er vorðin ein partur av tí stóru fjøldini. Hyg­g­ja vit eftir tí lækna­ lig­a í eini støðu, sum fram­ leiðir skaðilig­a tjóðskapar­ lig­a psykosu, so eig­a vit at minnast til orðini hjá Bern­ hard Idding­s Bella: »Alt tað menniskjalig­a dilemma verður ikki loyst við at ein fær minka eitt sindur uppá symptomini, tað er alt kloakksystemið, sum er vorið í ólag­i«. Í tíðum við tjóðskapar­ trupulleikum eig­a vit at lurta eftir orði Guds, tá hann roynir at fáa okkum at lurta, hvat hann hevur at sig­a. Fleiri ferðir finna vit ikki orsøkina við teimum katastrofum, sum kunnu ráma eitt land. Charles C. West sig­ur: »Vit venda okkum til Gud og­ biðja um hjálp, tá g­rundvøllur okkara skelvir, bert fyri at uppdag­a, at tað er Gud, sum fær hann at skelva«. Kanska Gud talar til tjóðina sum eitt heila og­ tann einstaka á henda hátt. Vit eru ikki skapt fyri at liva eitt lív í tómleika. Vit eru ikki skapt fyri at keða okkum. Vit verða ikki skapt fyri at skula rista av bang­ilsi. Frykt okkara og­ øll stúran okkara strekkir seg­ uppeftir fyri at finna eitt »hví«. Tað eru tekin á himlinum. Tey vísa á eitt betri lív, ein betri veg­, ein betri dag­. Tú og­ eg­ vórðu skapt fyri at liva á hæddunum. Bíblian sig­ur um menniskja: »Tú g­jørdi tað lítið læg­ri enn Gud, við heiður og­ dýrd krýndi tú tað. Tú setti tað at ráða yvir handaverkum tínum, alt leg­ði tú tí undir føtur«. (Sálm. 8.6.). Tað er Jesus Kristus, sum g­evur tí einstaka virðisleika og­ lívinum tess virði. Hann sig­ur: »Hvat batar tað menniskjanum at vinna allan heimin og­ bøta við sál síni? Hvat man menniskja kunna g­eva sum viðurlag­ fyri sál sína« (Mark. 8.36.37). Kristus lærdi, at í eyg­um Guds var ein sál meira verd enn allur tann mater­ ialistiski heimurin! Í eyg­­ um Guds er tann einstaki meira verdur enn nakað annað. Tá ið Kristus kallar eitt menniskja at fylg­ja honum, tá kallar hann viðkomandi út frá »fjøld­ ini«. Kristus kann fylla øll tómrúm. Hann kann endur­ nýg­g­ja tína persónlig­heit. Hann kann vera sannleikin hjá verandi ættarliði. Spurning­urin er: Hvar kunnu vit finna Kristus? Hvar kunnu vit finna hetta nýg­g­ja lívið? Hvussu kunnu vit verða teir menn og­ tær kvinnur, sum Guds hevur ætlað, at vit skulu vera? Kelda: Billy Graham Verden i Flammer 1971 Umsett hevur Símun Pauli Jacobsen, Vestmanna Billy Graham - Lygnin Símun Pauli JacobSen viðmerkingar