hósdagur 4. mars 2010síða 25

25 Nr. 44 - 4. mars 2010 viðmerkingar 12. februar frættist í Sosial inum, at Dagstovn­ urin við Landavegin var tann dagstovnurin í Tórs­ havnar Kommunu, sum lá niðast í nøgdsemiskanning frá mai 2009. Plaseringin er høvuðsniðurstøðan av kanningini, sum Tórs havn­ ar Kommuna skipaði fyri. Eitt síðstapláss er altíð keðiligt og kann lættliga verða tulkað neiligt. Hetta er tó ikki ein rímilig niður­ støða útfrá kanningini. Allir stovnar kláraðu seg frá sera væl til beint undir miðal. Kanningin gevur eina støðumynd frá mai 2009 útfrá tí góða trið ing­ inum av foreldrum, sum valdu at svara spurnar blað­ num. Tað eru ymisk fólk á ymsum stovnunum, og hesi svara út frá teirra gerandis­ degi fyri einum knøppum ári síðani. Tað er sera trup­ ult at samanbera úrslitini stovnanna millum og tað var, sum skilst, heldur ikki ætlanin hjá kommununi. Trívast børnini á Dag­ stovn inum við Landa­ vegin? Um vit kunnu taka útmeld­ ingarnar á foreldra fund in­ um á stovninum tann 17. februar fyri fult, so er Dagstovnurin við Landa­ vegin ein góður stovnur, har børnini trívast og har foreldur kenna, at børn teirra eru í góðum hond­ um. Á foreldrafundinum, sum leiðslan bjóðaði inn til fyri at tosa um niður støð­ urnar í kanningini, vóru fólk samd um, at stovnurin virkar væl. Har eru dugna­ lig og eldhugað starvsfólk, børnini hava ein góðan og tryggan gerandisdag og sleppa at royna seg við fleiri spennandi verk­ ætlanum. Øll eru samd um, at tað altíð eru viðurskifti, sum kunnu gerast enn betri. Tað er ein felags uppgáva hjá stovninum og foreldrunum at fáa sett orð á tey viður­ skifti, sum eiga at betrast, og syrgja fyri at fáa hetta gjørt. Garðurin ein áhaldandi trupulleiki Á fundinum var breið semja um, at uttanumøkið, sum hevur verið ein trupul­ leiki, síðani stovnurin lat upp í 2004, enn ikki er á einum nøktandi stigi. Her hava stovnsleiðsla og Foreldraráð áhaldandi lagt eitt stórt arbeiði í at fáa bøtt um umstøðurnar, hóast alt, alt ov lítla játtan. M.a. hava familjur á fleiri arbeiðsdøgum smíðað, málað, grivið og gjørt við, til tess at fáa børnunum nøktandi umstøður og avbjóðingar í garðinum. Hetta hevur alla tíðina verið gjørt av neyð og við tí ynski, at Kommunan fór at taka sína ábyrgd á seg og fór at seta neyðuga peningin og arbeiðsorkuna av til at fáa tingini í lagi. Ein trygdarserfrøðingur hevur nýliga kannað øll uttanumøkini á dagstovn­ unum í Kommununi, og hann staðfesti, at tað vóru fleiri viðurskifti, sum ikki vóru í lagi. Kommunan hevur síðani givið boð um, at av trygdarávum skulu tað einans vera fólk frá Kommununi, sum seta upp leikur og annað í gørð un­ um. Á foreldrafundinum heittu foreldur á stovns­ leiðsluna um at streingja enn meira á Kommununa um at fáa gjørt nakað munagott við garðin. Hetta lovaði leiðslan at gera við stuðli frá Foreldraráðnum. Er eitt stovnspláss við Landavegin aftaná summarfrítíðina eitt gott val? Eitt evni, sum nógv varð tosað um á fundinum, var, hvussu foreldur velja stovnspláss til síni børn. Fólk vóru ørkymlað av, at “skoðsmálið” hjá Dag­ stovn inum við Landavegin í kanningini kann fáa fólk at velja stovnin frá, tá veljast skal millum stovnsplássini. Hetta er stórt spell, tí foreldrini meta sum áður nevnt, at talan er um ein góðan stovn, har børnini trívast og hava tað gott. Skotið varð tí upp at bjóða til Opið Hús, har fólk fáa høvi at koma at síggja stovnin og heilsa uppá børn, foreldur, starvsfólk og leiðslu á stovnunum. Hetta helt leiðslan verða eitt sera gott hugskot og fer tí at skipa fyri einum slíkum degi ein seinnapart í komandi viku. Hetta fer at geva fólki høvi til sjálvi at gera sær tankar og niðurstøður um stovnin, heldur enn at líta á eina anonyma nøgdsemis kann­ ing ella metingar hjá øðrum. Foreldraráðið fyri Dag­ stovnin við Landavegin vil við hesum viðmæla øllum, sum umhugsa eitt stovns­ pláss á hesum stovninum, at koma til Opið Hús tiltakið. Foreldraráðið Rani í Líð, Svandis Rasmussen, Jóhan í Niðristovu, Annika Sølvará, Súsanna Simonsen, Andrias Hansen, Linda Karbech Rasmussen og Inger Enni Danielsen Foreldur og børn eru væl nøgd við Dagstovnin við Landavegin Fyri umleið 430 árum síð­ ani uppfann ein italienari (ikki italiumaður) eitt tól, sum fekk heitið termo­ metur: termo merkir nakað, sum hevur við varma ella temperatur at gera, og metur merkir tól til máting. Nøkur ár seinri uppfann ein annar itali en­ ari eitt tól, sum fekk heitið barometur: baro merkir lufttrýst. Hesi nøvn eru international, verða brúkt allastaðni, har danskt, norskt, svenskt, enskt, týskt, franskt o.a. verður tosað – eisini har føroyskt verður tosað, men tó við reservatión. Eftir øllum at døma er tað bannlýst at brúka heitið termometur og temperaturur í tí føroyska sjónvarpinum og útvarp in­ um og í skúlunum. Tað kundi verið stuttligt at sæð bílæt av so valdsmiklum persónum, sum ósmædnir lamskera ta føroysku tung­ una ætlandi við teirri grund geving, at termo­ metur og temperaturur eru ”danismur” við ongum heimarætti í Føroyum. Men hvussu kann tað so bera til, at barometrið er sloppið í tað føroysku orðabókina men ikki termometur og tempera­ turur? Og hví hava okkara fjølmiðlar útihýst varman í Føroyum? Hjá teimum er hiti í Føroyum 365 dagar um árið – og eingin varmi. Harragud, siga vit ikki ’kom og verm teg,’ ella kunnu vit ikki týðum siga okkurt sálarleyst ’við ong­ um varma’? Og varmapúta er í flest øllum heimum. Eitt av mínum mongu abbabørnum (7 ár) segði nú ein dagin við pápa sín: ”Babba, er tað heitt í Grøn­ landi?” – ”Hví spyrt tú um tað,” spurdi pápin. ”Tí, útvarpið sigur, at tað er hiti í Grønlandi,” svaraði hesin skilagóði smádrongurin. Frá fullum monnum – og frá børnum kunnu vit hoyra sannleikan! Her í Havn var siður fyri nógvum árum síðani at heingja eina ”stormkúlu” á eitt krosstræ á ”fýrin” á Skansanum. Tað var illa hugsandi, at havnarmen fóru í fjørðin við teirra smáu útróðrarbátum, meðan kúlan var uppi á Skansanum. Og í Geil – á horninum millum Eiriks Jarlsgøtu og Kopargøtu – stóð eitt lítið hús við ”nichu,” har eitt barometur og eitt termometur vóru væl vard við glasi (lesi­ glasi?). Her hittust havnar­ menn javnan. Teirra dag­ liga breyð var í Nólsoyar­ firði, á turkiplássum (klipp fiskur) og á trøðni (hoygging/mjólkin) – og veðrið ráddi fyri øllum. Termometrið og baro metr­ ið vóru neyðug tól í teirra dagliga lívi. Í framkomnum sam­ feløg um er umráðandi ongantíð at missa tamar­ hald á samfelagsins fíggj­ arviðurskiftum. Tað er neyðugt, at landsins gríma liggur í sterkum og trygg­ um hondum. Tey politisku amboðini til at røkja hetta týdningarmikla arbeiðið eru samfelagsins lóggáva, herundir fíggjarlóg, sund­ ur liðað í smálutum og sam svarandi hesi lóg sundur liðing av lands­ kassa ársroknskapum. Álítandi hagtøl er gott am boð í almennari fyri sit­ ing, meðan óálítandi, kryptisk hagtøl eru skaði­ lig og hættislig amboð. Mentalur tryggleiki í politiskari fyrisiting: loyalitetur er sjálvsagdur. Hetta eru samfelagsins barometur og termometur í fluttum týdningi. Hjá okk­ um er tað løgtingið og landsstýrið, sum ansa eftir landskassans baro og termo. Sum kunnugt fingu vit heimastýrislógina 1. apríl 1948 og við henni lands­ stýri við eini trilvandi – eyðkenni fyri allari byrjan – meginfyrisiting, við sera góðari manning: tveir sýslu menn, hámentaður verkfrøðingur og ein skila­ maður av Sandi, gott og roynt fólk, væl upplærd á amtskontórinum, fútakon­ tórinum og dómara kontór­ inum, umframt nøkur fá serútbúgvin fólk frá stats­ ministeriinum. Og nakrir lógfrøðingar, sum høvdu fingið innlit í almennari fyrisiting á donskum ráð­ harrastovum. So við og við vaks tann almenna umsit­ ingin orsakað av nýggjum økjum og nýggjum lógum, sum kravdu meira fólk. Tað tók løgtinginum 60 ár at økja fíggjarlógina frá nøkrum heilt fáum milli­ ónum (13) til nakrar milli­ ardir (5). Í eina hálva øld eydnað­ ist tað løgtinginum og meginfyrisitingini (lands­ stýrinum) at hava tamar­ hald á landsins barometri og termometri, men so gjørdist alt truplari og fløkjasligt. Løgtingið misti tamarhald á lóggevingini, og her verður serliga hugs­ að um eitt ótal av lógum: landskassaveðhald, lands­ kassaútlán, landskassa­ stuðul, landskassastudning, upphøggingarstudning o.s.fr., sum innibar, at landskassin (løgtingið) noyddist at upptaka milli­ ardalán í ymiskum londum. Landskassans barometur var í permanentum lágtrýsti, og termometrið var læst fast á 41, til svull­ urin brast í oktober 1992 – tá stóð termometrið á 42!! Í landskassans ársrokn­ skapi 2008, síðu 250, er yvirlit viðvíkjandi løgting­ sins ognum. Niðast í yvir­ litinum er millum annað tilskilað, at ”Gjaldstovan kann bara staðfesta, at hetta kravið – sum ásett í roknskapar kunngerðini – ikki verður fylgt, tí er ognaryvirlitið eins mangul­ fult sum undanfarin ár.” Tá ið løgtingið yvirtók skúlaverkið og almenna forsorg 1. januar 2002, fekk tað kostnaðarmiklar gávur frá stjórnini ”under forudsætning af de bevilg­ ende myndigheders tilslutning”: Føroya barnaheim Dr. Ingridar barnagarð Tekniskar skúlar Skúlaheim Føroya handilsskúli Nú 9 ár eru liðin, eru hesar ognir ikki skrásettar í landskassans ársroknskapi. Vónandi hevur okkara myndugleiki ikki gloymt Føroya fólks vegna at takka fyri hesar stórfingnu gávur? Í 1986 gjørdist megin­ fyrisitingin kaotisk. Nýggj­ ar, fremmandar kreftir vístu seg á pallinum í Tinga nesi, og royndir skrivstovustjórar vórðu koyrdir á síðuspor, og størv við ongum normeringum sóu dagsins ljós: ein multi­ frøðingur á hægstu rók, ymiskir frøðingar (6) fingu stjóraheiti, og fólk við ongari relatión til landsins umsiting fingu fulltrúa­ status. Arbeiðsrutinur, sum skrivstovustjórin í Tinga­ nesi og skrivstovustjórin á Føroya Gjaldstovu høvdu havt síðani 1948, vóru uttan orð og eið tikin frá teimum. Tann dugnaligi og dámligi skrivstovustjórin í landsstýrinum gavst um hetta mundi vegna aldur, meðan gjaldstovustjórin bað løgmann um at verða loystur úr embætinum, sum tá var mergsogið. Tá ið landskassin fór á heysin í 1992, kom tað fram, hvussu álvarslig støðan veruliga var í land­ sins fyrisiting. Hon, fyrisitingin, og almenna fíggjarstøðan var tá so niðurundirkomin, at neyð­ ugt varð, at fáa hjálp og ráðgeving úr Danmark, um okkara samfelag skuldi yvirliva. Umráðandi var at byggja tað oyðuløgdu fyrisitingina heilt av nýggjum. Tað var tað, Norman Christensen varð biðin at gera. Men hvør slapp at betala rokn­ ingina fyri hetta umvæl­ ingararbeiðið? – Landskassin! Harmiligt var tað tó, at skrivstovustjórin par excellence Johan Djurhuus ikki kundi vera saman við Norman Christensen í endurbyggingini av megin­ fyrisitingini, tí so hevði eitt og annað óivað verið eitt sindur øðrvísi í dag. Hesar somu kreftir, sum forkomu eina annars væl­ virkandi almenna fyrisit­ ing, eru nú farnar at gera vart við seg. Tær tevja óivað nýval ella í øllum førum val í 2011. Og nationalistarnir í verandi samgongu tykjast at hugsa meira um fiktivt serfør­ oyskt uttanríkisráð fyri 50 milliónir enn um trivnaðin hjá fólkinum í Føroyum. Álvaratos, man hetta ikki vera heimsins dýrasta táta so ruddiliga búgvin til Guinness? Ófatiligt, at javnaðarflokkurin og sam­ bandsflokkurin ganga við til slíkt. Og kortini; alterna tivið er samgongan 1998­2003 – og tað er ræðandi. Myrk skýggj eru á luftini. Bakbitið, sum Marju n Hanusardóttir, løgmansstjóri, fekk alment í bløðunum nú um dagar­ nar, er sera ódámligt. Tær destruktivu krefturnar frá 80­unum vita, hvussu al mennir skrivstovustjórar skulu eliminerast. Lat­meg­koma­upp­ trongdin er ikki lítil. Barometrið og termometrið Heri MoHr