mikudagur 18. mars 2009síða 2

2 tíðindi Nr. 54 - 18. mars 2009 Hóast hugsanin í sam felagnum er, at pápar ongan áhuga hava fyri at vera longri í farloyvi enn tær obligatorisku tvær til fýra vikurnar, vísir tað seg sum at 9 av 10 pápum taka av tilboðnum um longri barns burðarfarloyvi PáParættindi Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Rættindini hjá pápum til barns burðarfarloyvi hevur eftir øllum at døma sera stóran týdning fyri at pápar kunnu fáa størri lut í lívi­ num hjá barninum. Í grannalondum okkara hava teir fingið eyguni upp fyri týdninginum á hesum, og hava stigvíst ment hetta lóga r økið. Men tað var ikki uttan iva og mistrúgv. Í eina landi num úttalaðu tríggir navn framir tingmenn seg um tað, at geva pápum rætt til longri barns burðar far­ loyvi við Pápakvotum, og søgdu, at páparnir fóru als ikki at skoyta um hetta. Kanningar av tølum eftir at pápakvoturnar komu í gildi hava tó síðan víst, at áhugin fyri børnunum abso­ lutt er til staðar. Tað vísir seg nevniliga, at níggju av tíggju pápum valdu at brúka pápa kvotuna, tá hon stóð teim um í boði. Tað segði Jørgen Lorent­ z en, søgufrøðingur og gransk ari við lærda Há skúlan í Oslo, tá hann í Miðla húsinum mána­ kvøldið greiddi frá leik luti­ num sum pápi og rættindum hjá pápum í søguligum og nú tíðarhøpi. Umsorgandi pápin ein veruleiki Í tveimum teimum seinastu ártíggjunum er ein stór mentunarlig og samfelagslig broyt ing farin fram í granna londum okkara. Tað snýr seg um ein nýggjan identi tet, sum hevur stungið seg upp í heildarmyndini um familju, og harvið er familju mynstrið eisini mun andi broytt. Talan er um tann nærverandi og um sorg a narfulla pápan. Henda broytingin er hend í takt við stigvísu menn ing­ ina á lógarøkinum. ­ Um tú ikki kemur inn í lívið hjá tí fullkomiliga hjálpar leysa barninum í tí fyrs ta árinum, verður tað tor ført at fáa sama tilknýtið seinni. Tí er tað so ótrúliga um ráðandi at foreldrini fáa tíð at vera saman við barni­ num í hesi umráðandi tíðini, sigur Jørgen Lorentzen. Sosialt paradoks Tær kanningar, Jørgen Lorent zen hevur gjørt, taka støði í Noregi. Har vísir tað seg sum, at pápa revo lu tión­ in, sum hann kall ar hana, sum er farin fram í Noregi tey seinastu tvey ártíggjuni hevur skapt eitt heilt nýtt emotionelt tilknýti til børn­ ini. ­ Av tí sama er tað blivin ein so stórur trupulleiki við foreldramyndugleika, tá familjur nar verða sundur­ skildar, sigur Jørgen Lorentzen. Fram brotini í pápa­ rættind um hava sostatt skapt eitt nýtt sosialt para­ doks, sum til tíðir kann verða sera trupult at hava við at gera, nevniliga at páp in byrjar at gera meir og meir krav um samveru við børn un um. Barnið eisini krav til pápan Eitt áhugavert sjónarmið, ið vunnið frama í granna­ londum okkara, var eisini uppi og vendi á fundinum, ið varð í Miðlahúsinum mána kvøldið. Tað er nevniliga tann hug sjónin, at páparnir skulu hava rætt til børnini, ið er kon servativ og gomul, og at tað, sum ið veruleikanum er umráðandi er, at børnini hava rætt til at samveru við báðum foreldrum. Hetta er eisini nakað, ið John Johannesen, formaður í tingbólki Javnaðarfloksins, leggur dent á í við merking u­ num í skrivligum fyri spurn­ ingi, ið hann hevur sett Anniku Olsen, lands stýris­ kvinnu í Inn lendis málum um rættindi hjá børn um og javnrætt millum kyn ini. Har skrivar hann soleiðis: »Øll børn skulu hava rætt til bæði foreldur. Tað eigur at verða høvuðsreglan í lóg gávuni kring børn og tað, sum vit í dag heldur kon serva tivt kalla foreldra­ rætt. Men so er ikki í Før­ oyum. Her hava børn fyrst og fremst rætt til mammuna og so bara møguliga til pápan eisini. Børnini og pápar nir eru harvið fyri løg frøði ligum og ikki minst menniskja ligum og kenslu­ ligum órætti.« Avbjóðingin liggur hjá pápunum Í kjakinum um samveru mill um pápar og børn kom tað fram, at tann heilt stóra avbjóðingin í veruleikanum liggur hjá pápanum sjálv­ um, og ikki hjá lógar verki­ num. Søguliga vóru pápar sera nógv um børnini, men sum sam felagið broyttist og menn skuldu úr húsinum og út á arbeiðsmarknaðin, minkaði samveran við, og har við eisini umsorganin og nærleikin til børnini. Í 1970 var ungdóms upp­ reist ur í Noregi, har slag­ orðini vóru »Død over far«. Har tey gjørdu uppreistur móti tí ikki­elskandi, ó ábyrgdar fulla og ónær ver­ andi pápanum, ið bert hugs­ aði um arbeiðið. ­ Tað vísir seg sum, at tann størsti trupulleikin í veru­ leikanum liggur hjá pápa­ num í og við at lata upp fyri intimrelatiónunum. Eg vil kalla fyrstu ferðina maður skifti eina blæðu fyri eitt stórt stig fyri manna rættindi., sigur Jørgen Lorentzen. 9 av 10 pápum ynskja longri farloyvi Nógv arbeiðsleys á Als Neyvan nakrastaðni í Danmark hevur tað veksandi arbeiðsloysið verið so sjónligt sum á oynni Als í Suðurjyllandi. Orsøkin er, at tríggjar tær størstu fyritøkurnar í umráðnum, Danfoss, Sauer Danfoss og Linak, hava sent ein hóp av arbeiðsfólki til hús í seinastuni. Hetta hevbur havt við sær, at arbeiðsloysið á Als er meiri nn tíggjufaldað eftir stuttari tíð, skrivar DR. Nógv av teimum uppsøgdu eru limir í fakfelagnum 3F, og felagið sigur, at um nakrar fáar mánaðir verður triði hvør 3F­limur á Als arbeiðsleysur, og tað er ein heilt óvanlig støða, sigur felagið. USA umhugsar veðurlagstoll Amerikanski orkumálaráðharrin, Steven Chu, segði í gjár, at tá USA eina ferð hevur fingið tamarhald á sínum CO2­útláti, er tað ikki óhugsandi, at amerikanarar fara at leggja eitt slag av veðurlagstolli á vørur úr londum, sum ikki hava sett sær bindandi mál fyri at avmarka veðurlagsbroytingarnar. Hesin tollurin skal forða fyri, at summi lond bara lata standa til og fáa handilsfyrimunir av tí. Í einari hoyring í Umboðsmannatinginum í gjár segði Steven Chu, at veðurlagstollur er bara ein av fleiri møguleikum, sum stjórnin umhugsar. Í kjakinum um samveru millum pápar og børn vísir tað seg sum, at tann heilt stóra avbjóðingin í veruleikanum liggur hjá pápanum sjálvum, og ikki bert hjá lógarverkinum. - Tað eru ógvusligar mentunarligar og persónligar broytingar, ið skulu fremjast í lívinum hjá manninum. Møguleikin fyri intimrelatiónum kann betrast gjøgnum lógarverkið, men tann størsta avbjóðingin liggur hjá manninum at lata upp fyri teimum intimu kenslunum, sigur Jørgen Lorentzen mynd: Jens Kristian Vang