fríggjadagur 10. juli 2009síða 2

Vikuskifti 2 Í vikuni komi stóri klassikarin um bjørnina Padding­ ton út á føroysk­ um fyri fyrstu ferð Bókadeildin spennir seg rættiliga út í hesum døgum. Ikki minst fingu vit í vikuni stóra klassikaran um bjørnina Paddington á føroyskum. Søgan er um lítlu bjørnina úr myrkasta Peru, sum smeyg sær umborð á eitt skip, sum fór til Onglands og kom til Paddington tokstøðina. Einasta viðføri var eitt kuffert og eitt spjaldur, har tað stóð skrivað: "Gerið so væl og ansa eftir hesi bjørn. Takk fyri." Og so ein tóm súltutoyskrukka sjálvandi. Á tokstøðini stóðu hjúnini Henry og Mary Brown og bíðaðu eftir dóttrini, tá Henry varnaðist okkurt lítið og loði í nánd av skrivstovuni fyri Mist viðføri. Hjúnini gjørdist so hugtikin av litlu bjørnini, at tey tóku hana við sær til hús í Windsor Gardens og góvu henni navn eftir tokstøðini. Eina løtu ivaðust Henry og Mary um tey høvdu borið seg rætt at, men bjørnin Paddington varð verandi og hevur búð síðani saman við Brown hjúnunum, børnunum Judy og Jónatan og gomlu frú Bird líka síðani Í nærum fimm áratíggju hava søgurnar um bjørnina Paddington hugtikið børn og vaksin um allan heim. Bøkurnar eru komnar út í nógvum ymsum útgávum, men hendan nýggja føroyska týðingin er av upprunasøguni, ið kom út fyrtsu ferð í 1958. Tað er Pauli Hansen, sum hevur týtt søguna um Paddington til føroyskt. Føroyska útgávan er sera snøgg og prýdd við kendu og sera hugtakandi tekningunum hjá R.W. Alley. Nr. 130 • 10. juli 2009 Avkubbing Tað eru so nógvir mátar at gera nýggj orð uppá. Vit kunnu geva gomlum orðum ein nýggjan týdning, tað er t.d. tað, sum er hent við fløguni. Vit kunnu gera avleiðingar av verandi orðum. Ella vit kunna hefta forstavilsir og endingar upp í verandi orð. Men ein annar, rættiliga originalur máti hevur eisini verið at sæð millum føroyskar reinsarar. Ístaðin fyri at seta okkurt forstavilsi upp í eitt orð kubba teir eitt forstavilsi av! Úrslitið hevur ofta verið margháttligt. Eitt nú hava setningar sum hann undraði hana verið at síggja. Hetta merkir ikki, sum onkur kanska heldur, at hon helt hann vera løgnan, at hon undraðist á hann, nei, hetta skal eitast at merkja hann beundraði hana. Be- er lagt fyri hatur, tí avhøvda vit orðið, og vupti, hava vit eitt nýtt orð. At hetta orðið loypir brongl í, er so ein onnur søga. Men be- ger góða nyttu. benytta er altso ikki tað sama sum nytta. At skriva hann nyttaði sær av henni ístaðin fyri hann benyttaði sær av henni hevði verið sama óforstáiliga volapük sum omanfyri nevndi setningur. Men eisini for- hevur fingið av koyrlinum. Ein dagin nakað herfyri, tá ódnirnar herjaðu í tí Caribiska havi- num, hoyrdu vit, at ódnin eisini kann fáa álvarsligar avleiðingar fyri falnar bygningar í Havana. Onkur spyr helst, íðan, tá ið bygningarnir longu eru farnir um koll, hví er ódnin so so hættislig? Men her eiga vita at duga at hugsa við tí avkubbandi nýskapanini í huga. Tí tað, sum tíðindamaðurin meinar, er forfalnir bygningar. Men tann knái útvarpsmaðurin hevur hildið forfalnir ljóða í so óføroyskt og hevur so kubbað for- av. Og soleiðis fáa vit falnar bygningar. Men at vera fallin og vera forfallin er altso hvørt sítt. Forstavilsið for- hevur tvinnanda upprunar í føroyskum. Vit hava t.d. forfall við herðing á fyrsta stavilsi, har for- er nor- rønt, og vit hava forfall við herðing á øðrum stavilsi, har for- er týskt av uppruna. Og bæði forstavilsini hoyra til kjarnan av føroyskum. Hóast tað júst eru orð í í seinna flokkinum, ið ofta verða illa meiðs- lað av misskiltari reinsing. Men her hjálpir ikki bara at kubba for- av. At forkela er altso ikki tað sama sum kela At forbjóða er ikki tað sama sum bjóða. Men hvussu skal tann neyðars føroyingurin vita, nær for- er nor- rønt, nær týskt? Skal hann, um hann vil gera sær nakrar vónir um at snakka rætt, ganga runt við einari etymologiskari orðabók í lummanum og hyg- gja í hana, áðrenn hann torir at lata munnin upp? Her kann skjótt koma sperðil í. Hugsið tykkum sprundið, sum bjóðar sjeikinum at koma at vitja seg. Glaður er hann og sær fyri sær eitt hugfarsligt kvøld. Men hann stendur so nipin, tá hann kemur á stongdar dyr. Hann kann ikki vita, at daman er farin at tosa nýføroyskt við avkubbaðum orðum. Tá hon sigur bjóða, meinar hon tískil forbjóða. Fryktandi er fyri, at tann smáddi biðilin næstu ferð heldur velur sær eitt danskt drós, tí hana stendur hann so í hvussu er. P-v verða komm føroysk ð punktum Málstrikan MÁLFELAGIÐ ð Bjørnin Paddington á føroyskum Nýggj bók Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Upprunasøgan um bjørnina Paddington, sum hevur hugtikið lesarar um allan heim í fimm áratíggju, er nú komin á føroyskum í sera snøggari útgávu