mikudagur 8. desember 2010síða 2

Mikudagur 8. desember 2010 · Nr. 169 mikudagsblaðið Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Tað er í grundini løgið, at sam felagið als ikki setir krøv til børn, heim og foreldur, tá tos að verð ur um støðið í Fólka skúl a num. Og nú Pisa- úr sli t ið á triðja sinni vísir, hvussu illa tað stendur til, so er tað kanska í ein ávísan sum at rætta bakara fyri smið, um vit bara leggjast eft ir lær ar um og skúlanum. Hvørji krøv seta vit til heim ini? Hvat halda foreldur skúl an vera? Er skúlin ein lær u stovn ur, ella er skúl in ein ans ing ar stovn ur. Hetta er í grund ini ein sera á hug- a verd ur spur n ingur, tí hetta hev ur nak að við ar beiðs um støð- ur hjá bæði lær- ar um og næm- ing um at gera. Og hvussu eru u m s tø ð u r n a r hjá lær ar u num at koma væl fyrireikaðir til ein eggj andi undirvísingardag, júst so, sum teir hava ætlað? Ein stórur trupulleiki er, at alt ov nógvir næmingar kom a ó fyr i reik aðir í skúla - at teir ikki eru ment alt klár ir til skúl an. Teir hava kanska ikki gjørt heima ar beiði, for- eldr ini tosa kanska ikki við næm ing ar nar um skúla og eggja teim um til lærdóm. Virðing in fyri skúlanum, fyri øðr um næm ingum og fyri lær ar um og lær dómi sum heild er held ur ikki í ord an. Sam skifti mill um næm ing ar og mill um næm ing ar og lær ar ar er held ur ikki al tíð á ein- um hósk andi støði, alt hetta darv ar eini sunn- ari und ir vís ing - sum við stuð uli heim an í f rá kundi ver ið so nógv betur og givið so nógv fræg ari úrslit. Er barnið ikki skúlaklárt, hví er tað so ikki trupulleikin hjá for eldr um held ur enn hjá skúl a num og øllum hinum næm ing u num? Her skuldi skúl in sett for eldr u num krøv - tað kundi verið upp- gáv an hjá for eldr unum at fing ið við ur skift ini hjá barn- inum í ord an – um tey so sjálv skulu møta í skúlanum, tí eitt slíkt barn oyðileggur so nógv fyri øll hini børnini - og á byrgdin verður ikki plas- er að á rætta stað – skúlin stend ur í mong um før um hjálp ar leys ur, og so kann í versta føri øll skúlagongdin hjá ein um heilum flokki fara fyri skeyt ið. Ikki bara tí, at ringar tíð- ir eru - men í heila tikið, so eiga heim og for eld ur at taka størri á byrgd av skúl a- gongd ini og menn ing- ini hjá barninum. Tað er teirra skylda. Er tann skyldan og tann ábyrgdin plas er að, tást ani eiga for eld- ur at kunna krevja sín rætt frá skúla og lærarum. Vit eru nú von við vánalig Pisa-úrslit, og at okkara skúli er millum heims- ins vána lig astu skúlar. Hesaferð var ein av høv uðs yv ir skriftunum, at ein trið ingur av næmingunum í níggj- unda flokki duga so illa at lesa, at tey ikki eru før fyri at fara undir víð ari lestur. Tað eru sjálvandi nógv við ur- skifti, sum hava ávirkan á skúlan. Men vit mugu viðurkenna, at hug- burð ur in til skúl an ikki er nóg góð ur. Og her er tað, at foreldur og næm ing ar mugu taka í egnan barm. Tá støð an er so ring, so vita for eldr- ini tað. Helena Dam á Neystabø legði fram nøk ur á hugaverd sjónarmið í Eyg sjón í gjár. Hon segði, at av bjóð- ing in er eitt nú er at læra børnini fyrr at lesa - sum seks ára gomul. At fáa frið í skúl an. At skipa skúlan í færri burð a rdygg ar eindir. At fak- lig heit in skal sleppa at blóma. At styrkja náms frøð iligu leiðsluna í skúla num - at stimbra didaktiska før leik an - at læra at læra - og so kre a ti vi tet in, at tora at skapa nakað nýtt. Alt hetta er ógvuliga skilagóð sjón ar mið, sum eingin átti at verið ó samd ur við hana um. Og sum Her- álv ur Jac ob sen, lær ar a for mað ur, eis ini segði, so eru hesi við ur skifti alt ov týdn ing ar mik il til, at vit nú fara at kasta eft ir lærarum, sum ikki eru nóg góð ir, ella eftir politikarum, sum játta ov fáar pengar. Men leiklutin hjá foreldrum og næm ing um mugu vit ikki gloyma. At ov nógv ur ófriður er í skúlanum er eitt fakt um. Onkur kundi kanska rokn að út, hvussu nógvar beinleiðis út reiðsl ur eru av, at lærarar skulu brúka so nógva tíð at uppdraga næm ing ar - so at undirvísast kann. Hetta er ein stórur trupulleiki, sum for eld ur eiga sín stóra lut í. Og tað at lesiførleikin er so ván- a lig ur, tað er ein trupulleiki sum øll for eld ur kunnu gera nakað við. Her nevndi Helena Dam á Neystabø tank an um at gera ein sáttmála við for eld ur at børnum í fyrsta og øðr- um flokki um at lesa við teimum í 20-30 min utt ir um dag in. Hetta er eitt sera á hug a vert hug skot, og her áttu skúl ar nir beinanvegin at tikið lands stýr is kvinn u nuna upp á orð ið. Hetta kostar hvørki skúla ella lands- kassa eina krónu, men hetta krevur nak að av foreldrum. Men hvat um tað? Vit seta krøv til skúlan, men skúl in skal sjálvandi eisini seta krøv til heim ið. Vit skulu seta sum krav, at næm ing ar ikki koma í skúla við ein um negativum hugburði, men at tey fáa so gott í beinið heimanífrá, at tey duga og eru før fyri at taka ímóti lær dómi í skúlanum. Kanningar hava víst, at 70% av lær dóm i num fáa børn ini heimanífrá. At foreldrini lyfta lesiførleikan hjá børn unum, tað er minsta kravið frá sam felagnum til heimini, og her eru nógvar milliónir at spara í síðsta enda. At seta foreldrum krøv gevur ein nógv betri skúla Nú skal Helena Dam á Neyst abø greiða frá, hví Kring varp ið ikki møtti til til takið hjá Dugna í List- a savni Føroya herfyri, tá Snorri Brend varð heiðaður við Kær leiks kúl uni fyri at skriva pos i tiv ar greinar um fólk við breki. Bill Just in ussen spyr í ein um grein 52 spurnigini lands stýr is kvinn una í ment a mál um um mál ið. Hann spyr soleiðis: - Hvør er orsøki til, at almenni fjølmiðilin ikki møtti, ei heldur hevur um- røtt týðandi hendin, ið fór fra á Listasavni Føroya hós- dag in 25. november 2010. Bill Justinussen vís ir á, at Dugni er ein end ur búgv- ing ar stovn ur, sum hev ur til end a máls m. a. at royna ar- beiðs evn ini hjá borg ar um, ið eru vinn u tarn að ir og at skipa fyri ar- beiðs venj ing, end ur- búgv ing og um skúl- ing, so vinn u tarn að aft ur kunnu fara til ar beið is. Hann held ur, at Dugni hevur ein týðandi leik lut í sam fel ag- num, tá tað ræður um borgarar við skerdum førleika. Bill Justinussen heldur, at tað er átalu vert, at ein slík søgulig hending, sum hendan, ikki fær rúmd í Kringvarpinum, sum vit øll við lóg skulu gjalda til. Vit halda, at hóast ein tíð ind a red ak tión sjálv andi hev ur sítt frælsi at velja, hvørji tíð indi verða bor­ in, so verður áhuga vert at frætta, um Kringvarp Før­ oya hev ur sítt full frælsi at velja frá pos i tiv tíð indi um aðr ar miðl ar – hvørja hugs­ an lands stýr is kvinn an í ment a mál um hev ur til tað – ella um hon hevur nakra hugsan um tað... Bill spyr Helenu um Kringvarpið Foreldur takið í egnan barm Skúlin er ein lærustovnur – ikki asingarstovnur Rósa og trøllini og tey sjúku Heri MoHr kjak á síðu 17 Nýggir eldrabúð­ staðir jógvan arge kjak á síðu 14 eirikur lindenskov eirikur@sosialurin.fo