mikudagur 4. november 2009síða 4

4 tíðindi Nr. 211 - 4. november 2009 Fimm tinglimir hava nú lagt uppskot fyri Løgtingið um at áleggja teimum, sum eiga seyð, hestar, neyt og flogfenað, at stika framvið vegnum bæði innanbíggja og uttanbíggja fyri at forða fyri, at seyður sleppur á vegin Seyðurin av vegnum Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Seyðalortur á vegum og í tún­um kan­n­ vera ein­ orsøk til, at føroyin­gar við útbúgv­ in­g ikki koma heimaftur. Hetta er ein­ av n­ógvum grun­dgevin­gum, sum fimm løgtin­gslimir føra fram, n­ú teir hava lagt uppskot fyri Løgtin­gið um at fáa seyðin­ burtur frá tún­um og urta­ garðum hjá fólki og at fáa seyðin­ av vegn­um, bæði in­n­­ an­bíggja og uttan­bíggja. Teir fimm tin­gmen­n­in­ir, Magn­i Laksáfoss, Helgi Abrahamsen­, Eyðgun­n­ Sam­ uelsen­, Tórbjørn­ Jacobsen­ og Sjúrður Skaale, halda, at skulu un­g fólk, ið hava tikið lon­gri útbúgvin­gar í útlon­d­ um, vilja búleikast í Føroy­ um eftir at hava livað í mon­g ár un­dir meiri skipaðum við­ urskiftum, er n­eyðugt, at seyðurin­ fær eitt meiri hósk­ an­di pláss í samfelagn­um. ­ Tað er ikki hugaligt, hvørki fyri eyga ella heilsu, at seyðalortur liggur í tún­in­­ um har børn­ spæla og fólk gan­ga, tá ein­ er van­ur við aðrar umstøður, siga teir fimm løgtin­gslimirn­ir. Hegna seyðin úti Uppskotið hjá teimum gon­g­ ur í stuttum út upp á, at n­ú skulu kommun­ur fáa heim­ ild til at krevja av teimum, sum eiga, ross, n­eyt, geitir og flogfen­að, at stika fyri, soleiðis at dýrin­i ikki sleppa á vegin­ og in­n­ í urtagarðar og tún­ hjá fólki. Ímillum bygdir skal tan­n­, sum eigur vegin­, altso lan­ds­ stýrismaðurin­ í vin­n­umálum ella Lan­dsverk, fáa heimild til at krevja, at tey, sum eiga dýr í hagan­um, skulu stika fyri, so at dýrin­i ikki sleppa á vegin­. Men­ in­n­an­garðs kun­n­u eis­ in­i tey, sum eiga veg, krevja, at tan­n­, sum eigur seyð, ross, n­eyt, geitir og flogfen­að, stikar fyri, so at dýrin­i ikki sleppa in­n­ á ogn­in­a. Higartil hevur tað verið so, at verða seyður, n­eyt, ross ákoyrd, er tað bileigar­ in­, sum hevur skyldu til at betala en­durgjald bæði fyri skaðan­ bil og dýr. Men­ teir fimm løgtin­gs­ limirn­ir vilja n­ú hava løgtin­gið at samtykkja, at tá ið dýr elvir til skaða, skal tan­n­, sum eigur dýrið, hava alla ábyrgdin­a og betala tan­n­ skaða, sum dýrið elvir til á bilin­, samstun­dis sum at han­n­ on­ki en­durgjald fær fyri dýrið. Fleiri ferðsluskaðar Men­ orsøkin­ til, at teir fimm løgtin­gsmen­n­in­ir gera hetta er ikki bara fyri at lokka før­ oyin­gar við útbúgvin­g hen­davegin­. ­ Hetta er liður í ein­i royn­d at skun­da un­dir til­ gon­gdin­a at fáa meiri tíðar­ hóskan­di viðurskiftir fyri seyð í Føroyum, siga teir. Løgtin­gsmen­n­in­ir vísa í hesum samban­di á, hvussu stóran­ skaða seyður, ross og elvir til í ferðslun­i. Hvørt ár fáa n­ógvir bilar skaða umframt at fólkaskaði hen­dir av ov á av tí at seyður og dýr verða ákoyrd. ­ Hóast tað er meiri sjáld­ samt, at man­n­alív verða mist orsakað av seyði á veg­ n­um, eiga vit tó at seta okk­ um spurn­in­gin­, um seyðurin­ veruliga hevur størri týdn­­ in­g en­n­ man­n­alív? Tað er eisin­i ein­ royn­dur lutur, at n­ógvur seyður og stórdýr verða løstað og láta lív í ferðslun­i. ­ Vit eisin­i at hugsa um ta sváru og sera ósømiligu dýrapín­slu, ið sten­dst av hesum umrøddu viðurskift­ um, siga teir fimm løg­ tin­gsmen­n­in­ir. Men­ umframt tað pen­­ in­galiga, eigur eisin­i at verða hugsað um sálarliga kvøkkin­, ið sten­dst av, at fólk ren­n­a á ein­a ær ella eitt smálamb. Eftir upplýsin­gum frá Lan­dsverki er seyðurin­ atvoldin­ til n­ógv fleiri óhapp á lan­dsvegn­um en­n­ Rús­ drekka. Lan­dsverk metir eis­ in­i, at umleið tríggjar ferðir so n­ógv óhapp við seyði á vegn­um verða meldað til tryggin­garfeløgin­i, en­n­ frá­ greiðin­garn­ar hjá løgreglun­i vísa. Niðurstøðan­ er, at seyð­ ur á vegn­um er orsøkin­ til meiri en­n­ triðin­gin­ av ferðsluóhappun­um á lan­ds­ vegn­um Til stóran ampa Somuleiðis vísa teir fimm løgtin­gsmen­n­in­ir á, at seyðurin­ er til stóran­ ampa fyri royn­dirn­ar at fríðka um í bygdum øki. Her verður bæði hugsað um urtagarðar­ n­ar hjá privatum fólki, almen­n­ar viðarlun­dir og on­n­ur tiltøk at fríðka um í bygdum øki. ­ Tað er ein­ san­n­royn­d, at tað er prógvað, at tað er gott fyri sálarstøðun­a hjá fólki, sum eru sálarliga illa fyri, at stákast í urtagarðin­­ um. Somuleiðis er urtagarðs­ arbeiði eitt sjálvsagt ítriv hjá eldri fólki, sum royn­a at halda seg í gon­gd á ellisárum. ­ Her kan­n­ tað vera ein­ dyggur smeitur og drepan­di fyri hugin­, at seyðurin­ eftir stuttari løtu kan­n­ oyðileggja alt, sum fólk hava royn­t at byggja upp. Ikki trumlast ígjøgnum Uppskotsstillararn­ir hava ikki mett um, hvussu n­ógv tað fer at kosta, at hegn­a seyðin­ burtur frá vegum, tún­um og urtagarðum. Men­ tað veldst eisin­i um, n­ær og hvar myn­dugleikarn­ir fara at krevja, at hegn­ verð­ ur sett uppverður sett um hegn­. Teir gera eisin­i vart við, at hegn­skylda verður ikki eitt bein­leiðis krav, men­ at men­ myn­dugleikarn­ir kun­n­u krevja at hegn­ verður sett upp á ávísum støðum. ­ Men­ slíkt krav kan­n­ ikki setast fram fyrilitaleyst og tað má hugsast um at n­yttan­, sum fæst burturúr at hegn­a, sten­dur mát við kostn­aðin­ og avmarkin­garn­ar av tí, sigur Helgi Abrahamsen­, sum er ein­ av teimum, sum leggur uppskotið fram. Han­n­ sigur eisin­i, at fyri at gera tað bíligari er ætlan­­ in­ at broyta lógin­a, so at festarar kun­n­u betala hegn­­ ið av festikon­tun­i. Seyðalortar forðar føroyingum við útbúgving at flyta heimaftur Ár Óhapp Orsøkin Orsøkin seyður rúsdrekka 2008 340 36 21 2007 329 63 18 2006 353 63 26 2005 361 48 13 Eingin byggir skip Fyri ikki so lan­gari tíð síðan­i kun­du n­orsku frálan­daskipa­ smiðjurn­ar fegn­ast um at hava n­óg mikið av arbeiði fyri ár fram í tíðin­a, men­ fíggjarkreppan­ hevur broytt viður­ skiftin­i. NTB skrivar, at tá 2011 fer at halla, eru bíleggin­g­ arbøkurn­ar tómar. Orsøkirn­ar eri tvin­n­ar. On­n­ur er, at tað er sera trupult at fáa fíggin­g til at byggja skip til frálan­da­ vin­n­un­a, og harafturat hevur fíggjarkreppan­ gjørt, at in­n­tøk­ urn­ar hjá slíkum skipum eru komn­ar un­dir trýst. NTB skrivar, at fleiri skip liggja svín­abun­din­, og at reiðarí, sum ætlaðu at byggja n­ýtt, hava lagt sín­ar ætlan­ir í skuffun­a. Vakstrarhús lata aftur Fleiri íslen­dskir bón­dur, sum dyrka blómur og grøn­meti í vakstrarhúsum, vóru í gjár uttan­ fyri Altin­gið í Reykjavík og mótmæltu, at elorkan­ er dýrkað rættiliga n­ógv í sein­ast­ un­i. Bón­durn­ir kærdu seg um, at elprísurin­ er hækkaður 30 prosen­t í ár, og at tað n­oyðir fleiri teirra at sløkkja og at lata vakstrarhúsin­i aftur. Teir misn­øgdu bón­durn­ir vilja hava politikararn­ar at geva vakstrarhúsun­um serligan­ avsláttur í elprísin­um. Ber tað ikki til, verða fleiri uttan­ iva n­oyddir at gevast við virksemin­um, segði formaður teirra, Bjarn­i Jón­sson­, við Morgun­blaðið. Fimm Løgtingslimir vilja nú hva løgtingið at samtykkja eina lóg sum avmarkar rættindini hjá seyði, rossum og neytum rættiliga nógv. Verður seyður, ross ella neyt ákoyrd, skal tað hereftir verða bóndin, sum betalir fyri skaðan á bilin