mikudagur 11. mars 2009síða 11

11 tíðindi Nr. 49 - 11. mars 2009 Altjóða fíggjar­ krepp an hevur rakt føroyska trygg ing ar­ felagið, Lív, hart, men hóast felagið hevur mist 200 milliónir upp á partabrøv, heldur stjórin, at tey eru sloppin væl Fíggjarkreppa Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Altjóða fíggjarkreppan hev­ ur rakt føroyska trygg ing­ ar felagið, Lív, hart. Tað er greitt, nú rokn­ skap urin fyri 2008 er gjørd­ ur upp og verður almanna­ kunn gjørd ur í næstu fram­ tíð. ­ Vit hava sanniliga merkt fíggjarkreppuna, men hóast tað svíður ivaleysa fast, haldi eg, at vit eru sloppin heilt væl, sigur Tummas Eliasen, stjóri í Lív. Mist 200 milliónir Hann sigur, at tilsamans hev ur Lív eitt negativt av kast upp á 7% í fjør og tað heldur hann er ikki so galið, tá ið hugsað verður um, hvussu fíggjarkreppan hevur rakt alla aðra staðni. ­ Tilsamans eru parta­ brøv ini, vit eiga, fallin 45% í virði og tað hevur givið okkum eitt tap upp á 200 millión ir upp á partabrøvini í fjør. Men afturfyri hava lánsbrøvini kastað so mikið meiri av sær, so at tilsamans verður talan um eitt negativt av kast upp á 7%. Tummas Eliasen sigur, at samanumtikið halda tey, at tey eru hampiliga væl slopp in, tá ið hugsað verður um støðuna so nógva aðra­ staðni. Rentan lækkar hjá summum Men hann staðfestir eisini, at Tryggingarfelagið, Lív, hevur eina rættiliga stóra av bjóð ing. Og hon er, at allir trygg­ inga rtakarar, sum hava teknað trygging og eftirløn fyri 2000, hava fingið trygd fyri eini rentu upp á minst 4,5%. ­ Tað er ein trygd, sum lands kassin hevur veitt trygging ar takarunum og tað sleppur Lív so heldur ikki undan í framtíðini. Ì fjør fingu allir trygg ing­ ar takararnir 5% í rentu og tey, sum hava teknað trygg­ ing fyri 2000, koma sostatt í ár at fáa eina trygging upp á tey kravdu 4,5% í ár. Men tey, sum hava teknað trygging síðani 2000, fara ikki at fáa meiri enn 2,5% í rentu í ár. Kortini vil Tummas Elia­ sen ikki kallað hesar tryg g­ ingartakararnar fyri teir stóru tapararnar. ­ Eg haldi ikki, at tað er so galið at fáa 2,5% í rentu í ár, tí stóðu pengarnir aðra­ staðni, er stórur vandi fyri, at missurin hevði verið nógvar ferðir størri, kanska hevði talan verið um eitt bein leiðis tap upp á eini 25%. ­ Sostatt hava trygg ing ar­ takar arnir sum so onki mist, men tað er ein avbjóðing hjá felagnum, sigur stjórin í Lív. ­ Eg vil enntá siga, at sum støð an er nú, eru okkara trygg ingartakarar væl fyri, sigur Tummas Eliasen. Hann sigur, at orsøkin til, at Lív er sloppið so væl, hóast alt, er at tey hava ført ein varnan politikk á hesum øki, tí tey hava ikki sett meiri enn 15% í partabrøv, men hinvegin stendur nógv tað mesta í lánsbrøvum. Føroyskt tryggingarfelag hevur mist 200 milliónir Føroyski eftirløna­ grunnurin er ikki sloppin snikka leysur undan fíggjar­ kreppuni, men tey hava ansað væl eftir pengunum og tí er missur in ógvuliga av markaður Fíggjarkreppa Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Samhaldsfasti Eftir lønar­ grunnur in hevði ikki so stórt avkast í fjør, sum hann vildi havt undir vanligum um støðum. Sostatt mugu vit staðfesta, at heldur ikki føroyski eftir­ lønar grunnurin er sloppin snikka leysur undan fíggjar­ kreppuni, sum herjar allan heimin. Men skaðin er ógvuliga avmarkaður, tí stýrið fyri grunnin hevur lagt stóran dent á at ansað væl eftir pengunum, nettupp fyri at vansin fyri at missa pengar, skal vera so lítil, sum gjørligur. 25 milliónir minni Sigurd Poulsen, formaður í stýrinum fyri arbeiðsmarkn aðareftirlønargrunnin, sigur við Sosialin, at hóast fíggjar kreppa herjar allan heimin, hevur grunnurin havt eitt lítið avkast í fjør. Men hann staðfestir, at av kastið er einar 25 millión­ ir minni, enn tað hevði verið undir vanligum um støðum. Sostatt hevur kreppan kostað grunninum 25 millión ir í fjør. Men Sigurð Poul sen sigur, at orsøkin til, at missurin ikki er størri, er, at stýrið hevur havt ein ógvuliga varnan politikk á hesum økinum. Fíggjarognin hjá grunninum er einar 500 millión ir krónur og tær standa lutvíst á bók, lutvíst í lánsbrøvum og lutvíst í parta brøvum. ­ Øll sum fáast við parta­ brøv í hesum døgum hava ásannað, hvussu stórur vandin fyri at missa pengar er, sigur Sigurð Poulsen. Men hann staðfestir eisini, at missurin, sum før­ oyski eftirlønargrunnurin hevur havt, er ógvuliga lítið aftur ímóti tapinum hjá øðrum eftirlønargrunnum.. ­ Aðrastaðni hava eftir­ lønar grunnar beinleiðis mist ein hóp av pengum. Hjá okkum snýr tað seg bara um tað, at avkastið er 25 milliónir minni enn tað hevði verið undir vanligum um støðum og hóast av kastið er minni enn van­ ligt, er kortini talan um eitt lítið avkast. Sostatt er arbeiðs markn­ að ar eftir lønargrunnurin í eini heilt øðrvísi og betri støðu enn so nógvir aðrir grunnar. Mist avkast Sigurð Poulsen sigur, at eini 7­8% av fíggjarognini hjá grunninum stendur í parta brøvum, men fyri at spjaða vágan, er peningurin settur í nógv ymisk parta­ brøv. ­ Partabrøvini, sum grunnurin eigur, eru fallin gott 40% í virði í fjør. Men aftur f yri hevur restin av pengunum, sum stendur í láns brøvum og á bók, givið so frægt, at tilsamans er talan um eitt lítið avkast upp á umleið 0,5%.Vanlig ár plaga avkastið at vera um leið 4%. Sigurð Poulsen sigur, at stat s láns brøv realkreditt­ lans brøv eru trygg láns­ brøv. Hann heldur ikki, at støðan, sum nú er íkomin, gevur orsøk til at endur­ skoða politikkin hjá grunninum. ­ Vit endurmeta støðuna alla tíðina, men vit halda, at vit hava verið rættiliga varin og vit halda ikki, at orsøkin er til at broyta grundregluna, vit arbeiða eftir. Tað er vági í virðis­ brøv um og tí spjaða vit virðis brøv ini fyri av av marka tapsvandan mest gjør ligt, sigur Sigurð Poul­ sen. Samhaldsfasti mist 25 milliónir Fíggjarkreppan hevur sviðið fast hjá føroyska tryggingarfelagnum, Lív, men stjórin heldur, at støðan kundi verið nógv verri Rætturin til tað góða lívið Mánakvøldið 16. mars klokkan 19.30 verður eitt áhugavert tiltak á Seglloftinum á Tvøroyri. Tiltakið hevur heitið “Rætturin til tað góða lívið”. Vit góðtaka, at mamma og pápi kunnu drekka rúsdrekka. Sum samfelag góðtaka vit, at fólk hava frælsi at drekka ­ og at drekka seg full. Men við hesum verða vit eisini noydd at hava í huga, at nýtsla av rúsdrekka kann taka tað góða lívið frá teimum nærmastu ­ teimum avvarðandi. Ætlanin við tiltakinum á Seglloftinum er at varpa ljós á teir trupulleikar rúsdrekka hevur við sær, ikki fyri misnýtaran, men fyri tey, sum eru um hann ­ tey avvarðandi. Hvørt tað so er ein maki, børn ella foreldur, so verða tey ávirkað av misnýtsluni hjá misnýtaranum. Hetta kann hava ógvusligar fylgjur á lív teirra. Tiltakið á Seglloftinum verður skipað sum ein pallborðsfundur. Við pallborðið sita tvær kvinnur og ein maður, sum hava merkt, hvat tað er at liva saman við einum rúsmisnýtara, á ymiskan hátt – bæði sum barn og sum maki. Eisini verður umboð fyri Blákrossheimið við pallborðið. Tiltakið er alment og ókeypis, og høvi verður eisini at seta spurningar og gera viðmerkingar. Tað er Blái Krossur Føroya, sum skipar fyri tiltakinum. Ungdómsgudstænasta Komandi leygarkvøld 14. mars klokkan 20 verður ungdómsgudstænasta í Vesturkirkjuni. Ten­Sing kórið hjá KFUM í Havn syngur nakrar av sínum vælkendu sangum. Bergur D. Joensen prædikar. Eisini verður høvi at tendra ljós fyri onkrum, sum ein vil minnast. ­ Altargangur verður, og sjálvsagt eisini drekkamuður aftan. Ung standa fyri sanginum og taka lut undir gudstænastuni. Øll eru vælkomin, sigur Bergur Debes Joensen, prestur. Á myndini síggjast konfirmantar á útferð í Kirkjubø.