mánadagur 8. november 2010síða 2

Mánadagur 8. november · Nr. 156 mánadagsblaðið Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Klaksvíkingurin skal aft ur í ár kapp ast um at sleppa at um boða Ísland í ev rop isku sang kapp ingini í sjón varp­ i num, tí hann eigur ein av teimum 15 útvaldu sang u­ num, sum eru við. Í gjár varð al manna kunn­ gjørt, hvørjir sangir sleppa við í Söng vakeppni Sjónvarpsins í Ís landi. Tilsamans 174 sangir komu inn til kappingina, og ein dóms nevnd hevur valt 15 burt ur úr. Ein av teimum eig­ ur Jógv an Hansen saman við Vign ir Snær Vigfússon. Sostatt verður Jógvan við triðja árið á rað, tá fremstu sang­ og tónleikanøvn í Ís­ landi fara at kappast um at sleppa at umboða Ísland, tá stóra evr opiska finalan verð­ ur í Týsklandi í mai mánaði kom andi ár. Og ikki er ó hugs­ andi, at Jógvan Hansen enn eina ferð verður millum tey fremstu. Í fjør vóru bara nakrar og tjúgu atkvøður á muni mill­ um hann og vinnaran, Jó­ hanna Guðrún, sum í evrop­ isku finaluni vann Íslandi eitt flott ann aðpláss. Jógvan sang í fjør sang in, »One More Day«, sum Bubbi Morthens hevði skrivað, og í fyrraárið bleiv Jógvan nummar fýra við sang inum, »I Think The World of You«. Sigast má, at væl liggur fyri hjá Jógvani at gera um seg sum sangari í Íslandi. Síðani hann í 2006 vann íslendsku út gáv una av X Factor­kapp­ ing ini, tá hann fekk 70 pro­ sent av atkvøðunum, hev ur hann javn an ver ið frammi í sam b andi við bæði fram ­ førsl ur, út gáv ur og – sum nú – kapp­ ing ar. Tað var áhugavert at hoyra Skann­ ar an í útvarpinum í gjár, har evnið var grindadráp og tilmælið frá Pál Weihe, lækna og granskara, og Høgna Debes Joensen, landslækna um grindadráp. Tað var fyri tveimum árum síð­ ani, at tilmælið kom frá teimum báð um læknunum um, at vit als ikki skulu eta grind: – Tað er við sorblídni, at hetta til­ mælið verð ur giv ið. Grindin hev ur tænt før oy ing um væl í mong hundr­ að ár og man eiga lívið í mongum før oyingi gjøgnum øldirnar. Men tíðir og umhvørvi broytast, og tí meta vit tað heilsufakliga neyðugt við hes um tilmæli, søgdu teir báðir í til mælinum. Tað var í høvuðsheitum tveir vand ar, sum teir vístu á við at eta grind. Annar er, at dálkingarevni í grind ini tykist at økja um vandan fyri at fáa Parkinsonsjúku hjá teim um, sum eta grind ofta. Hin er vand in fyri, at blóð trýst ið hækk ar, og kálk ing í háls lív æðr um verð ur økt hjá fólk um við nógv um kyk­ silv ur i í kroppinum. Illgruni um at nør ing ar evnini minka orsakað av dálk ing ar evn um í grind og spiki verð ur eisini kannaður. At hetta er eitt ógvuliga kont ro­ ver si elt mál prógvaðu reaktiónirnar, sum komu. Á tingsins røðarapalli vórðu lækn ar nir nið urgjørd ir av betri vit andi tingmonnum. Bill Justinussen helt, at vit hava ikki brúk fyri granskarum, sum siga, at vit ikki skulu eta grind. Jenis av Rana helt, at kanningin ikki stendur mát vís ind aliga ­ og at talan vara bara um tveir til vild ar ligar lækn ar. Al fred Olsen segði, at meðan á gang­ ur in f yrr kom utt anífrá, so kemur hann nú inn anífrá. Tað sigur seg sjálvt, at eitt so víð­ gongt tilmæli skapar røring. Grind­ a dráp hev ur so nógv við kenslur at gera. Men vit kunnu ikki bara stinga høvdið í sand in. Er tað so galið, at grindin er so dálkað og so skaðilig, so skal tað sjálv andi fram ­ og so skulu ti l mæl ini grundast á tann ver­ u leik an. Vit eiga ikki blanda hetta sam an við trýsti frá um hvørv is­ vernd ar fel øg u num . Men høvdu fólk ini í hes um fel ags skapum tik ið við læru av hesum, og fing ið heim­ lond teirra at steðg að ógvusligu dálk ing ini, so kundu vit fing ið re­ spekt fyri teim um. Men tað er ikki tað, sum tað gongur út uppá hjá hesum víð­ gongdu fel ags skap um. Held ur er tal an um at skaffa pengar frá marg­ læt is­mill i ón ing um ­ so fólk kunnu hugna sær á ævintýraferð saman við mon n um sum Paul Watson. Teirra umsorgan fyri náttúruni er tann reini glantr i leikur. Men vit í Føroyum eiga at taka hendan vandan í álv ara og taka avgerðir út frá tí, at grindin er ikki heils ugóð mann a føði – og verður tað valla í fram tíð ini. Prógv um skaðiliga føði skulu sjálvandi fram Í gjár ­ fyri 40 árum síðani ­ var løg tingsval í Føroyum. 7. og 8. november vóru sið­ bundn ir val dagar tey árini, tá løg tings val altíð var fjórða hvørt ár. Frá 1946 til 1978 vóru reglulig val, fyrsta valið í úrtíð síðani heim a­ stýr is lógina var í 1980. Men á løgtingsvalinum í 1970 hendu fleiri broytingar. Fleiri nýggj fólk vórðu vald á ting. Ein teirra var Atli Dam, sum sama vár varð vald ur til lands stýr is­ mann. Javn að ar flokk urin, Sam bands flokk ur in og Sjálv stýr is flokk ur ­ in høvdu skip­ að sam gongu við Pet ur Mohr Dam sum løg­ manni eft ir val­ ið í 1966. Men Pet ur Mohr Dam doyði í 1968, og K r i s t ­ i a n Djur huus úr Sam bands ­ flokkinum tók við su løg­ maður. Men eft ir valið í 1970 varð Atli Dam valdur til løg mann, og trý flokk a­ sam gong an helt fram. Javnaðarflokkurin var størst ur við 27,2 prosentum, Sam bands flokkurin fekk 21,7 og Sjálv stýr is flokk ur­ in 5,6 pro sent. Atli Dam sat sum løg mað ur út í eitt frá 10. des em ber í 1970 til 5. jan uar í 1981. Atli Dam var aft ur vald ur til løgmann 10. jan u ar í 1985 og sat fram til jan u ar 1989, og aftur frá jan uar 1991 til januar 1993 – til sam ans var hann løg mað ur í 16 ár. Atli Dam doyði í 7. februrar 2005. Fyrsta sam gong a hjá Atla Dam TEy hava spiLT okkum grindina Jógvan Hansen í fremstu røð í Íslandi Hava ikki ráð til sparingar frants jensen kjak á síðu 25 Sam­ band ið álitið Zacharias bech kjak á síðu 26