mikudagur 23. februar 2011síða 8

Mikudagur 23. februar 2011 · Nr. 23 8 Sosialurin Lestrarblaðið Uni Arge Flestu foreldur í landinum mundu sett døgurðan í hálsin, tá fjøl miðlar­ nir í 2006 kunngjørdu úrslitið av eini altjóða kanning, ið nevndist PISA­ kann ingin. Almenningurin hevði onki hoyrt um hesa kanning fyrr, men úrslitið var nóg skelkandi fyri tað. Før oysk skúlabørn vóru sera illa fyri samanborið við skúlabørn í øðr um londum. Føroyar lógu á næst aftasta plássi í kanningini framman fyri dumpikandidatin, Meksiko, varð staðfest, og so fór ein sjálv rann sakan í gongd, sum ikki er endað enn. Lærarafelagið vardi seg sum frægast, politikarar skuldu greiða frá, hví so lítið fekst burtur úr peng unum, og foreldrini, sum mundu sett døgurðan í hálsin, hugdu at sínum kæru børnum og spurdu, um tey vóru sibbar. PISA­kanningin í 2006 loypti veru liga hvøkk á alt samfelagið og skrykti lærarar, foreldur og polit­ ikarar úr eini hugnaligari fatan um, at alt gongur so sára væl í tryggu Føroyum. Tí tað ger tað ikki. Tann hugnaligi fólkaskúlin, ið kendist so tryggur fyri mong, tí tey høvdu sama flokslærara í 10 ár, ið ikki kravdi stórvegis av næmingunum, fekk brádliga av grovfílini fyri at vera slappur og syrgiliga aftur úr­ sigldur í heimsins stóra meldri. So rívandi galið mundi tað ikki vera kortini, tí kanningin vísti eisini, at summir skúlar vóru betri enn aðrir, og summi børn stóðu seg væl. Men at fólkaskúlin framvegis hevur eina stóra avbjóðing, vísti eisini næsta PISA­kanningin frá 2009. Í teirri kanningini var ein ávís fram gongd at hóma, serliga í lesing, men stór var hon ikki. Framvegis lógu Føroyar í niðasta triðinginum av londum, sum vit samanbóru okkum við, og vit lógu trygt á aft­ asta plássi í Norðurlondum. Í les­ ing var Finnlandi nr. 1, Noreg nr. 2, Ísland nr. 3, Svøríki nr. 4 og Dan­ mark nr. 5. Aftast vóru so Føroyar. Í støddfrøði var Finnland nr. 1, Ísland nr. 2 og Danmark nr. 3. Síðan komu Noreg, Svøríki og Føroyar. Í náttúruvísindum var Finnland á 1. plássi, Noreg á 2. plássi, Danmark á 3. plássi, Ísland á 4. plássi, Svøríki á 5. plássi og so Føroyar á 6. plássi. Før oyar vóru ikki bara aftan fyri hini Norðurlondini, men langt aftan fyri. Eitt stig lægri Hetta er tann beiski veruleikin, sum lærarar, foreldur og politikarar fram vegis skulu taka støðu til, og í kanningini frá 2009 varð so eisini staðfest, at úrslitini í før oysku skúl unum vóru sera lík. Tey vóru javnt góð ella vánalig, sum tikið verður til í kanningini. Eisini varð staðfest, at føroyskir næm ingar sum heild liggja eitt førleikastig lægri enn næmingar í hinum Norður londunum, tó at Finn land er í einum flokki fyri seg. Meira enn triði hvør næmingur í 9. flokki verð ur ikki roknaður at hava virkis­ føran lesiførleika, sum krevst til víðari útbúgving og at kunna røkja mong vanlig størv. Og vantandi undir vísingartilfar og órógv eru ein forð ing fyri innlæring í skúlunum. Hava lærararnir skyldina? Hava foreldrini skyldina, tí tey ikki stimulera síni børn? Hava leiðsl ur­ nar skyldina, tí tær krevja ov lítið av sínum lærarum? Hevur lær­ ara skúlin skyldina, tí hann klekir ov vánaligar lærarar? Ella hevur bygnaðurin við smáum skúla­ eindum, ið ikki skapa nakað muna­ gott fakligt umhvørvi, kanska skyld­ ina? Mong eru boðini, og herfyri frættist so, at trý fólk, ið hava verið frammi í almenna kjak inum, Rigmor Dam, lærari og kunn ingar­ ráðgevi, Páll Isholm, deildarstjóri á Handilsskúlanum á Kambsdali, og Helgi Rasmussen, sálarfrøðingur, høvdu sett sær fyri at skipa fyri reflektiónsseminari um fólkaskúlan á Føroya Fólkaskúla. Reflektiónsseminarið verður hósdagin 10. mars, og endamálið við tí er rætt og slætt at varpa ljós á inni haldið í skúlanum. Rigmor Dam vísir á, at allastaðni kring okkum verður skúlin lagdur undir luppin, tí fólk spyrja, um hann fylgir við tíðini. Tann gamli skúlin var lagaður til gamla ídnaðarsamfelagið. Hongur tann føroyski skúlin kanska fastur í ídnaðarsamfelagnum og hóskar ikki til vitanar samfelagið, ið langt síðan hevur tikið dik á seg, spyr Rigmor Dam. Seminarið á Føroya Fólkaháskúla varð upprunaliga lýst at vera føstulávintsmánadag 7. mars. Men nógv skúlafólk eru upp­ tikin tá, og tí varð tað flutt til 10. mars. Rigmor vónar tí, at nógv fara at møta upp at siga sína hugsan um skúlan. – Bulurin í fólkaskúlanum er bygdur á tankar, sum spruttu úr nationalu vekingar rørsluni í 1800­talinum, við skúla flokk um, tímatalvum, klokku, fimleikahallar­ royndum, karakterum og lærarum, sum standa á odda fyri einum hópi av børnum í sama aldri og úr sama grannalagi. Men í dag kunnu næm­ ingarnir fara á netið eftir øllum upplýsingum. Teir kunnu fáa íblástur og beinleiðis kopiera. Hetta setir krøv til undirvísingina og alla skúlaskipanina og eisini til lær arar og næmingar at brúka am boðini við skili. Tilfarið á netinum er ofta óskipað og tilvildar ligt, so hugtøk sum keldu kritikk ur, marg miðla­ nýtsla og kunningar førleiki mugu upp raðfestast í framtíðini, vísir Rigmor Dam á. Upp úr skotgravunum Páll Isholm vónar, at nakað muna­ gott spyrst burtur úr átakinum á Føroya Fólkaskúla. Hann leggur dent á, at kjakið um fólkaskúlan má fáast upp úr skotgravunum millum Lærarafelagið og Mentamálaráðið og so politikararnar um smáar og stórar skúlar. Eisini heldur hann, at PISA­kanningarnar hava fylt ov nógv í kjakinum um skúlan, tí orsakað av teimum hevur næstan onki verður tosað um, hvønn skúla Fólkaskúlin undir luppin eftir PISA- skelkirnar Føroyskir skúlanæmingar eru ringast fyri í Norðurlondum í lesing, støddfrøði og náttúruvísindum, vísti PISA-kanningin frá 2009. Skúlin má lyftast upp á hægri stig, halda tey flestu, men kjakið endar ofta við togtogan millum Lærarafelagið og Mentamálaráðið ella politikarar um stórar ella smáar skúlar. Reflektiónsseminarið á Føroya Fólkaháskúla 10. mars um fólkaskúlan fer at leggja dent á innihaldið í skúlanum. Hvussu kann hann gerast betri, hvønn skúla vilja vit hava, og hvønn skúla krevur nýggja tíðin, at vit fáa