mánadagur 18. januar 2010síða 4

4 tíðindi Nr. 11 - 18. januar 2010 Fer landið nú at lata stuðul til at innflyta frystan fisk, fer tað bara at útseta pínuna, samstundis sum vandi er fyri, at avreiðingarprísurin hjá føroyskum skipum fer at lækka, sigur Reidar Nónfjall, stjóri á handilsskúlanum og virkisráðgevari Frystur Fiskur Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo - Almennur stuðul eigur ikki at verða latin eini doyggj­andi vinnu. Almenn- ur stuðul eigur heldur ikki at verða latin tin eina vinnu, sum átti at havt gj­ørt neyð- ugar tillagingar fyri fleiri árum síðani. Reidar Nónfj­all, stj­óri á Føroya handilsskúla og virkisráðgevari, mælir frá at taka undir við uppskotin- um um, at nú skal tað almenna aftur fara at lata stuðul til at keypa frystan fisk uttanlands. Miðflokkurin hevur lagt uppskot fyri Løgtingið um at lata almennan stuðul til at keypa fisk uttanlands og flyta hann heim til Føroya at verða virkaðan á fiska- virkj­unum kring landið fyri at bøta um arbeiðsloysið. Bæði Fiskavirking og Vaðhorn hava talað heitt og innaliga fyri einum slíkum uppskoti, tí sagt verður, at tað hevði kastað nógv meiri av sær til samfelagið, enn hetta kostar landskassanum í stuðuli. Eisini Samtak hevur mælt politikarunum til at taka væl ímóti uppskotinum. Avreiðingarprísurin lækkar Reidar Nónfj­all staðfestir, at marknaðarkreftirnar megna ikki at takkla krepp- una og skeivleikar, sum eru og heldur ikki kappingina. Tí skal fiskivinnan nú hava andahj­álp. - Endamálið við almenn- um stuðuli kundi verið at fingið eitt andarhald til at fyrireika og gera umstilling- ar í vinnuni á landi og síðan steðga stuðlinum, tá ið vinnan sj­álv megnar neyð- ugu virðisøkingina og løn- semi, sigur hann. Hinvegin staðfestir hann eisini, at sum oftast er stuð- ul kappingaravlagandi. - Verður stuðul latin til at innflyta frystan fisk til Før- oya, er sostatt vandi fyri, at fiskiflotin fer at fáa fáa lægri avreiðingarprís í Før- oyum, samstundis sum tað er ólógligt at avreiða meiri enn 25% av fiskinum uttan- lands, har prísurin kanska er hægri enn at landa í Før- oyum – serlig um stuðul verður veittur. Hann staðfestir, at saman- umtikið er stuðul til høvuðs- vinnuna ein stuttskygd neyðloysn, sum skal avloys- ast av heilt øðrum tiltøkum og inntrivum. Hann vísir annars á, at tað kann góðtakast, at lond í krepputíðum fremj­a serlig vinnulig átøk og skapa ser- ligar karmar at virka undir í styttri og avmarkað tíðar- skeið. - Endamálið við stuð- uli kann verða at skapa støðufesti og forða fyri skaði- ligum stutttíðarárinum. - Vanliga fylgj­a við krøv við stuðlinum um, at hann ikki verður latin til sj­álvan raksturin, men heldur til vøru ella marknaðarmenn- ing. Í USA hevur tað almenna skipað fyri, at pen- ingastovnar kunnu lána út sera stórar upphæddir til at bj­arga nøkrum av teirra høvuðsvinnum ella søguliga stóru vinnum. Útseta pínuna Reidar Nónfj­all sigur, at sostatt er stuðul vanliga ein hj­álp til sj­álvhj­álp. - Men stuðul eigur ikki at veitast til eina doyggj­andi vinnugrein ella til eina vinnu, sum átti at havt gj­ørt neyðugar tillagingar fyri 5- 8 árum síðani. - Í slíkum førum førum er stuðul at meta sum ein respiratorloysn, ella ein skipan, sum tekur yvir tær funktiónir, sum vanliga skulu virka. - Og tá ið stuðulin so held- ur uppat, fer vinnan við í fallinum. Hann heldur, at tí er vandi fyri, at stuðul til at keypa frystan fisk, fer at føra við sær, at ongar neyðugar til- lagingar verða gj­ørdar í fiskivinnnuni tey næstu tvey ella fýra árini, hvørki kapasitetstillagingar ella aðrar bygnaðarbroytingar. - Talan er um enn einaferð um ein kodda og ein máti hj­á politikarunum til enn einaferð at sleppa undan at taka ábyrgd av fiskivinnuni og gera tær tillagingar, sum krevj­ast skj­ótast møguligt, áðrenn øll vinnan fer fyri bakka bæði buskaparliga og í aðrar mátar. Hann leggur tó áherðslu á, at tað kundi eisini verðið góðtikið, at landskassin letur stuðul til ávísar vinnur í eini krepputíð. Hann vísir til aðrar kreppuloysnir, sum eru gj­ørdar. Kendasta kreppu- loysnin er Fiskavirking. Men tann loysnin bleiv varandi, alt, alt ov leingi. Og j­úst tað er vandin við kreppuloysnum - Við eini kreppuloysn verður neyðugt við neyvari og strangari politiskari stýring. Og tað er her, at reidar Nónfj­all hevur sín stóra iva. - Ein kreppustuðul má undir ongum umstøðum standa einsamallur, tí við honum eigur at avgj­ørt krav at fylgj­a við um neyðugar tillagingar í fiskivinnuni og so eigur stuðulin at fella burtur, beinanvegin tillag- ingarnar eru framdar. - Spurningurin er bara, um politikararnir megna at stýra stuðlinum og at fylgj­a kravinum um tillagingar, so at stuðulin verður ein hj­álp til sj­álvhj­álp í staðin fyri bara ein respiratorhj­álp. Ógvuliga ógreitt Stj­órin á handilsskúlanum heldur, at tað er ógvuliga ógreitt, hvat stuðul til fiski- vinnuna á landi í veruleik- anum munar ella hevur við sær, tá ið hugsað verður um vánaliga lønsemið í vinnu- greinini seinastu nógvu árini. - Hvørj­i virkir skulu hava stuðul, spyr hann. Skulu eisini tey virki, sum standa til at verða avtikin fáa stuð- ul á j­øvnum føti við tey, sum hava gott lønsemi og sum búskaparliga megna kappingina við tollforð- ingum? Og hvussu ætlar lands- stýrið at býta slíkan stuðul og hvørj­ar mannagongdir skulu brúkast? Hann spyr eisini, hvørj­a støðu landsstýrið hevur til ES marknaðin og limaskap í hesum handilssfelagskapi. Hann finst eisini at lands- stýrinum tí hann heldur, at tað hevur í veruleikanum ongan almennan vinnupolit- ikk í hesum krepputíðum og fá ítøkilig vinnulig tiltøk síggj­ast á fíggj­arlógini fyri 2010. Mugu læna fyri at stuðla - Stuðul til ávísar vinnur skapar fordømi, og tað verð- ur ógj­ørligt hj­á politisku myndugleikunum at stýra og grundgeva fyri, at ein ávís vinna hevur størri tørv á stuðuli enn ein onnur. Harafturat heldur Reidar Nónfj­all, at útgangsstøðið hj­á landinum at stuðla inn- flutningi av frystum fiski, er sera vánaligt. - Útgangsstøðið hj­á lands- kassanum er eitt risa stórt- hall á fíggj­arlógini fyri 2010. Skal stuðul latast til fiskivinnuna er tað ein útreiðsla afturat teimum. Og so skal stuðulin fíggj­ast við láni til eina høga rentu, sum komandi ættarlið skulu gj­alda aftur. - Vit hava rætt og slætt lagt ov lítið til síðis í teim- um góðu tíðunum, til at vit hava so mikið at standa ímóti við í hesum ringu tíð- um, at vit kunnu veita vinn- uni stuðul í eitt styttri tíðar- skeið í krepputíðum, sigur Reidar Nónfj­all. Les eisini grein á síðu 15 um sama evni, har Reidar Nónfj­all hevur nøkur boð upp á, hvørj­ar vegirnar hj­á fiskivinnuni burtur úr kreppuni. Útseta pínuna við almennum stuðuli - Skal landskassin nú lata stuðul til at innflyta frystan fisk, sleppa politikararnir sær enn einaferð undan at taka ábyrgdina av fiskivinnuni og gera tær tillagingar, sum krevjast skjótast møguligt, áðrenn øll vinnan fer fyri bakka, sigur Reidar Nónfjall, stjóri á Handilsskúlanum og virkisráðgevari Fjala ognir í Danmark Danmark virkar sum skj­ól hj­á múgvandi einstaklingum og feløgum úr Russlandi og fleiri øðrum fyrrverandi sovj­etlýðveldum, sum royna at fj­ala virðir av ymsum slagi fyri skattavaldinum. Tað skrivar Børsen. Skattaráðgevin Ned Shelton sigur við blaðið, at eftir hansara meting eru tað minst 500 ella kanska 1.000 feløg, sum eiga í russiskum og ukrainskum fyritøkum í Danmark. Trupulleikin er, at tað ber ikki til at siga, hvat tey eiga, ella hvørj­ir persónar standa aftan fyri feløgini, sigur hann. Pinera forseti í Kili Kili hevur fingið nýggj­an forseta. Á valinum í gj­ár vann tann høgrasinnaði ríkmaðurin Sebastian Pinera á sosialdemokratinum Eduardo Frei. Sambært valnevndini fekk Sebastian Pinera 52 prosent av atkvøðunum og Eduardo Frei 48 prosent. Pinera stillaði eisini upp á valinum fyri fýra árum síðani, men ta ferðina mátti hann lúta fyri sosialistinum Michelle Bachelet. Undir valstríðnum hevur Pinera millum annað sxagt, at hann fer at leggj­a dent á at bøta um trygdina í landinum, og at hann fer at brúka sína støðu sum vinnulívsmaður til at hj­álpa vinnuni burtur úr kreppuni, sum hon er í.