mánadagur 31. mai 2010síða 12

Mánadagur 31. mai · Nr. 88 12 Sosialurin Kjak Landsroknskapurin 2008 kom undan kavi aft ur á ting fund­ inum ídag. Fíggjarnevndin hevði ikki skrivað enda­ ligt álit í málinum, fíggjar­ nevndarformaðurin vildi ikki sleppa málinum aftur, men eftir umbøn frá undirritaða og Magna Laksáfoss avgjørdi løgtingið kortini at viðgera málið. Atkvøðugreiðslan var heilt óvanlig fyri ein lands­ roknskap, táið 12 tingmenn atkvøddu fyri og 7 tingmenn atkvøddu ímóti løgtingsmáli no. 96/2009. Álitið, sum undir­ ritaði hevði ætlað skuldi vera partur av málinum, táið fíggj­ arnevndin hevði gjørt málið burturav sær, er so ljóðandi og varð lisið upp á fundinum: Ein minniluti (Tórbjørn Jacobsen) tekur við niðan­ fyristandandi viðmerkingum ikki undir við uppskotinum – løgtingsmáli no. 96/2009. Vanlig fatan hevur verið, at góðkenning og samtykt av landsroknskapum, í praksis hevur havt ta rættarstøðu, at politiska skipanin hev­ ur góðkent og samtykt at roknskapurin er rætt upp­ settur og grannskoðaður sam svarandi teimum skjølum og upplýsingum, sum hava verið landsgrannskoðara og løgtingsgrannskoðarum tøk. Harvið hevur tingið sam tykt tann objektiva veru leikan, sum landsins bók hald og grannskoðan hava sett upp samsvarandi sam felag sins gongd ár fyri ár. Tað hev­ ur á ongan hátt verið hildið, at tingsamtyktir um rokn ­ skapir skuldu skilj ast sum blá stempl ing ar av meir­ og ovurnýtslu hjá lands stýr­ ismonnum, tingi og stovn um í rokn skapar ári num. Løgtings grann skoðar ar­ nir hava í sínum við merk­ ingum fyri roknskaparárið 2008 m.a. sagt: ”Løgtings­ grann skoðararnir skulu gera vart við, at tað er sjálvur Landsroknskapurin 2008, sum mælt verður til at góð­ kenna, saman við teimum at­ finningum, sum eru nevnd­ ar í viðmerkingunum. Tað merkir ikki, at Løgtingið góð kennir, at meirnýtsla er farin fram og at játtanir ikki eru hildnar.” Bæði ver andi løgmaður og onkur lands­ stýrismaður hava al ment og av tingsins røðarapalli lagt ein iva inn í gomlu fat anina um, hvat ið hendir, táið løgtingið samtykkir ein roknskap. Teir hava ítøki liga róð fram­ undir, at tingsamtyktir um roknskapir eru tað sama sum endaligar góðkenningar av m.a. meir­ og ovurnýtslu. Tað hevði ikki verið nak ar trupulleiki at tikið undir við løgtingsmálið no. 96/2009, ser­ liga við við merk ing unum hjá løg tings grannskoðarunum, um gamla fatanin var ráðandi. Men eftir at núverandi polit­ iski oddvitin hjá 20 av 33 tingmonnum, løgmaður, Kaj Leo Holm Johannessen, í svari uppá skrivligan fyri­ spurning frá Kára á Rógvu hevur staðfest, at: ”Tá ið Løg tingið samtykkir ein roknskap uttan viðmerkingar, sigur tað eftir mínum tykki frá, at øll fyrisitingarlig við­ urskifti viðvíkjandi hes um roknskaparárinum enda liga eru uppgjørd, eisini spurn ing­ urin um evt. ábyrgd armál, sum annars kundu verið staðfest, lesir man roknskapin. Verður ábyrgd ikki gjørd galdandi viðvíkjandi yvirtrekki tá, er í roynd og veru talan um eina eftirfylgjandi eykajáttan frá løgtingsins síðu.” tá hevur pípan fingið eitt heilt annað ljóð. Skjótt og sera nógv vaksandi meir­ og ovur nýtsl an hjá lands stýrismonnum hesi seinastu árini, serliga síðani ABC­samgongan sá dagsins ljós í 2004, ger hesa útsøgnina og tulk ing ina hjá løgmanni til ein stóran trupulleika fyri politisku skipanina. Fíggj­ arnevndin hevur havt mik ið høvuðbrýggj av hesi sjald­ somu og nýggju fatan odd vita útinnandi valdsins. Hann var boðsendur at greiða munnliga frá støðuni, men í fyrstu atløgu hevði hann lítlan, fyri ikki at siga ongan, hug til at flyta seg frá upprunafatan síni. Táið viðkomandi skilti, at fatan hansara kundi hava við sær politiskar komplikatiónir, so ringar, at nevndin í ring­ asta føri fór at mæla til, at fella uppskotið, tók løg mað ­ ur ta avgerð, at senda fíggjar­ nevndini eitt bræv hin 12. apríl 2010, har hann roynir at greiða frá síni støðu. Løgmaður sigur í skrivinum, at hann bara roynir at gera nakrar viðmerkingar, fyri at sleppa undan misskiljingum fyrra svarinum viðvíkjandi. Nýggju viðmerkingarnar broyta onki við uppruna veru leikan hjá løgmanni, sum er politiskur leiðari hjá 20 av 33 tingmonnum. Soleingi hesi 20 við húð og hár standa aftanfyri løgmann, má gangast út, at hesi eisini stuðla hansara fatan um eitt nú avleiðingina av at taka undir við løgtingsmáli no. 96/2009. Tær eru bara eitt leysligt ískoyti og hann flytir seg heldur ikki eitt vet frá svarinum til skriv­ liga fyrispurningin frá Kára á Rógvu, tingmanni Sjálv­ stýrisfloksins. Sjálvandi kundi ein samd fíggjarnevnd staðfest aðra og røttu fatanina í einum felagsáliti, men politiska støð an í landinum er óvan­ lig. Soleingi støðan er ógreið, og løgmaður og em bæt­ ið hansara royna at flyta eftir litsskylduna við lands­ stýrismonnum til lóg gev andi valdið, ætlar minni lutin ikki at taka undir við uppskotinum. Okk ara støða viðvíkjandi eyka játtanum er greið, tær skulu sum meginregla vera útreiðsluneutralar, og í mun til hesa støðu flyta løgmaður og teir tjúgu tingmenninir, ið hava svorið honum treyta­ leysan politiskan eið, eitt vandamikið ábyrgdar loysi inn í skipanina, har lands­ stýrismenn virka í mun til eina ”automatiska” blástempling av meir­ og ovurnýtslu, táið samtyktir roknskpair gerast nýggjar eykajáttanir. Annars er minnilutin av tí fatan, at tað er skeiv og vandamikil mannagongd, at tingið velur nýfráfarnar landsstýrismenn til løg tings­ grannskoðarar. Serstakliga táið teir eru trýstir úr starv­ inum orsakað av skilaleysari ovurnýtslu. Seinasta dømi um hetta prógvar hvør veru ­ liga fatanin hjá løg manni og samsintum er. Hóast skilaleysa doku menter aða ovurnýtslu tók sam gonguleiðarin ongi stig í mun til sína lóg givnu eftirlitsskyldu táið heilsu­ málaráðharrin fekk trupul­ leikar við sín um játtanum fyri ári síð ani. Eftir at andstøðan, lands grannskoðari og lands­ stýrismálanevnd høvdu virk að við málinum gjørdist politiska trýstið til endans somikið stórt, at viðkomandi av sær sjálvum valdi at leggja frá sær. Tað tænir viðkomandi til heiðurs, men nýggja sið­ venjan, har viðkomandi í bráðskundi verður valdur løg tingsgrannskoðari, og skal grannskoða seg sjál van retrospektivt, tað er ein venja sum ikki má knæð setast sum ein siðvenja í fram­ tíð ini. Samanumtikið fær minnilutin ikki tikið undir við uppskotinum soleingi úti nnandi valdið og ein stór­ ur meiriluti av lóggevandi valdinum hevur eina nýggja og øðrvísi fatan av hvør nýggja rættarstøðan er í somu løtu sum tingið hevur samtykt landsroknskapin. Annars er minnilutin eisini av tí fatan, at tað er óheppið, at løgtingsgrannskoðarar sita sum fíggjarnevndarlimir og nevndarviðgera og í áliti tilmæla eina støðutakan til sínar egnu niðurstøður i uppskotinum til samtyktar. Politisku flokkarnir áttu at tikið betri partar fyri seg hesum viðvíkjandi, og gjørt tað til siðvenju, at persónligt samanfall ikki varð ímillum manningina í løgtings grann ­ skoðara nevndini og løg ting­ sins fíggjarnevnd. Tórbjørn Jacobsen Illa trevsaður eftir liðini ígjøgnum tingið Fyrstu føroysku orð blinda­ lærararnir hava júst lokið prógv. Hetta eru góð og positiv tíðindi, tí tað eru alt ov mong, sum av órøttum hava fingið ov lítið burturúr skúlagongd og arbeiðslívi, bara tí at skúlar okkara ikki hava havt neyðugu førleikarnar at arbeiða við orðblindni. Orð blinda lærara út­ búgv ingin er serliga ætlað ungdómi, teimum sum ganga í elstu klassum fólka skúlans, næmingum í miðnámsskúlanum og vaksnum fólki yvirhøvur. Vit vita, at tað eru fleiri fólk í okkara samfelag, sum vegna orðblindni hava verið forðað at nema sær eina útbúgving, og sum eisini hava verið tarnað í arbeiðslívinum. Samfelagið hevur avgjørt ikki røkt sínar skyldur mótvegis hesum medborgarum okkara. Vón­ andi kann hetta, at veita bæði fólkaskúlalærarum, miðnámsskúlalærarum eins og vinnuskúlalærarum eina eftirútbúgving sum orðblindalærarar, gera mun. Kringvarpið eigur tøkk uppiborna fyri at sýna mál inum áhuga. Í einum inn slagi í sjónvarpinum varð fakligi førleikin hjá teimum, ið hava undirvíst, umrøddur, og ein við merk­ ing var um, at teir vóru danir. Í hesum sambandi kann eg viðmerkja, at vit eiga ikki sjálvi henda serkunnleika. Tí tóku vit upp samstarv við orðblindaskúlan í Al berts­ lund. Annar høvuðslærarin á útbúgvingini skilir rætti­ liga væl føroyskt, og øll tey, sum undirvístu, hava holla útbúgving og drúgv­ ar royndir innan orð­ blindaundirvísing. Hetta tryggjaði Mentamálaráðið sær, áðrenn útbúgvingin varð sett í verk, og okkara nýútbúnu orðblindalærarar hava sostatt fingið fyrsta floks undirvísing. At vit nú hava fingið væl útbúnar orðblindalærarar, fer at hava stóran týdning fyri bæði ung og vaksin, sum eru orðblind, og eg vil ynskja teimum blíðan byrð, nú teir fara til verka. Væl útbúnir orð b linda­ lærar fara nú til verka Helena Dam á Neystabø landsstýriskvinna í mentamálum Kringvarpið eigur tøkk uppiborna fyri at sýna mál inum áhuga. Í einum inn slagi í sjónvarpinum varð fakligi førleikin hjá teimum, ið hava undirvíst, umrøddur, og ein við merk ing var um, at teir vóru danir