fríggjadagur 29. januar 2010síða 6

6 tíðindi Nr. 20 - 29. januar 2010 Lærararnir í Sankta Frans skúla í Havn eru ernir av næm­ ing um sínum, sum mána dagin savnaðu yvir 13.000 krónur inn til Haiti Neyðhjálp Randi Jacobsen randi@sosialurin.fo Sera væl varð tikið undir við loppusøluni mánadagin í Sankta Frans Skúla á sjálv ari pálsmessu. Kl. 8 byrj aðu tey sum vanligt við morg un sangi. Áðrenn børn ini fóru í sínar skúla­ stovur, greiddi stjórin stutt og greitt frá um vanbýtið, børn um er fyri, tá náttúr­ kreftirnar gera um seg, og kríggj herja. Hvør næmingur í sínum lagi legði upp til at fáa so gott úrslit sum gjørligt. Ikki varð gjørt sørt burtur úr tí myndaliga, ­ at sølan skuldi síggja innbjóðandi og mein ings full út. Skeltini vóru ikki at fara skeiv av. Bakstur, heimagjørd bomm og slikkipinnar lógu fram mi til sølu umframt ann að heimagjørt góðgæti. Tón leikafløgur og skemti­ fløgur vóru viði eisini, sum foreldur høvdu latið børn­ unum við til neyðhjálpina. Samanumtikið var tað bæði so og so eitt ordiliga gev andi tiltak. Pengarnir, ið inn komu, fór til Frels un­ nar herin í Føroyum, ið skal bygg ja barnaheimið upp aft ur í Port­ au Prince, ið teir mistu í jarðskjálvtnum. Sølan gav kr. 13. 226, 50. Av sínum eintingum fóru tríggj ar gentur úr 6. b oman á Kongabrúnna og niðan aft ur við eini bússu. Tær k omu aftur við meira enn 600 kr. hálvan tíma seinni. Lærararnir hildu teimum ikki til, men Elisabeth, Elisa beth og Aðalbjør vildu hetta sjálvar. Børnum dámar at taka ábyrgd, tá karmarnir eru í lagi. Soleiðis kendist tað á páls messu 2010., siga lær­ ar ar nir, sum takka mamm ­ um, pápum og sera dúg lig­ um næmingunum, ið teir eru ikki sørt ernir av. Hjálpin fer til barnaheim i Haiti 2010 vánaligt ár hjá bankunum Danski Tjóðbankin væntar, at danskir bankar fara at missa nógvan pening í ár. Bankin hevur mett um støðuna hjá 14 teimum størstu bankunum, og niðurstøðan er, at tapið verður umleið tríggjar ferðir størri í ár enn í 2009. Eftir metingini fara bankarnir at missa 1,5 prosent av teimum samlaðu útlánunum í ár ímóti 0,52 prosentum í fjør. Børsen skrivar, at eftir hesum verður tapið hjá bankunum millum 50 og 70 milliardir krónur í 2010. Torsten Bech, greinari hjá LD Markets, sigur við Børsen, at tað verður avgerandi fyri úrslitið hjá tí einstaka bankanum, hvussu hansara útlán eru sett saman. Kent skip 50 ár Fyrradagin vóru 50 ár, síðani íslendska sjóverjuskipið Óðinn til Íslands á fyrsta sinni. Skipið, sum er bygt í Aalborg, er 61 metrar langt, 10 metrar breitt og merkt góð 900 tons. Óðinn var við í øllum teimum trimum toskakríggjunum millum íslendingar og bretar í farnu øld, og eina ferð fekk skipið skaða, tá eitt bretskt skip sigldi á tað (myndin). Umframt at virka sum sjóverjuskip var Óðinn hjálparskip, og sambært Morgunblaðnum togaði hann næstan 200 skip til lands, tí okkurt var áfatt. Óðinn varð tikin úr sjóverjuni fyri fýra árum síðani. Nýstovnaða grøn­ lendska felagið “Løg­ frøði liga Faðirleys” vil hava lóggávuna broyt ta, soleiðis at faðir loys ingar kunnu fara aftur í tíðina fyri at finna progv fyri faðir skapi Faðirleysir grøNleNdiNgar Randi Jacobsen randi@sosialurin.fo Í Grønlandi er við at reisa seg eitt fólksligt krav mill­ um tey mongu fólkini, sum ongantíð hava funnið dans­ ka (ella føroyska) pápa sín. Í 50­árunum, 60­árun um og 70­árunum vóru ó meta­ liga nógvir serliga danskir handverkarar í longdi tíð í Grønlandi og bygdu íbúð­ ar hús, og skip frá alskyns tjóð um løgdu inn í grøn­ lenskar havnir. Lógin um rættarstøðuna hjá børnum kom ikki í gildi í Vesturgrønlandi fyrr enn í 1963 og í 1974 í Eystur­ og Norðurgrønlandi. Tey, sum fødd eru fyri ta tíð, kunnu ikki við nakrari lóg í hond­ ini fara til dómstólarnar fyri við blóðroyndum at fáa stað fest hvør pápi teirra er. ­ Faðirleys børn hava í fleiri ættarlið skap po nógva vreiði, og tað merkir fram vegis grønlendska sam felgið, sigur sálar frøð­ ing urin Conni Gregersen við grønlendska útvarpið. Í Grønlandi er ein vreiði móti danska samfelagnum, og tað hongur saman við mátanum, sum Danmark er farið við Grønlandi. Men tað er esini ein persónlig vreiði, sum botnar í, at fleiri danskir menn fóru frá grøn lendsku unnustum og børn um sínum, sigur Conni Greger sen, sum heldur tað vera gott, at faðirleysu vaks nu børnini finna sam­ an, og at evnið verður við­ gjørt. Connie Gregersen heldur, at eisini ungir grønlendingar hava trupulleikar við sínum samleika, tí teir hava bland­ að upphav. Nýggj lóggáva má framskundast Kuupik Kleist, formaður í grøn lendska landstingum er talsmaður fyri at fáa nýgg ja grønlendska fam il­ ju lóg gávu. Lóggávan er tæt lað at verða broytt um tvey ella trý ár, men hetta eig ur at verða framskundað, held ur Kuupik Kleist, sum sjálvur er føddur í 1958 – við ongum pápa. Hann sigur, at tað ávirkar fólk nógv ikkki at vita, hvør pápin er, og tað merkir eisi ni, at tey ikki hava nakr­ an pápa at arva. Sum sjey ára gamal hitti hann pápa sín eina ferð men hevur síðan einki sam­ band havt við hann. Hann hevur ikki kent trongd til at fara at leita eftir pápanum, men hann viðgongur, at sakn urin eftir einum pápa ke m ur til hansara viðhvørt. Nógvar ræðusøgur eru í Grøn landi um, hvussu tað var at vaska upp sum faðir­ loysi ngur. Børnini vóru happ að, høvdu tey ongan pápa og haraftrat høvdu ljósa húð. Summi siga frá, hvus su illa lærarar fóru við teim um, og familjan skamm aðist. Grønlendska útvarpið hev ur havt fleiri sendingar um málið, og nú hevur rit­ høv undurin Anne Sofie Har den berg givið út bók við heitinum Kampen for en far. Leita í vreiði eftir pápunum Kuupik Kleist, formaður í grønlendska landstinginum skilir væl tey, sum fegin vilja finna pápa sín. Hann er í somu støðu, hevur einki samband við pápa sín