mánadagur 2. november 2009síða 33

Nr. 209 - 2. november 2009 33 Tómliga kenslan av apati breiðir seg kring landið. Politiska regimið á Tinga­ neshelluni hevur sogið vakuum íkring seg, men ávísar dugnaleysar flyting­ ar hómast tó í hesum merkisverda tómarúmi. Støðan er ikki bara fløkt, hon er tragisk og í einstøk­ um førum tragikomisk. Ein feril av paranoia kann leypa á fólk, sum virka í fløktum kringumstøðum, serliga, táið illa gongst at fáa rótasúpanarsøgurnar váttaðar, men so mikið er likið út ímillum fleiri rivja­ bein, at søgan um parta­ politiskar rokeringar av almennum stovnum kring um í landinum, so við og við hevur fingið eitt at kalla heilstoypt skap. Eftir út av lagi ringu Fynd­kanningina mátti Javnaðarflokkurin ressast við, skuldi hann frameftir roknast millum stóru flokk­ arnar í landinum. Fokus­ bólkar hava skannað polit­ iska landslagið, og mæla til at taka uppaftur tað av snildum og fiksum hug­ skotum, sum onnur áður hava varpað upp í ljósið, og formaðurin er í einum støðugum offensivi, og í latentari og áhaldandi and­ støðu til alt og øll. Kósin gongur snórabein ímóti einum samgongubroti. Føroyar eru vorðnar ov smáar fyri formannin í Fólkaflokkinum, ein baga­ tell, væl goymd í onkrum kliva úti undir væðingini handan skallabein hansara, Vágaportalurin vitsti jú í gjár at siga frá, at seyrving­ urin í Uttanríkisráðnum, á UNESCO fundinum fyri kortum, hevði fingið tilboð um altjóða starv. Eitt git kundi verið, at hann gerst NATO­aðalskrivari, táið danski Foghurin møguliga gerst forseti í ES­samveldi­ num. Og løgmaður er nú so nógv parodieraður á palli, at ongin rættiliga kann fyrihalda seg til hans­ ara longur. Er farin at líkj­ ast alt meira hestinum hjá Caligula, og hann man inn­ ast inni vita, at hetta fyri hansara viðkomandi er once in a lifetime. Tríggjar karusellir standa og glinta inni í súrevnis­ tóma rúminum. Javnaðar­ kvørnin melur væl skjótari enn hinar báðar. Og fyri fáum døgum síðani boðaði Aksel Vilhelmsson frá, at nýggi almenni stovnurin, ið fer at taka sær av heilsu­ tryggingarmálum, skal skipast í Klaksvík. Lat meg alt fyri eitt undirstrika, at eg av heilum huga stuðli meginregluni um, at nýggir almennir stovnar verða plaseraðir har, sum teir fyrst og fremst kunnu gagna yvirskipaða høpin­ um, og harnæst lokalitetin­ um, sum frægast. Metingar­ støðið eigur tó at vera annað og meiri enn bara tað, at almennir stovnar skulu grógva sum hunda­ lond upp úr svørðinum og túninum, harið landsstýris­ menn tilvildarliga eru uppvaksnir, ­ ella har sum teir búleikast. Aksel tykist hava verið í so bráður at styrkja sær um egið veljarakorps, tí Javn­ aðarflokkurin hevði framm­ anundan givið Gerhardi Lognberg munnliga váttan fyri, at júst hesin stovnurin skuldi skipast í Sandoynni. Hetta hevði ivaleyst verið skilagott, serliga eftir at skopuningurin hevur mist so óvanliga nógvar politisk­ ar kalvar undir borðið hesi árini, hann hevur verið parlamentariskt umboð hjá sandoyggja fólki. Dalstunn­ ilin, Listaskúlan, kynsbót­ arstøðina í Skopun, TAKS í Skopun, Farmaleiðir, havn­ ina í Skúvoy, Sandoyartunni­ lin og helst ítróttarhøllina við, nú landsstýrið fæst við at seta upp allar hugsandi lokalpolitiskar forðingar fyri, at tað hugskotið kann gerast veruleiki. September mánaði var hálvgingin, táið fyrsta viðgerð var av eykajáttan­ arløgtingslógini, sum álit nú er skrivað um. Tá nevndi Jóannes Eidesgaard, fíggjarmálaráðharri, møgu­ leikan fyri, at savna óbrúkt­ ar íløgur saman seinast í árinum, soleiðis, at landið kundi keypa ein bygning fyri avlopið(?). Í hesum viðfanginum nevndi hann møguleikan fyri at keypa eini hús í Klaksvík. Alt eftir hvussu tú spurt­ ar, táið tvísporað verður, er vandin stórur fyri, at bein­ ini koma í trol, at leggirnir fløkjast, og vektin av kor­ pusinum leggur seg sum eina køvandi dýnu yvir gongulimirnar. Tað hendi partvíst, táið hin bráðræsni Aksel yvirhálaði skipaða og ætlaða offensivin hjá Javnaðarflokkinum fram ímóti einum vali í januar ella februar. Gjørdi rokn­ ing uttan vert, tí tær 595 persónligu atkvøðurnar hjá Lognberg eru góðar at hava, táið nýggjar konstella­ tiónir skulu fáast upp at standa, eftir at fólkið hevur felt sín dóm í næstum. Formaðurin varð settur at greiða íkomnu kisuna. Strategiin var greið beinan­ vegin, tað skuldi renna inn í báðum borðum, bæði norðan­ og sunnanfyri. Trupulleikin er bara, at innansyndis rokeringar, ímillum tvey geografisk stakhøpir, neyðturviliga mega ganga útyvir onkran óvardan, ið ikki var nóg eftirskettin, táið partapolit­ iski uppgangurin kom skúmandi niðan undir bakkan. Týsdagin varð Meinhard Olsen jarðaður, toftamaður, ið hevur verið innanmaður frá ungum árum, og ein av teimum, sum uttan himpr kundi havt verið fyrimynd hjá Ernest Hemingway, táið hesin skrivaða klassik­ aran um gamla mannin og havið. Komin hálvan vegin til húsa aftur úr Glyvra kirkju, kemur eitt CO2 djór, par exellence, fyri minst eina millión krónur, strúkandi úteftir eystara arminum á Skálafirði. Tað hvínur úr bremsukubb­ unum, og bráðliga steðgar akfarið, og eg kennist sjálv­ andi við teir báðar Jóannes Eidesgaard og Petur Alberg Lamhauge, aðalstjóra hansara. Sum samstarvs­ menn ikki ólíkir Risanum á Leittrabergi og Nornagesti. Teir vóru ávegis at vitja deildina hjá TAKS í Heið­ unum, sum glyvramenn plaga at rópa tað. Ella Saltangará, ið helst er tað formelt rættara. Hetta virkaði heilt tilforlátiligt. Sjálvandi skal ein finans­ ministari kenna sínar teknar og støðugt vita, hvat teir takast við í teirra dag­ liga umhvørvi, og í hesum førinum, hvussu teir trívast á staðnum, har hendan skrivstovan nú hevur hús­ ast síðan einaferð í seksti­ árunum. Táið tað so kom upp í samrøðuni, at hann eisini ætlaði at leggja leiðina framvið nýætlaða Rituvíksvegnum, kundi hetta valla vera annað enn ein ministeriel safari, ein sjálvsøgd kurteisisvitjan. Kynið í skundinum bræddi seg seinri ígjøgnum heilagøgnini. Hetta var blivið sum hjá kára p., Javnaðarflokkurin sat sum ryssa yvir deyðum fyli, yvir einum puslispæli, ið ikki fekst at liggja, sum tað skuldi. Teir máttu gera eitt sprell í kosmos. Her vant­ aði ein puntur. Hesin skuldi gerast TAKS­deildin í triðju størstu kommununi í landinum, Runavík. Í partapolitiska galoppinum hjá Javnaðinum, nú kabal­ urnar í totala offensivinum skuldu fáast at hanga sam­ an, hanga nú tjúgu almenn starvsfólk í leysum lofti um okkara leiðir. Hetta er kostnaðurin av strategiini í sosialdemokratiska skiftis­ virknaðinum millum Skopun og Klaksvík. Húsini, sum Jóannes Eidesgaard róði fram undir at keypa fyri hálvum øðr­ um mánaða síðani, og sum ivaleyst fara at síggjast aftur í einum eykajáttan­ aruppskoti í desember mánaða, eru helst býráðs­ húsini í Klaksvík, sum skyldmaðurin og framsókn­ armaðurin, Erling Laksa­ foss, fekk upp at standa fyri áratíggjum síðani. Tey skulu væntandi nýtast sum almennur umsitingarbygn­ ingur, og ætlanin í hesi javnaðar­ og samgongu­ ætlan er, at TAKS­deildin í Saltangará, eitt av fáum almennum arbeiðsplássum í Eysturoy, yvirhøvur, skal total amputerast, og flytast til Klaksvíkar. Við hesum er skaðin bøttur, táið Aksel Vilhelmsson av innanfloks­ trýsti verður bukaður og bardur til at flyta heilsu­ tryggingina til Skopunar. Ein win­win støða hjá Javnaðarflokkinum, men hvat siga samgongumenn­ inir Alfred Olsen, Jógvan á Lakjuni, Edmund Joensen, Helgi Abrahamsen og Andreas Petersen til hend­ an sosialdemokratiska glantrileikin, hesa javnað­ arpolitisku galoppina, sum avhøvdar tað sindrið, ið er av almennum virksemi í sjálvari cash­kúgv Føroya, ­ Eysturoynni? Fleiri spyrja helst eisini, um hesin leikurin er nóg lokalpolitiskt drúgvur, haldbarur, at tøla fíggjar­ nevndarformannin í tunnilsøði hansara, táið avgerðin skal takast, um at keypa Klaksvíkar komm­ unu burturúr sínum nú­ verandi umsitingarjørðildi. Ella liggur kanska onkur onnur ókend millumrokn­ ing í málinum, har Eides­ gaard er gliðin í nýggju kredduni: ”Vælferð ella tunlar?” Eitt hugtak har glansurin spakuliga følnar, men sum eydnaðist í stutt­ tíðarhøpi, hóast øll vita, at Javnaðarflokkurin hesi seinastu árini hevur verið megineksponenturin fyri at trumla solidariska vælferð­ arsamfelagið út av eggini. Óteljandi dømi eru um tað. Sosialdemokratiski galoppurin Tórbjørn jacobsen Las í bløðunum fríggjadag­ in 30. oktober, at lands­ stýrismaðurin í fíggjarmál­ um, Jóannes Eidesgaard, kannar møguleikan fyri at leggja Taks í Eysturoynni og Taks í Norðoyggjum saman. Fíggjarálaráðharrin sigur nógvar sakligar orsøkir vera til at gera tað og, at nógv er, sum talar fyri at Taks skal vera í Klaksvík. Við øðrum orð­ um, so er ætlanin at niður­ leggja deildina í Saltangará og harvið 20 almenn arbeiðspláss í økinum. Seinastu árini, og eisini seinastu tíðina, hevur verið tosað um at flyta almennar stovnar úr høvuðsstaðnum til øki í Føroyum, sum ikki hava so nógvar av slagn­ um. Hesi ætlan hava nógv tikið undir við. Fyri eitthvørt lokalsam­ felag hevur tað stóran týdn­ ing, at fleiri ymisk virkis­ øki eru, tí tað gevur størri fjølbroytni og eisini størri dynamikk í lokalsamfelagn­ um. Í Runavíkar kommunu og í hinum kommununum við fjørðin er fiskivinna, ídnaður og handil høvuðs­ virkisøkini, meðan teir almennu stovnarnir við teim almennu arbeiðs­ plássunum eru fáir í tali. Hetta vita øll, men hóast tað, so fyrireikar lands­ stýrismaðurin at flyta ein almennan stovn úr hesum øki – hesin stovnur, sum byrjaði sítt virksemi í sekstiárunum. Hetta kann ikki bera til, og eg vil mót­ mæla hesi ætlan. Hevði annars hugsað mær at vita, um samgong­ an stendur aftanfyri og stuðlar hesi ætlan. Latið Taks í Eysturoynni fáa frið! borgarstjóri, Runavíkar kommuna Magnus rasMussen Tíðindaskriv Blokkniðurskurðurin kostar Føroyum meir enn 400 mió. kr. um ári, og hevur higartil kosta føroyska samfelagnum yvir 3.800 mió kr. Hvussu fara Føroyar at klára seg sum eitt vælferðarsamfelag í framtíðini á hesum grund­ arlagi? Hesin spurningurin verður viðgjørdur á almenn­ um fundi hjá Samhald týskvøldið. Týskvøldið 3. nov. kl. 19.30 skipar Samhald fyri almennum fundi á Sjóka­ feini í Runavík, har evnið er Framtíðar Føroyar við skerdum blokki. At greina hendan spurn­ ing hava vit fingið lands­ stýriskvinnuna í almanna­ málum Rósu Samuelsen og løgtingsmennirnar Helga Abrahamsen og Jaspur Vang. Tey fara at gera sínar metingar um, hvussu Før­ oyar koma at klára seg í framtíðini sum vælferðar­ samfelag. Heildarveitingin ella blokkurin var í 2002 í bestu tíð skorin inn á bein og ongin inntøka ella tillaging sett í staðin. Blokkurin bleiv skorin við 366 mió. kr. um árið ella 1 mió kr. um dagin. Harafturat blivu danir bidnir um ikki at prístalsviðgera blokkin framyvir. Tilsamans kostar hetta føroyska samfelagn­ um yvir 400 mió. kr. árliga. Sambært uppgerð frá fíggjarmálaráðnum hava Føroyar higartil mist eina upphædd upp á meiri enn 3.800 mió. kr. Á fíggjarlógini, sum hev­ ur eitt halli upp á 800 mió. kr., fara út við 75 % til bleytu virðini so sum almannamál, heilsumál og útbúgvingar­ mál. Sostatt eru bert 25 % eftir, har sparingar kunnu gerast uttan at rakat tey sjúku, tey veiku, tey gomlu og ungdómsútbúgvingar. Hallið svarar til umleið tað, allir stovnar landsins, sum ikki røkja bleytu virð­ ini, kosta tilsamans. Kunnu vit avtaka teir allar fyri at fáa roknistykkið at ganga upp? Kunnu vit avtaka TAKS, Fiskirannsóknar­ stovuna, Fiskiveiðueftir­ litið, Skipaeftirlitið, Ak­ stovan, Landsverk, Um­ hvørvisstovuna, Arbeiðs­ eftirlitið, Strandferðsluna, Bygdaleiðir osfr. osfr. fyri ikki at raka tey sjúku, gomlu og veiku og soleiðis at fáa rokniskykkið at ganga upp? Ella gongur roknistykkið als ikki upp? Sjókafeini týskvøldið 03. nov. kl. 19.30. Fundurin er almennur. Samhald Framtíðar Føroyar við skerdum blokki viðmerkingar