fríggjadagur 29. mai 2009síða 28

28 tíðindi Nr. 101 - 29. mai 2009 Hann hevur bert verið her í fýra mánaðir. Tó tosar hann flótandi føroyskt, um enn eitt sindur hálvbrotið. John Mitchinson hevur lisið føroyskt í London, og nú granskar hann, við stuðli úr bretskum granskingargrunni, hvussu vit nýta danska málið í Føroyum málGranskinG Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Frá at vera almenna mál føroyinga, hjá valdinum og inni hjá Guði, og sum nær um rendi føroyska talumálið út av eggini til avgrundina, til í mestan mun at vera nýtt til at vegleiða ferðafólk og at døma við. Gongdin og broytingin í nýtsluni av donskum máli í Føroyum og millum før­ oyingar verður nú granskað, og broytingarnar frá ættarliði til ættarlið lýstar. ­ Eg havi sett mær fyri at kanna, hvussu danska málið varð nýtt fyrr í tíðini, og hvussu danskt verður nýtt í dag. Eg eri ikki tann fyrsti, sum ger hetta, men tað, sum er øðrvísi, er, at eg ætli mær at samanbera tað við mál­ støðuna í Grønlandi, greiðir John Mitchinson, maðurin handan granskingarverk­ ætlanina, frá. Onglendingur kannar danskt í Føroyum At nýtslan av donskum máli í Føroyum verður kannað, er tó ikki meira hálva søgan. Maðurin, ið er farin undir hesa gransking, er nevniliga hvørki føroyingur ella dani. Hinvegin er hann onglend­ ingur, úr Southend­on­Sea, eystanfyri London, 25 ár og lesur mál, eitt nú svenskt, týskt og føroyskt, á Uni­ versity College London. Hann hevur tó havt ein serstakan áhuga fyri Føroyum. Hann fekk í eitt ár frálæru í at lesa og skriva føroyskt. Tað gjørdi hann hjá einum kendum før­ oyavini, Michael Barnis, ið eisini hevur undirvíst á Fróðskaparsetrinum. Sum tann síðsti liðurin í lesnaðinum, skrivar hann nú doktararitgerð, ið er tann endaliga, og fyri okkum føroyingar kann hetta gerast ein spennandi og virðismikil ritgerð, tí hon er um nýtsluna av donskum máli í Føroyum í einum post­ kolonialum sjónarhorni. Stuðul úr bretskum granskingargrunni Tað er ikki bert fyri før­ oyingar, at hetta er eitt spennandi granskingar­ arbeiði, ið fer fram. John Mitchinson lesur sum sagt á University College London, og hevur sum so einki annað tilknýti til Føroyar, enn at hann fær praktiska hjálp av Fróð­ skaparsetrinum. Øll granskingin, ið John ger um nýtsluna av donskum í Føroyum, er nevniliga fíggjað beinleiðis úr Onglandi. Har hevur hann stuðul fingið úr British Arts and Humanities Research Council, ella bretska hugví sindagranskingarráðnum til at arbeiða við granskingini í trý ár. ­ Eg skrivaði eina umsókn um at eg ætlaði at granska hetta, og ráðið helt tað verða eina spennandi verk­ ætlan at kanna hetta við Føroyum, og tí fekk eg stuðul til hesa granskingar­ verkætlanina, meðan tað kanska vóru fleiri onnur, ið ikki fingu stuðulin, greiðir John Mitchinson frá. Serstøk málstøða John Mitchinson hevur alla tíðina undir sínum lesnaði vitað, at hann vildi skriva um Føroyar. men at byrja við ikki um hvat. Hann tos­ aði við vegleiðaran hjá sær, Michael Barnis, ið kennir væl til Føroya søgu, og hetta vakti áhugan hjá John fyri føroysku málsøguni. Hann byrjaði at lesa so nógv sum gjørligt um mál­ støðuna, og hann helt tað verða spennandi at fara at skriva um danskt í Føroyum. ­ Tað er øðrvísi, enn støðan var í Hetlandi. Her hava tit tvey mál, ið líkjast nógv, og hetta er óvanligt tá mann tosar um koloniir, at í sama landi eru tvey ymisk mál, sum líkjast so nógv. Eisini støðan í Grønlandi har málini als ikki líkjast er áhugaverd, greiðir John Mitchinson frá. Ætlanin er at samanbera málstøðuna í Føroyum við málstøðuna í Grønlandi. Hann hevur eisini lagt merki til eitt áhugavert fyri­ brigdi í Føroyum, ið ikki er at síggja nógva aðrastaðni. ­ Tað sum er serliga áhugavert er, at øll duga danskt í Føroyum, men tú hoyrir ikki føroyingar tosa danskt. Tú sær danskt í sjónvarpinum, í bløðum og í bókum, men tú sært ikki føroyingar tosa danskt. Við ferðafólk verður tosað dan­ skt, men føroyingar gera tað ikki, og tað er áhugavert, vísir John Mitchinson á. Liðugur innan eitt ár John Mitchinson hevur nú granskað hetta økið í tvey ár, og hevur sostatt bert tað eina árið eftir av stuðlinum frá bretska hugvísindagrans kingarráðnum. Hann er nú komin inn í síðsta stigið av gransking­ arverkætlanini, og væntar at verða liðugur við gransk­ ingina um eitt ár. ­ Ja, tá havi eg eisini brúkt heili trý ár upp á tað, og so vóni eg at eg verði liðugur tá, sigur John í sínum fryntliga lagi. Fýra mánaðir í Føroyum – tosar flótandi føroyskt Í eitt ár fekk hann undir­ vísing í at skriva og úttala føroyskt. Men sjálvur hevur John Mitchinson bert verið í Føroyum í tilsamans fýra mánaðir. Tó tosar hann flótandi føroyskt, um enn eitt sindur hálvbrotið, og at skriva á føroyskum liggur sera væl fyri. Men hvussu er tað gjør­ ligt hjá einum onglendingi at tosa og skriva flótandi føroyskt, tá hann bert hevur verið her í fýra mánaðir? ­ Eg havi eisini lisið týskt, og tað gjørdi tað lættari at læra seg føroyskt, av tí at bendingarreglurnar líkjast so nógv. Men tað sum er torført er, at føroyskt, sum tú lærur úr bókunum, er ikki tað sama føroyska, sum fólk tosa á gøtuni. Tað er Ein partur av granskingini hjá John Mitchinson er at kanna støðuna við donskum millum fólk í dag. Í næstum verða spurnabløð send til 500 tilvildar­ lig fólk. – Eg vóni, at so nógv svara sum gjørligt, so úrslitið verður eftirfarandi, sigur hann málGranskinG Rógvi Nybo rogvi@sosialurin.fo Onglendingurin John Mitchinson er í hesum døgum í Føroyum og savnar seinastu upplýs­ ingarnar í gransking hansara. John Mitchinson hevur sett sær fyri at granska nýtsluna av donskum í dag og broytingina í nýtsluni av donskum í Føroyum frá fyrr, og er hann við at skriva doktararitgerð um júst hetta. Serliga ætlar hann at leggja dent á munin millum hvussu tey yngru og tey eldru ættarliðini tosa danskt. ­ Mann lesur í bókum og greinum, at tey eldru tosa danskt við føroyskum tónalagi, meðan tey ungu tosa danskt við donskum tónalagi. Eg vil vita eitt sindur meira um tað – er tað okkurt sum tey ungu gera við vilja? Og eg vil eisini vita hvat munurin millum tey eldru og tey ungu merkir, tá ið mann hugsar um danska málið í samfelagnum, greiðir John Mitchinson frá. 500 úr telefonbókini John Mitchinson hevur longu verið úti á stu­ dentaskúlunum í Havn og á Kambsdali, og hevur hann fingið aftursvar frá gott 300 studentaskúla­ næmingum. Nú manglar honum bert at kanna, hvussu ættarliðini omanfyri 20 ár nýta málið. Til hetta fer hann í nærmastu framtíð at senda út eitt spurnablað til 500 tilvildarliga vald fólk í høvuðsstaðnum. ­ Eg havi lagt ein adresseraðan brævbjálva við og roynt at gjørt tað so lætt sum gjørligt, tí eg veit at tá fólk fáa nakað inn gjøgnum dyrnar, tey ikki kennast við, so verður tað oftast tveitt í ruskspannina. Tað vóni eg at fólk ikki gera, og so tekur tað hóast alt bara fimm minuttir, sigur John Mitchinson, ið vónar at fólk fara at geva spurnablaðnum gætur. Hevur brúk fyri tínari hjálp Breti granskar hví ikki tosa danskt Landsinnsavning verður leygardagin Leygardagin 30. mai verður landsinnsavningin hjá Bláa Krossi. Landsinnsavningin hevur fingið arbeiðsheitið “tað munar”. Orðingini kann týðast á tvinnanda hátt ­ at arbeiðið hjá Bláa Krossi, ið ger eitt hjálpandi arbeiði fyri fólk við rústrupulleikum, munar. Men tað merkir eisini, at vit øll kunnu gera mun. Við at geva eina peninga­ gávu í bússurnar, sum verða bornar í hvørt hús leygardagin 30 mai. Stórur tørvur er á hesum arbeiði í Føroyum. Í fjør var talið av ungum og kvinnum, sum vóru í viðgerð á Blákrossheiminum, størri enn árini framman undan. Eisini eru fleiri og fleiri, sum koma í viðgerð fyri harðari rúsevnir. Við landsinnsavningini ætlar Blái Krossur at koma runt alt landið, so øll fáa møguleika at gera mun, og hjálpa teimum, sum eru komin illa fyri, og hava tøv á hjálp.