týsdagur 23. desember 2008síða 17

Nr. 247 - 23. desember 2008 17 Í dag helt hugsjónarliga røðu til 3. viðgerð av fíggj­ arlógini. Í hesi røðuni heitti eg á løgtingsmenn um ikki at kenna seg bundnar av fíggjarnevndarálitinum, men sum Olgar Danski á sinni at vakna upp til dáð, nú landið stendur í váða. Tók undir við framsøgu­ manni og formanni okkara, Kára P. Højgaard og hans­ ara tilmælum, men heitti serliga á tingfólk um at atkvøða fyri uppskotum um at tryggja útbúgving, nú vit eru á veg í kreppu, so ungdómurin kann søkja sær lærdóm heldur enn at fara av landinum. Ein guðs­ sonur mín fer á skipara­ skúla, nú niðurgongd er, men onnur hava ikki høvi at lesa ella læra sítt fak í Føroyum og fara tí av landi­ num við makum, børnum og øðrum skyldfólki og vinfólki í hølunum. Tók til úr vísuni um Burnamann: Det var Jomfru Gloriant, Hunn raaber henover de Fanger: Est du levende Olgar Danske, Og est du før at gange? Áheitan mín var á tingfólk um ikki at sova, men held­ ur vakna, um at koma úr fongslinum og ikki vera atkvøðuneyt hjá fíggjar­ nevndini. Púra óvart átalaði tann áfalni og óvirðiliga vara­ formaðurin John Johanne­ sen bæði røðuna í síni heild, tí “hetta var ikki aðalorðaskifti” og serliga “at neyt ikki hava atgongd til tingsalin.” Síðani koma nakrar góðar og siðiligar viðmerkigar frá fleiri tingfólkum, sum eg svaraði aftur. Millum annað vísti eg á, at Sjálvstýris­ flokkurin er fyri at gera tunnlar eins væl og skúlar, men at vit vilja hava greiðar avtalur gjørdar, so ikki fleiri íløgur skulu sveima í óvissu, hvørt tær verða framdar til endans. Loksins spurdi eg fynd­ uga og spydiga varafor­ mannin, hvørt rættleiðing hansara skuldi skiljast soleiðis, at ikki bar til at siga, ‘at John Johannesen sum formaður klárar seg sum kúgv í stiga?’ Tá gjørdist sonevndi politiski leiðarin hjá javn­ aðarflokkinumfirtin og tók orðið frá mær, sjálvt um eg ikki hevði biðið um at sleppa siga meira. Henda átala kann saman­ berast við mangar av óátal­ aðu málblómunum hjá monnum sum Óla Breck­ mann ella Henrik Old ella frá § 266b­kjakinum, tá samkynd veruliga vórðu ósømiliga niðurgjørd – men tey orðini fái eg meg ikki at taka uppaftur. Soleiðis havi eg hvørki kallað tingfólk “neyt” – eiheldur varaformannin “kúgv” men brúkt tað, tey nevna orðamyndir – metaforar. Orðið “atkvøð­ neyt” er sera vanligt hug­ tak í politiskum orðaskifti, ið ikki minst ellisformaður løgtingsins plagar at brúka. Í brókatátti stendur annars: So leikar teirra bátur á lunni Sum leysur knívur í skafti, So var Jóannes í urðini kvikur, Líkasum kúgv í hafti. Soleiðis dugdu menn fyrr at taka til. Men John Johannesen er tíverri mentunarliga kúheiðin. Sum kúgv í stiga løgtingsmaður Kári á rógvi Eftir viðgerðina í Fíggjar­ nevndini varð úrslitið, at uppskotið frá Mentamála­ ráðnum verð skorið við góðum 6 milliónum krón­ um, hetta gekk serliga út­ yvir tað gamla Fróðskap­ arsetri meðan Læraraskúlin og Sjúkrarøktarfrøðiskúlin sluppu rímiliga snikkaleys­ ir. Rektarin, vararektari og fyrisiting setursins gjørdu eitt stórt arbeiði fyri at greiða bæði Fíggjarnevnd­ ini og løgtingstingmonnum frá fíggjargrundalagnum og teimum fylgjum, sum hetta fór at fáa fyri okkara einasta universitet, sum skal framleiða vitan og útbúgva fólk, men har var einki at gera, tað var sum at tosa fyri deyvum oyrum. Tað vóru kortini teir ting­ menn, sum tyktust at lurta og vóru sera fyrikomandi, men so vóru tað aðrir, sum styggir titaðu aftur og fram eftir teimum bonaðu gólvi­ num, onkur á leistum, uttan at orð fekst á teir. Ein vinsælur tingmaður var so mikið erligur at siga, at í tí politiska arbeiðinum var tað so, at tess minni ein visti um tey einstøku mál­ ini, tess lættari var tað at taka støðu sum tingmaður og lættari at skera. Tá saman um kom, so vísti tað seg, at tað sáð, sum sáa varð frá setursins síðu, fall meira ella minni á gaddajørð. Tað kom fram, at undir nevndarvið­ gerðini hevði tað eydnast tí sera gløgga fíggjarnevndar­ formanninum ­ helst besta høvd í tinginum, at rúna­ binda alla fíggjarnevndina væl og virðiliga við sínum magisku roknistykkjum, at allur hópurin í nevndini var paralyseraður fyri ikki at siga hypnotiseraður. Onkur var so fullvísur í, at varð nakað broytt í semjuni, so vildi alt tingarbeiði enda í einum gantrileiki ella eini kollektivari psykosu, har eingin tingmaður fór at duga sær hógv, og undir­ skotið et koma uppá eina milliard. Seinast í 1980­unum var hugburðurin millum nógv­ ar politikarar sera positivir móti setrinum, ikki minst Lasse Klein, sum var mentamálaráðharri, tá. Fróðskaparsetrið varð gjørt til universitet í 1987. Ætlan­ ir vóru lagdar um gransk­ ing og um útbúgvingar. Men so kom kreppan ikki bert steðgaði menningin, men nógv virksemi var tikið av, samstundis sum játtanin svann. Síðani batnaðu tíðirnar og okkurt av tí mista varð vunnið aftur, men eitt nú kom gudfrøðiútbúgvingin ongantíð aftur. Tá vit komu til 2008 vóru orð sum altjóða uni­ versitet og granskingarpark komin upp í retoriska voka­ bularið hjá politikarunum. Góðtrúgvin hildu vit øll, at tað nú var ein erligur politiskur vilji í Føroyum til at ganga nýggjar leiðir og broyta samfelagið frá einum siðbundnum veiðu­ mannasamfelag til eitt modernað vitanarsamfelag. Eitt samfelag, sum skuldi skapa nýggjar møguleikar og nýhugsan. Tað besta var, at nú var samanfall millum áhugamálini hjá Fróðskaparsetrinum, Mentamálaráðnum, Megin­ felag Føroyskra Studenta og føroyskum politikarum. Hildið var at tað var ein møguleiki at koma til eina tvørpolitiska semju um hetta. Tíverri var saman­ fallið millum áhugamálini tann beri retorikkur hjá politikarum – ein tómur retorikkur og spælan við orðum. Tá tað kom til at geva retorikkinum veruligt hold, fóru politikararnir at ristast á hondunum, tað var meira gloppið av munninum enn megi og vilji var til at fremja. Kunnleiki, vitan­ arframleiðsla og undirvís­ ing tapir fyri tunlum, uttan eitt ilt orð skal verða sagt um tær, men tunlar eru ikki nóg mikið til at fáa fólk at trívast í einum landi, sjálvt tá illa stendur til, men tað er ein turkatrúgv millum politikarar uppá hetta. Tíðirnar eru ringar um allan heim, og tað krevur nýggja orginala politiska hugsan. Tað mest átrokandi millum politikarar er tí, sum onkur av teimum tekur til“at taka luftina úr øllum systeminum”, so at bert tann harði substansur­ in er eftir, og at pláss ikki verður fyri nøkrum nýggj­ um. Tann politikkurin, sum tykist at hava verið gald­ andi tey seinastu árini er sum tá børn syngja “mala henda veg og mala handa veg, tralallalalalalla”. Tað skapar ikki nakra framtíðar visjónir.. Tað er harmiligt, at allur tann áhugi sum politikar­ arnir fyrr í 2008 tyktust at hava fyri útbúgving og gransking, nú undan stytsta degi, skal verða runnin burtur sum blágómi fyri sól. Hvat setrinum viðvíkur so byrjar tað nýsetta ráðið arbeiði sítt 1. januar. Eitt tað fyrsta sum ráðið skal gera er at seta út í kortið hvørjar útbúgvingar skulu verða verðandi og hvørjar skulu hvørva. Tvær eru longu sleptar fyribils. Sjálv­ andi er tað harmiligt at vøksturin í hægri útbúgv­ ing í Føroyum aftur hesa­ ferð var steðgaður, áðrenn hann rættiliga byrjaði og nógv fyrireiking er farin fyri einki. * Jólini koma tíbetur á hvørjum ári, tey liggja føst. Fróðskaparsetur Føroya vil við hesum ynskja øllum eini gleðilig jól og eitt av Harranum signað nýggjar. Eisini vilja vit takka Mentamálaráðnum fyri eitt sera gott samstarv. Rektari á Fróðskaparsetri Føroya Jóan Pauli Joensen viðmerkingar Formaður Sjálvstýrisflok­ sins ger í hesum døgum nógv burturúr, at flokkur hansara atkvøddi ímóti løgtingsfíggjarlógini fyri 2009, og at hetta var gjørt, fyri at stuðla pensjónist­ unum. Tað er í sær sjálvum ein vakur tanki. Vanligt er, at tá atkvøtt verður um fíggjarlógina, verður fyrst atkvøtt um eina røð av broytingarupp­ skotum, har summi verða samtykt, meðan onnur verða feld. Men tá tann ”telvingin” er liðug, verður endaliga atkvøtt um fíggjar­ lógaruppskotið við sam­ tyktu broytingunum. Tá er vanligt, at øll í løgtinginum atkvøða fyri. Hetta skal skiljast sum ein viður­ kenning av, at landið skal hava eina fíggjarlóg, og at hetta var tað, sum semja kundi fáast um. Eg kann bara koma í tankar um eitt undantak frá hesi reglu. Tað var í 2001, tá niðurskurðurin av ríkis­ veitingini var ein partur av fíggjarlógaruppskotinum. Tá atkvøddu andstøðuflokkarnir ímóti fíggjarlógini, meðan til dømis Sjálvstýrisflokkurin atkvøddi fyri. Á heimasíðuni hjá Sjálv­ stýrisflokkinum stendur: ”Hetta var níggjunda ferð­ in, eg atkvøddi í sambandi við fíggjarlóg, men fyrstu ferð, at eg havi atkvøtt ímóti, sigur Kári P. Høj­ gaard, formaður”. Hann var also ein av teimum, sum atkvøddu fyri, at ríkisveitingin minkadi frá 1. januar 2002. Sjálvstýrisflokkurin var í 2001 partur av einum polit­ iskum átaki, har ferðast var um landið við einum boð­ skapi um, at vit skuldu skipa Føroyar sum full­ veldi, og hetta skuldi einki kosta tí vanliga fólkinum í Føroyum. Ein avleiðing av hesum er, at landskassin hevur mist umleið tríggjar milliardir krónur til henda dag, og tað merkja allir føroyingar nú – ikki minst pensjónistarnir. Eg ivist ikki í, at Kári P. Højgaard er ein hampamað­ ur, sum veruliga ynskir pen­ sjónistunum alt tað besta. Men hann skuldi heldur atkvøtt ímóti fíggjarlógini fyri 2002, tí hon er orsøkin til tey syrgiligu tølini á fíggjarlógini fyri 2009. Sjálvstýrisflokkurin er vaknaður - 7 ár ov seint Helgi abraHamsen Tá orð fáa hold ella tá tey renna burtur sum blágómi fyri sól