mikudagur 5. august 2009síða 16

16 Nr. 146 - 5. august 2009 Fleiri hava ført fram, at løgmannsrøðan ikki er á tremur við visiónum og ætlanum, ið peika fram­ eftir. Væl kann vera, at so er, men spurningurin er, um ein tílik røða ikki eigur, og skal, avspegla støðuna í samfelagnum, tá ið hon verður hildin. Støðan í samfelagnum beint nú krevur gamaní, at vit hyggja frameftir og seta út í kortið, men hon krevur samstundis, at vit onkurs­ vegna signalera stabilitet. At vit, hóast fíggjar­ og búskaparkreppu, halda tørn og tryggja, at samfelagið ikki ferð um koll. At borg­ arar landsins skulu kenna seg tryggan, hvat viðvíkur teirra livibreyð og dagligu tilveru. At vit øll, hóast verri tíðir, kunnu verða vís í at okkara livikor ikki verða broytt so nógv, at vit ikki duga at síggja hvussu vit kunnu klára at lívbjarga okkum og okkara. Tann boðskapurin, at vit fara at halda tørn og verja okkara vælferðarsamfelag ­ hóast ikki so bjørt útlit í búskapi­ num beint nú, er ein boð­ skapur, ið vit ikki eiga at undirmeta týdningin av. Javnstøða Hóast tann veruleika at vit hava tørv á tryggleika so hava vit eisini tørv á at síggja tiltøk, ið vísa fram­ eftir og hvussu vit skulu flyta okkum fram á leiðini. Vit hava eitt samfelag har stórur munur er á, hvussu kynini eru umboð­ aði eitt nú í leiðandi størv­ um. Sambært talvu, ið er viðløgd løgmannsrøðuni, er tað 1270 mannfólk, ið er í leiðandi starvi í 2008 og talið av kvinnuligum leið­ arum 170. Hesi tøl siga mær, at vit hava eitt veld­ uga stórt tilfongi í okkara arbeiðsmegi, sum als ikki verður gagnýtt. Sambært samgonguskjal­ inum so skal virkast fyri javnstøðu á arbeiðsmarkn­ aðinum, í politikki og samfelagnum annars. Tí sakni eg eina greiða útmelding um, hvussu hes­ in setningurin skal røkkast í verki. Havandi í huga tølini, ið eg júst nevndi, trupulleikarnar hjá barna­ familjum at fáa arbeiðslív og familjulív at virka sam­ an, manglandi páparættindi ­ millum annað ­ í okkara barsilsskipan og nógv onn­ ur viðurskifti innan javn­ støðu, kundi eg hugsað mær at fingið at vita, hvussu málsetningurin í samgonguskjalinum skal røkkast. Javnbjóðis møguleikar Løgmannsrøðan hevur nakr­ ar ómetaliga týdningarmikl­ ar orðingar um javnbjóðis møguleikar, har m.a verður tikið til nakað soleiðis: ”Øll skulu hava somu møguleikar at skapa sær eina gevandi og innihalds­ ríka tilveru. Møguleikar at velja lívsleið, sama um tú er barn av stjóra ella verka­ fólki. Hetta er kjarnan í okkara samfelag”. Aðrastaðni hevur nógv verið tjakast um, hvussu ein skapar hesar javnbjóðis møguleikar í verki, er tað gjøgnum sosialpolitikkin, útbúgvingarpolitikkin ella vinnupolitikkin? Svarið er, at tað ikki bert er innan fyri eitt øki at set­ ast má inn, um hetta málið skal vera meira enn føgur orð. Tað er tó ein sann­ roynd, at krøvini til vitan og útbúgving ið verða sett til okkara børn ongantíð eru so stór sum í dag. Tí má okkara samfelag seta barnið og tess møgu­ leikar fyri læring í mið­ depilin. Tað er júst í hesum ljósið at eg síggi fráboð­ anina í løgmansrøðuni, um at minka talið av skúlaeind­ um innan Fólkaskúlan. Men fyri at hetta átak skal eydnast, má tað gerast í tøttum samstarvi við av­ varðandi myndugleikar og ein má ikki missa tað stevnu úr eygsjón, at trivn­ aðurin hjá børnunum í skúlanum eru ein fortreyt fyri bestu innlæring. Fiskivinnan Røða løgmans nemir eisini við nøkur týdningarmikil viðurskifti viðvíkjandi arbeiðsloysi og bygnaðar­ trupulleikunum í fiskivinnuni. Sjálv eri eg búsitandi í einum økið, ið hevur stórar trupulleikar bæði viðvíkj­ andi arbeiðssloysi og bygn­ aðartrupulleikum í fiski­ vinnuni. Tí ljóðar tað gott og neyðugt, í mínum oyrum, at løgmaður fráboðar ein bygnaðargrunn sum kann skunda undir at tillaga okkara fiskiflota. Eisini fegnist eg um og fráboðaðu endurskoðanina av fiski­ vinnulóggávuni, millum annað við atliti at brúks­ skyldu av fiskirættindum. Øll á hesum høga tingi eru greið yvir, at okkara samfelag er í eini broyting­ artíð ikki minst vinnuliga, sakni tí eina viðgerð av, hvussu vit skapa karmar, ið hjálpa teimum økjum ið eru mest tengd at fiskivinn­ uni við verðandi bygnaði. Hvussu kann tað almenna vera við til at lyfta hesi økir soleiðis, at tey verða meira vinnuliga fjølbroytt og hava fleiri bein at standa á? Maritimu útbúgvingarnar Nógvir tingmenn hava nevnt, at tað var natúrligt at vinnuháskúlin og mari­ timu útbúgvingarnar vóru staðsettar í Klaksvík. Upp­ lýst er, at landstýriskvinnan hevur sett eina nevnd, ið skal lýsa spurningin um at savna hesar útbúgvingar á einum stað. Dugi illa at ímynda mær, at hesin arbeiðsbólkur kann koma til aðra niður­ støðu enn, at tað er rætt, at staðseta hesar útbúgvingar í fiskivinnuhøvuðstaði okkara. Ólavsøkupakkin Hetta uppskot er býtt ið 3 økir: • virksemisskapandi átøk • rationaliseringar • bygnaðarbroytingar Nógv tjak hevur verið um hetta uppskot, innan tað yvirhøvur varð framlagt. Um tað kemur ov seint, um tað er nóg virksemisskap­ andi ella tað leggur ein dempara á búskapin, ið bert ger støðuna verri. Yvirordnað hevur nógv verið røtt um, at virksemis­ skapandi tiltøkini ikki eru nóg umfatandi. Haldi ikki tað er so eintýðugt og lætt at spáa um. Vit hava í dag eitt arbeiðsloysi ið er á 3,5%, okkara fíggjarkervið sær tíbetur ikki út til, at vera líka so hart rakt av kreppuni, sum peninga­ marknaðurin í londunum rundan um okkum. Hóast tað, er ein trekleiki ið út­ lánspolitikkinum hjá pen­ ingastovninum sum ávirkar nýtsluni í samfelagnum. Nýggjastu vísitølini í konjunkturbarometrinum, vísa at forvæntningarnar hjá vinnuni og húsarhaldi­ num eru nakað ljósari nú enn síðst. Tí eru metingar um gongdina í nýtsluni, arbeiðsloysi og fiskaprís­ um rættuliga avgerðandi fyri hvussu umfatandi virksemisskapandi tiltøkini mugu vera fyri at fáa vend í búskapin aftur. Tá ið tríggir flokkar skulu leggja eitt uppskot sum hetta fram, so vilja tað altíð verða ymsar meining­ ar um, hvat er gott og ringt við uppskotinum. Størsta plussið í pakkan­ um er eftir mínum tykki, at lønirnar eru framskrivaðar sambært galdandi sáttmála. Hetta kann ljóða løgi, men tað hevur altavgerandi týdning fyri okkum í Javnaðarflokkinum, at landsstýrið virðir fakfeløg­ ini og tað ber henda fram­ skriving boð um. Rationaliseringar: Samstundis sum ein kann fegnast um, at lønirnar innan almenna sektorin eru framskrivaðar sambært sáttmála, so kann ein ivast í hvørja ávirkan tað ferð at hava á tað almenna, at rakst­ urin er ásettur at vera tann sami sum í ár. Á flestu almennu stovnum er lut­ fallið millum rakstur og lønir 95­5 % , hetta lutfall átti kanska í verðuleikanum at verið 85 – 15. Tí kann ein spyrja hvørjar avleið­ ingar ein null framskriving av rakstri ferð at hava við sær, ferð hetta í veruleikan­ um at kosta størv ? hvussu nógv? er nøkur meting gjørd av hesum. Í samband við virkisskap­ andi tiltøkini eru fleiri av teimum partvíst viðgjørd áður. Hugsi her um tiltøkini við Húsalánsgrunninum og at MVG stuðulin til sethús skal aktiverast. Tað, sum er nýtt og áhugavert er, at íløgu­ karmurin fyri 2010 verður hækkaður við eyka 90 mió. Hesin peningur er ætlaður til: skipabygging, almanna­ øki og mentunnarøki. Viðvíkjandi skipabygg­ ing, eri eg samd við for­ manninum í okkara ting­ bólki, at vit so ella so mugu seta krøv til at før­ oysk arbeiðsmegi verður nýtt, serliga tá ið enda­ málið er at skapa virksemi. Eykaavseting til almanna­ øki kann m.a nýtast til at byggja fleiri røktarheim og serstovnar skjótari enn ætlað. Til dømis hevur Klaksvíkar kommuna søkt um at byggja eitt røktar­ heim, men hevur sjálv ikki fíggjarkarm til hesa íløgu fyrr enn í 2012, tí kundi landstýriskvinnan um­ hugsa, um til ber at gera eina skipan, ið kann fram­ skunda hesa byggiætlan. Sagt verður í uppskotin­ um viðvíkjandi hesum 90 mió, at ”miða eigur at verða eftir at íløgurnar verða spjaddar kring landið” Sakni nakað meira ítøkiligt um hvussu íløgukvotan skal spjaðast kring landið. Bygnaðarbroytingar Undir bygnaðartiltøkunum verður nevnd nýggja pen­ siónsskipanin har mótrokn­ ing verður ásett frá 2010 og at henda broyting ferð at hava 25 mió minni í útreiðsl­ um hjá landinum í 2010. Vænti at hesin parturin verður nærri útgreinaður undir viðgerðini í fíggjar­ nevndini, hvussu ætlanin er at skipa hetta og hvørjar avleiðingarnar verða. Broytingar í býtinum av p/ f skattinum frá 62/38 til 70/30 millum land og komm­ unirnar skulu geva landinum 10 mió í meirinntøku. Hvussu verða avleiðingarnar fyri tær kommununar ið eru illa fyri fíggjarliga? Rakstratiltøk: Í síðsta partinum av pakk­ anum er ætlanin at fremja rationaliseringar – serliga innan lógarbundnar játtannir á 75 mió. Eri samd um at neyðugt er at fremja rationaliser­ ingar, men havi nakrar viðmerkingar/spurningar til nevndu átøkini. Bygnaðarbroytingar innan miðnám 2,4 hvat merkir hetta ? Bygnaðar­ broytingar fólkaskúlin 5 mió : ber hetta til at náa til fulnar í 2010 ? helst eru bert 5 mánaðir at fremja broytingina í. Fyritíðarpensjónin mótroknast við 25 % frá fyrstu krónu. Hetta er eitt tiltak ið ørkymlar meg. Tað virkar beint í mótstríð við at hækkað skattafríu upp­ hæddina, júst fyri at hesin bólkur skuldi eggjast at arbeiða. Samanumtikið er neyð­ ugt at seta tiltøk í verk sum eru virksemisskapandi og eisini at tálma hallið á fíggjarlógini. Spurningurin er um átøkini, ið pakkin leggur upp til eru nokk til at venda búskapargongdini og um hetta eru tey røttu tiltøkini. Niðurstøðan hjá Fíggjar­ málaráðnum er at saman­ lagdi virknaðin á BTÙ í 2010 er 1,28% og í 2011 er virknaðurin 2%. Sum nevnt í byrjanini verður tað gongdin í m.a arbeiðsloysi og fiskaprísum ið fara at verða avgerðandi fyri um tiltøkini eru nóg virksemis­ skapandi. Sakni framrokn­ ingar og metingar hesum viðvíkjandi. Hinvegin koma hesi tiltøk at verða víðari viðgjørd í tinginum í heyst og koma ábendingar um at hetta ikki er nokk ber til at rættað uppskotið til samsvarandi gongdini í búskapinum. Har fari eg at fáa spurningarnar nærri viðgjørdar ið eg havi sett og annars fari eg at geva uppskotinum eina sakliga viðgerð. Løgmannsrøðan løgtingskvinna Eyðgunn SamuElSEn viðmerkingar Alt fleiri íslendingar eru ímóti at fara upp í Evropasamveldið, og altsamt fleiri krevja, at stjórnin skal biðja fólkið um loyvi at samráðast við ES um um limaskap Ísland/Es Árni Joensen: arni@sosialurin.fo Meðan embætisverkið í ES er í ferð við at kanna íslendsku umsóknina um limaskap í samveldinum, eru altsamt fleiri íslendingar farnir at ivast í, um tað er rætt at fara uppí. Ein nýggj meininga­ kanning, sum Capacent Gallup hevur gjørt, vísir, at 17,1 prosent ganga fult inn fyri ES­limaskapi, og at 17,6 prosent hella tann vegin. Hinumegin svara 19,3 prosent, at tey eru avgjørt ímóti limaskapi, og 29,2 prosent hella ímóti limaskapi. 16,9 prosent hava ikki tikið støðu. Verða tey, sum ikki hava tikið støðu, tikin burtur úr kanningini, eru 58,3 prosent avgjørt ímóti ella ímóti limaskapi. 41,7 prosent taka hinvegin undir við at fara upp í ES. Gallup hevur eisini spurt íslendingar, um stjórnin skal spyrja fólkið, áðrenn hon fer undir samráðingar við ES um limaskap. 45,3 prosent svara, at tey taka avgjørt undir við at leggja spurningin um samráðingar út til fólkaatkvøðu, og onnur 15,6 prosent siga, at tey halda tað vera rætt við fólkaatkvøðu um samráðingarnar. 17,9 prosent siga seg vera avgjørt ímóti at spyrja fólkið, áðrenn samráðingarnar byrja, og 11,3 prosent halda tað ikki vera neyðugt við fólka­ atkvøðu um tað. Smá 10 prosent vita ikki. Verða tey, sum ikki vita, tikin burtur úr kanningar­ úrslitinum, er niðurstøðan, at 67,6 prosent siga, at stjórnin skal ikki fara undir samráðingar um limaskap, fyrr enn hon hevur spurt fólkið um tað. 32,4 prosent halda hinvegin, at tað er óneyðugt við fólkaatkvøðu um tað. Íslendingar venda sær frá ES Undirtøkan fyri ES-politikkin- um hjá Jóhonnu Sigurðardóttur, forsætisráðharra minkar Mynd: Vísir