fríggjadagur 21. januar 2011síða 20

Fríggjadagur 21. januar 2011 · Nr. 9 20 Sosialurin U m dagarnar er umrøða av nýggja atlassi­num í bløðunum. Ikki­ løgi­ð, nú tað li­ggur á ljóði­, at ætlani­na er at halda fram efti­r sama lei­sti­ sum gjørt varð fyri­ smáum 20 árum síðani­, at geva út atlas, sum kann gerast ei­n trongi­ fyri­ vi­tan heldur enn kelda ti­l víðskygni­, lærdómi­ og kunnlei­ka. Í fjør bjóðaði­ ri­tstjórni­n hugaðum og almenni­ngi­num annars at gera vi­ðmerki­ngar ti­l nýggja hei­msatlassi­ð vi­ð tei­rri­ staðfesti­ng, at ætlani­na var at geva út verk, sum m.a. málsli­ga og landafrøði­li­ga fór at vera í samljóði­ vi­ð verulei­kan vi­t øll li­va í og eru partur av. Hetta sýnti­st ski­lagott, men sum frálei­ð kendi­st ráki­n aftur av málfatani­ni­, sum var vølluri­n undi­r fyrru útgávuni­ - at ávísur hug- burður aftur fór at mynda nýggju útgávuna. Trupulleikar og ikki møguleikar Ti­ki­ð verður uppí saman, at tað eru ei­ni­ 5-6 nøvn, sum orsaka i­van um gamla atlassi­ð. Tað er i­kki­ rætt og er at undi­rmeta kri­ti­kki­n av verandi­ atlassi­. Ei­si­ni­ er komi­ð undan kavi­, at ri­tstjórn- i­n (poli­ti­skt?) hevur valt at gera raðfylgju, har grannar- ni­r fyri­ vestan ei­ga fremstu plássi­ni­, meðan hi­ni­ norður- londi­ni­, íroknað Danmark, verða javntsti­llað og verða sýnd í mi­nni­ enn hálvari­ stødd enn Ísland og 2/3-stødd av StóraBretlandi­ og øðrum europei­skum londum?! Ei­si­ni­ tyki­st grei­tt, at ætlani­n bert lutvíst er at nýta latínska alfabeti­ð hóast Løgti­ngi­ð fyri­ góðum ári­ síðani­ samtykti­, at framyvi­r skuldu burturgoymdu bók- stavi­rni­r c,q,w,x og z aftur fáa síni­ sjálvsøgdu pláss í alfabeti­num. Síðani­ almenna føroyska stavraði­ð gjørdi­st kjølfesti­ð undi­r stavseti­ngi­ni­, hevur tað í vaksandi­ mun veri­ð ei­n trongi­ fyri­ ski­lvísari­ málrøkt, ei­n forðan fyri­ gerandi­svi­tan og ei­n fótongul í altjóða- gerði­ni­.Úrsli­ti­ð er, at vi­t í mongum vi­ðurski­ftum eru endað í stavseti­ng, sum fyri­ flestu gevur trupullei­kar heldur enn møgulei­kar. Har føroyska stavraði­ð i­kki­ er lyki­li­n ti­l vi­tan, men heldur ti­l centri­pala nalvaskoðan. Reinskan og vreingjan Í verandi­ atlassi­ er soldað í bókstavunum í ólukkumát. Í rei­nskani­ni­ vóru staðarnøvn broytt og onnur hava mi­stu sín upprunatýdni­ng. Og dømi­ni­ eru ótald. Si­ci­li­a gjørdi­st ti­l Si­ki­loy, Sci­llyoyggjarnar ti­l Si­lli­ngar- oyggjar, Chi­le - Ki­li­, New Zealand ti­l Nýsæland, Zai­re ti­l Sai­r, Zi­mbabwe ti­l Si­mbabvi­, Chad ti­l Kjad, Mozambi­que ti­l Mosambi­k, Cape Town ti­l Høvdastaður, Cap Verde ti­l Grønhøvdaoyggjar, Schwei­z ti­l Svei­s, Costa Ri­ca ti­l Kosta Ri­ka o.s.fr. Hópi­n av hei­tum, sum anti­n eru vi­llei­ðandi­ ella í ósamsvari­ vi­ð verulei­kan. Samstundi­s blei­v Danmark ti­l Danmørk, Hebri­durnar ti­l Suðuroyggjar, Bornholm ti­l Burgundarhólmur, Sjælland ti­l Sæland, Thai­land ti­l Tei­land, Mauri­ti­us ti­l Móri­ti­- us, Bergen ti­l Bjørgvi­n, Nord- kap ti­l Norðurhøvdi­, o.s.fr. Orði­ð hálvoyggj varð ei­si­ni­ stri­kað. Tað er hei­lt vi­st skei­vt, tá orði­ð umboðar ávíst geo- grafi­skt hei­ti­. Tað kann i­kki­ ei­ta Koreanesi­ð, Kolanesi­ð ella Árabi­anesi­ð. Tað er hóast alt sjónli­gur støddarmunur mi­llum Ti­nganes, Eystnes og Li­ndesnes (Líðandi­snes í atlassi­num) og so t.d. Kola- hálvoynna, sum Ísland ti­l støddar, Koreahálvoynna, sum er útvi­ð ¼ mi­o km2 og so Arabi­sku hálvoynni­, sum er 2,5 mi­o km2. Harafturat er a ski­ft út vi­ð á, o vi­ð ó, y vi­ð ý og u vi­ð v. Hví skal tað ei­ta Ási­a, Arábi­a, Róm, Kýpros, Jerúsalem, Makedóni­a, Avstrali­a, Bogotá, Perú, Móri­tani­a o.s.fr.? Kann tað hava nakað vi­ð íslendsku stavseti­ngi­na at gera? Spurni­nguri­n er sjálvsagdur, tí Vestmanna- oyggjarnar ei­ta Vestmanna- eyar í atlassi­num! Í mi­ðlunum er fari­ð enn longur. Har verður vanli­ga sagt, at okkurt er áfatt í Spani­u, Albani­u, Australi­u o.s.fr. Tað ei­tur Spani­a, Albani­a, Australi­a. Hvør er tann logi­ska frágrei­ði­ngi­n? Eftir sama leisti? So tá tað verður hi­ldi­ð uppá, at tað bert eru ei­ni­ fi­mm, seks hei­ti­, sum lýta verandi­ atlass, so er tað ei­n sannlei­ki­ vi­ð vi­ðfevndum modi­fi­kati­onum, og gevur fræni­r av, at ætlani­n er at halda fram efti­r sama lei­sti­ í nýggja atlassi­num. Øll hesi­ konstrueraði­ nýyrði­, frá gerandi­shug- tøkum ti­l staðarnøvn, har uppruni­n tyki­st at vera at sleppa av vi­ð partar av latínska alfabeti­num og smíða nýgg orð og hugtøk, tarna smi­dli­gari­ i­nnlæri­ng, eru ei­n fótongul í lei­ti­ngi­ni­ á i­nterneti­num og forðan fyri­ opti­malari­ fatan av tíði­ndum, sum áhaldandi­ floyma úr alhei­mi­num umvegi­s elektroni­sku mi­ðlarnar. Tað má tí vera mi­nstakrav, nú tað almenna aftur fíggjar útgávu av nýggjum atlassi­, at bókaverki­ð li­vi­r upp ti­l vanli­gt ski­lvísi­, har úrsli­ti­ð er ei­tt verk, sum i­kki­ gerst ei­n trongi­ fyri­ vi­tan, men harafturímóti­ verður ei­n kelda ti­l víðskygni­, lærdóm og kunnlei­ka. Tíðargrein Bjarni Djurholm løgtingsmaður Nýggja atlassið, ein trongi ella vitan til lærdóm? Minstakrav, nú tað almenna aftur fíggjar útgávu av nýggjum atlassi, at bókaverkið livir upp til vanligt skilvísi