fríggjadagur 4. juni 2010síða 22

Fríggjadagur 4. juni 2010 · Nr. 90 22 Sosialurin Sissal Kampmann Frá 5 – 8 mai, var tiltakið Cph. litt., Copehagen litterature festi val hildið á triðja sinni í Keypmannahavn. Før oy­ ar vóru umboðaðar av rit­ høvunda num Jóa ne si Niel­ sen og av films lista kvin n uni, Katrini Ottars dóttir. Tað var upplagt, at júst tey bæði umboðaðu Før oyar. Jóanes er nýliga um sett ur til danskt, eftir ein fim tan ára langan støðg, og eisini av tí, at hann fyri stutt um var avmyndaður í filmi num hjá Katrini, Sporini vaksa úr orðum, sum var frum­ fram førdur í Føroyum og í Danmark fyrst í árinum. Filmur in hjá Katrini er ein mynd av rithøvundinum, kommun isti num og erka før­ oy ing inum, Jóanes Nielsen, ið er føddur í Tórshavn í 1953. Filmurin er ein roynd hjá filmsskaparanum at lýsa yrkjar an, ið hevur orðið so væl signað í sínum valdi. ­ At fara afturum facaduna og at kanna tær mekanismur, ið dríva mannin til at skapa. Jóanes verður av Odd­ fríða Marner Rasmussen kall að ur Føroya tjóðarskald. Eitt heiti, ið ikki er heilt skeivt, tí Jóanes er bæði heima og uttanlands ein ótrú liga vælumtóktur og vird ur høvundi, bæði inn­ an skaldsøgu ­ og yrk inga­ genru na. Hetta hó ast evn ini hann viðger í skald søgum, leik um og yrkingum, skera sum rakibløð. ­ Evnini eru po litisk­eksistentiel og ítalu­ seta tað, vit helst ikki vilja síggja, hoyra ella vita um. Jóanes kallar seg før­ oysk an sjómann, fiskara og arbeiðsmann og har av trat yrkja ra síðan 1978. Skald­ skap ur in hjá honum verður ofta lýstur sum beinleiðis og rá ur, men samstundis sum sera vakur, romantiskur, lítið lát in, rørandi og ektaður. Jóa nes er tann føroyingurin, ið oftast er innstillaður til Nord isk Råds Litteraturpris. Fýra ferðir í alt, seinast í 2004 fyri yrkingasavnið, Brúgvar av svongum orðum. Hugtikin Tað eru ikki bert føroyingar, ið eru hugtiknir av verkunum hjá Jóanesi Nielsen. Í blaðnum, Bogmagasinet, sum forlagið Arnold Busk gev ur út, skrivar Flemming Ander sen m.a. í greinini, Fjeld ene brænder, at ein av teim bestu nútímans før­ oysku rithøvundunum er Jóanes Nielsen. Hin er Tór­ odd u r Poulsen (1957). At tað eru menn sum teir, ið lyfta arvin eftir Williami Heine sen, og at teir gera tað við bravour. Í mun til Tórodd, hevur Jóanes Niel­ sen ikki verið umsettur til danskt seinastu tíggju ár­ ini. Ikki fyrr enn nýliga byrj aða forlagið Tórgarð, ið Hugin Eide rekur, tók yv­ ir, har forlagið Vindrose slepti fyri góðum fimtan ár um síðan, og umsetti og gav út skaldsøguna Glans­ bilæta samlararnir í 2008 og yrkingasavnið Brúgvar av svongum orðum í 2010, hev ur danski lesarin aftur haft møguleika at lesa verk eftir Jóanesi. Hetta hev ur sambært Andersen verið nakað hann hevur glett seg til leingi, og hann kallar verkini hjá Jóa­ nesi smá meistaraverk í norðurlendskum bó k ment­ um, ­ eisini tá sammett verð ur við teir stórstu rit­ høvund ar nar. Hann skrivar, at verkini halda á einum altjóða støði, og at tey uttan tru p ul leikar kunnu lesast av ein um lesara, ið aldri hevur sett síni bein á føroyska jørð. Við ørðum orðum: Verk ini hjá Jóanesi vera av Andersen mett at vera eks­ i s ten tiel á einum alheims støði, og eru nógv meir enn heim staðar bókmentir, meir enn endurminningar til før­ oy ingar og til fólk við tilknýti til landið. Á bókmentafestivalinum var Jóanes á skránni fýra ferð ir: Fríggjakvøldið 7 mai las hann upp á Kgl. Bóka savni num, svarta gim steini num, saman við donsku rithøvundunum, Ur sulu Andkjær Olsen og Piu Tafdrup. Seinni sama kvøldið var hann á palli í samrøðu saman við ís­ lendska rithøvundanum, Einari Már Guðmundssyni. Leygar morgunin var film­ urin hjá Katrini Ottar s­ dót t ir um Jóanes sýndur í Grand Teatret mitt í Keyp­ manna havn. Eftir filmin var samrøða við Jóanes og Katr ina, har Tore Leifer frá kulturnyt á P1/Dr, var modera tor. Jóanes endaði sína turné í Keypmannahavn í samrøðu við Jens Kodal í Húsi num á Magstræde. Eftir film in í Grand, legði Tore Leifer út við at siga frá, at Jóa nes var føddur sama ár sum Stalin doyði, eitt ár eftir Einar Már Gudmundsson og tvey ár fyri íslendska høvund an, Eirik Kárason. – Leifer segði m.a, at hann persón liga metti, at hetta var stórsta ættarliðið av norður­ lendsk um høvundum. Spurdur, hvat Jónanes held ur um hetta svarar hann, at tað hann metir, teir hava í felag, er tónleikurin, ið kom við Rolling Stones og Beatles. ­ Eg kendi sjálvsagt verk­ ini hjá teimum, men annars havi eg ikki havt nakað sam­ band við teir. ­ Eg helt altíð, at Einar Már og teir høvdu stykni til tí politisku rørslu­ na eg hoyrdi til, men eg síggji nú, at Einar Már hev­ ur yvirhála tey flestu í sín­ um ættaliði við nýggjastu kraft fullu politisku bókini hjá sær, Hvíta bókin. Eg síggji eisini líkheitir millum skald søguna hjá Einari Már, Alheimsins einglar og leik­ in hjá mær, Eitur nakað land weekend?, ið bæði snúgva seg um sálarliga sjúk. ­ Mínar fyrimyndir innan skaldsøgur eru eldri, enn mínir norðurlendsku javn aldr ar. Tað eru flottir fýrar sum Dostojevski og yvirhøvur høvundar, ið livdu fyri hundrað til hálvt ­ a nnaðhundrað árum síðani. – Sjálvsagt eisini teir nýggju eksistentialistisku høvund­ ar nir, og ikki minst teir, sum sprottu úr kommunisktisku rørslu ni. Á ein hátt eru tað høvund ar frá tveimum og trim um ættarliðum síðan, ið hava kveikt meg mest. ­ Ikki minst surrealistarnir, eftir teir vóru komnir yvir barna­ sjúk ur nar sum auto mat­ skrift ina osfr. Nú eru tínar bøkur aft ur at lesa á donskum, og film­ urin hjá Katrin um teg hev­ ur fingið góða og nógva um­ røðu. Hvønn týðning hevur hetta fyri teg? ­ Eg havi avgjørt fingið góð skoðsmál. Tey, ið dáma film­ in koma yvir og siga tað við meg, men fólk hava ikki slitið trappurnar hjá okkum fyri at siga, at tey halda at hetta er eitt framúr verk. ­ Men tað er soleiðis tað er, tá tú fæst við list í Føroyum. Tað er so avmarkað, og tú fær ikki tey nógvu ummælini í miðlunum. Høvuðsparturin av ummælunum tú fær, eru tey tú fær frá fólki tú møt ir á gøtuni, í veitslu ella tilvildarliga. Á henda hátt virkar eitt slag av under­ ground ummælara ­ og krit ikara virksemi í Før oy­ um. ­ Ein fílist ofta á, at u m mælar ar eru so fáir og Eg havi Eitt »orsaka Eg Eri til« syndrom Samrøða - Tá tað er undanvindur, hevur man lyndi til at sláa bremsurnar í, tí man óttast, at í morgin er lotið dovna. Kanska torir man bara ikki at trúgva uppá, at tað knappliga fer at ganga so øgiliga gott, sigur Jóanes Nielsen. Vit tosa við rithøvundan um dreymar, bókmentir, ummælarar, trúboðan og annað