mánadagur 13. desember 2010síða 14

Mánadagur 13. desember · Nr. 171 14 Sosialurin Í dag fyllir Óluva Skaale 70 ár. Óluva er ættað úr Vági, og er dóttur Marius og Fridu Absalonsen. Í 1964 bleiv hon gift við Jóannesi Skaale, sum hon hitti á Læraraskúlanum. Tey fingu fýra børn – Magna, Sjúrð, Guttorm og Eydnu – og hon hevur nú níggju ommubørn. Óluva fekk í 1965 starv á Specialskúlanum, sum skúlin fyri brekað tá kallaðist, og at hjálpa fólki við mentalum og kropsligum breki ella fólki, sum á annan hátt vóru komin tvørt fyri, gjørdist hennara lívsstarv. Skúlin flutti og skifti navn fleiri fleiri ferðir, men Óluva varð verandi, og tá hon í 2005 fór frá, hevði hon verið í sama starvi í 40 ár. Óluva gekk uppí hetta starv við lív og sál, og var sera væl dámd av bæði næm­ ingum, foreldrum og starvs­ feløgum. Hon var kend fyri at hava sterka trúgv uppá, at eisini fólk, sum vóru illa fyri, tá hon fekk tey undir hond, kundu fóta sær, um tey fingu rætta stuðulin. ”Óluva er so góð við sínar næmingar”, varð ofta sagt, og tað mann hon hava verið, tí mangan nýtti hon frítíðina til at geva næmingum eyka undirvísing heima hjá sær sjálvari, og í nøkrum førum hevði hon næmingar búgvandi heima í upp til fleiri ár. Síðani hon fór frá, hevur eisini mangan verið heitt á hana um at taka sær av ein­ staklingum, sum hava havt tørv á einum persóni við tí hegni, treiskni og tolni, sum skal til fyri hjálpa fólki at endurvinna mistar førleikar. Hóast nógv tann størsti parturin av arbeiðsorkuni hjá Óluvu er farin til hennara næmingar, so er tað ikki hetta, sum hon er kend fyri alment. Kend gjørdist hon, tá hon skrivaði uppskriftirnar til kókibókina Matur og Mat­ gerð, sum hon gav út saman við Mariusi Johannesen í 1974. Henda bók, sum varð endurprentað fyri 6. ferð í ár, er millum mest seldu bøkur nakrantíð í Føroyum, og útgávan hevði við sær, at Óluva seinni gjørdist Føroya fyrsti sjónvarpskokkur. Hon er eisini kend frá út­ varpinum. Hon dugir væl at siga frá søgum, og tað gjørdi, at hon síðst í 1970’unum var við til at gera barnaútvarpið í nøkur ár. Hon hevur eisini umsett nakrar barnabøkur til føroyskt. Óluva er útifólk. Hon hev ur altíð gingið heldur enn koyrt, hon nýtir nógva tíð í garðinum, og henni dám ar væl at ganga túrar í fjøllunum. Hon er framvegis krops liga væl fyri, nú hon fyllir 70, og størsti parturin av hennara tíð og orku fer nú til ommubørnini. Tá Óluva fylti 60 varð stórur føðingardagur hildin, men hesaferð verður einki hald. Óluva er burturstødd føðingardagin. Nøvn Óluva Skaale 70 Svenning Tausen finst at míni viðmerking um at varð veita dialektirnar, dia­ lekt, sum hann skrivar í gásar eygum. Altso, eru dia­ lektirnar ikki verdar at varðveita? Skulu allar Føroy­ ar snakka sama standardi­ seraða óektaða mál? Hann hevði óivað vart um sína, um tað kom til stykkis. Skulu vit taka útgangs­ støði í nútíðini ella í for­ nøldini? Skulu vit taka út gangs støði í miðlu num (Kring varp inum, Dimma­ lætting, Sosialinum, Oyggja ­ tíð indi, Kvinnu og portal­ i n um), har sum vit finna nú tímans veruliga mál­ brúkið? Ella skulu vit taka út­ gangs støði í fornum kvæð um, hvørs málbrúk slett ikki er til longur? Dømi um kvæðamál: ”Nú skal stilla stavargrein, ei skal nið ur falla, um tann Ásmund Aðals son, tann Húnakong at kalla.” (Ás­ mundur Aðalsson) og ”Elin gongur til strandar oman, sínum borðum skeyt, fagur var sá knørrin, for bryggj uni fleyt.” (Harra Pætur og Elin­ borg). Mann kann neyvan kalla hetta nútím ans mál­ brúk. Svenning Tausen vísir heldur ikki teimum mál­ frøðingum, sum sita í dag, stóra virðing. Hvat er tað fyri nakað? Menn við góðari útbúgv ing og nógvum roynd um. Hann nevnir Chr. Matras og Jóhan Hendrik Winther­Poulsen sum teir stóru menninir innan mál­ frøði. Chr. Matras hevur verið gamal maður, tá eg var fødd. Jóhan Hendrik Winther­Poulsen kenni eg har aftur í móti og veit, hann hevur gjørt dygdar arbeiði fyri føroyska málið, ikki at gloyma frálíkur orðasmiður. Atfinningarsami Svenn­ ing Tausen nevnir nøkur dømi, eitt teirra er: ”til og úr Føroyum”. Hvørsfall næstan er horvið úr málinum, so ”til” er farið at stýra hvønnfalli, ”hvønn fert tú til?”. So ”til Føroyar og úr Føroyum”. Eitt annað dømi er lýsingin ”Okkara maður, pápi, abbi, langabbi doyði í gjár...”. Svenning Tausen heldur, ”okkara” skal standa aftast, og tað skal standa ”mín maður”. Um Jógvan í Lon Jacobsen hevur sagt, at baklandið skilti tað (havi ikki hoyrt tað), so eri eg púra samd; ikki bara baklandið, men øll skilja meiningina við hesi lýsing. Aftur intoleransa, hvussu kann mann øsa seg upp um petitessur sum hetta? Móðurmálsorðabókin er ”málbíblia” okkara ífylgi Svenning Tausen. Gott nokk er móðurmálsorðabókin eitt gott og stórt verk. Men gud­ dómlig? Neyvan. Og orða­ bókin má vera eitt verk, ið broytist við tíðini. Hetta tí málið altíð hevur avspeglað sína samtíð og fer væl eisini at gera tað framyvir, um vit vilja tað ella ikki. Gud forbarmi tú seg Kjak Hanna P. Vang