mánadagur 28. mars 2011síða 2

Mánadagur 28. mars 2011 · Nr. 37 mánadagsblaðið Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Av og á er pennurin hjá Ed­ mundi Jo en sen ó van liga hvass ur. Ser liga hvass ur var hann í vik uni, tá hann svar­ aði aft ur upp á eitt inn slag í Degi og Viku týs kvøld ið. Men tað ser merkta við hes um aft­ ur svar i num v ar, at Ed mund Jo en sen fór bein leið is eft ir mann i num og ikki eft ir mál­ i num. Hann skírdi Páll Holm Jo­ hann e sen, sjón varps mann, at verða »ein pol it isk an svein hjá Javn að ar flokk i num« og spurdi, um tað er so liv andi gal ið, at hann borð reið ir við eini saft igari kon flikt mill um Ed mund Jo en sen og Kaj Leo Jo hann esen í bestu senditíð. Nær er ein journalistur ein »pol itisk ur svein ur« hjá ein um flokki? Hvat mei n ar løg tings mað ur in, fyrr ver­ andi løg mað ur in, fólk a tings­ mað ur in og fyrr ver andi løg­ tings for mað ur in við? Tað lyst ir okk um at vita. Er Páll Holm Jo hann e sen lim ur í Javn að ar flokk i num? Kenn ir hann onkr an javn að ar mann, ella hvat? Heilt erligt Edmund. Hatta var und ir belt ið. Og hvat so, um ein mið il set ir ljós kast ar­ an á all ar tær kon flikt ir, sum Ed mund Jo en sen so ofta vart­ ar upp við? Nú skrivar Høgni í Ják ups­ stovu, red ak tións leið ari, í aft­ ur svari, at Ed mund Jo en sen »hev ur styrkt seg við ei num al brynj að um spun a smiði«. Tað er á hug a vert at vita, hvør hes in spun a smið ur við hes­ um ó van liga hvassa penni er. Tað plagdi at vera ein ávísur journ a listur, men hann er vist far in aðrar leiðir. Tað er einki forgjørt í, at ein po l itik ari styrk ir seg við spuna smiði ella spin dokt ara. Tað er í fín asta ordan. Men hví ikki spæla við opnum kort um og kunn gera, hvør spun a smið ur in er? Tað ger man í øðr um lond um. Í øll um førum var hatta svar ið hjá Edmundi illa spunn ið. At ferðin í ferðsluni drepur veit hvørt mans barn. Kort ini eru tað fleiri okk ara, sum bein leið is van­ virða hetta fakt um, og koyra við góð ari sam vitsku nógv skót ari, enn loyvt er. Í vikuni kunngjørdi Ferðslu­ trygd eina norð ur lendska kann ing sum vís ir, at før oy ing ar eru norð­ ur lendsk ir meist ar ar í at koyra ov skjótt. Heili 72 pro sent koyra minst 10 km/t ov skjótt. Síðani ta fyrstu ferðslu van lukk­ una, sum kravdi manna lív í 1928, eru út við 270 fólk deyð í ferðsl uni, og nógv fleiri eru skadd og illa skadd. Tað bleiv heilt gal ið í sjey ti­ og átta­ ti ár u num, men her er tí bet ur nógv bøtt um seinnu ár ini. Hetta er ikki minst tí, at bil ar nir eru vorðn ir so nógv trygg ari, men eis ini hev ur ver­ ið tal an um eina hug burðs broyt ing, sum hev ur fing ið tey ring astu at upp føra seg virð i lig ari í ferðsl uni. 0­hugsjónin, sum løgtingið eisini hev ur sam tykt, hev ur tað vakra end a mál, at eing in skal doyggja ella verða álv ar s liga skadd ur í ferðsl uni. Hetta er eitt ide ali, sum vit øll hava skyldu at liva upp til. Men hví koyra vit so ov skjótt, kunnu vit spyrja. Vit hava ikki long strekki at koyra í Før oy um. Tey eru fá, í koyra meira enn ein tíma úr stað í ann að. Koyra vit so 80 km/t, so vita vit, at vit koma 80 km eftir ein um tíma. Mið al ferð in verð ur tó al tíð lægri. Men siga vit, at mið al­ ferð in er 60 km/t, so flyta vit okk­ um 60 km í ein tíma. Koyra vit 10 pro sent skjótari, so koma vit alt so bara seks km longru, ella seks min­ utt ir fyrr á mál. Hetta eru so smáir marginalar, at tað undir ongum umstøðum hev­ ur nakr an týdn ing, bor ið sam an við tann vanda, vit seta okkum og onn­ ur í við at koyra skjótari. Vísindini siga, at koyr ir tú om a n fyri 90 km/t held ur enn nið an fyri, so øk ist tal­ ið av deyðs van lukk um við 21 pro­ sent um. Koyr ir tú 80 km/t, tá skaði hend ir, so er møgu leik in fyri at verða skadd ur 50 pro sent. Koyr ir tú 100 km/t, tá skað in hend ir, so er møg u leik in fyri at verða skadd ur 100 prosent. Fyri nøkurm árum síðani hevði Bill Just in us sen, løg tings mað ur upp skot frammi um at hækka há­ marks ferð ina á lands veg u num í Før oy um. Eitt slíkt upp skot er í besta lagi táp u ligt. Tað kann ikki koma upp á tal at hækka há marks­ ferð ina á okk ara krók utu landa­ veg um. Høvdu vit havt tví spor að ar mot or veg ir, so var tað nak að ann að. Men tað hava vit ikki og tað fáa vit valla. Tí eiga vit at hava størstu re­ spekt fyri ferð ini. Tað eig ur øll ferðslu und ir vís ing eis ini at byggja á – og fá ast bil før ar ar ikki at skilja tað, so er und ir vís ing in ikki nóg dygg. Øll ferðslu lóg gáva eig ur eis­ ini at virða hetta. Tá ferðin drep ur, og eing in skal doyggja, so má ferð in sjálv andi nið ur. Vandin at doyggja økist 21% koyrir tú 90 km/t Í morgin klokkan 19 skipa Javni og psykiatriski depilin fyri fyr ilestri í Miðlahúsinum í Vágs botni við Anette Løwert, sál ar lækna, um seksualitet og menn ingartarn. Anette hevur drúgvar roynd ir innan arbeiðið við fólk i við menningartarni. Eftir at hon í 1979 fekk læknaprógv hevur hon fyri tað mesta ar­ beitt við fólki við serligum tørvi. Hon byrjaði í 1984 á tá­ ver andi Ånds vag e forsorgen í Brejning har hon arbeiddi í eitt ár. Sama ár fekk hon út búgv ing og auto r i sa tión sum spesi a l ist­ ur í klin iskari sexologi, sum hon gjøgn um árini hevur brúkt nógv til fólk innan hetta økið. Í 1990 vann Anette sær út­ búgv in sum serlækni í psyk­ i atri. Nú verandi starvssetan henn ara sum yvirlækni á Vejle Syge hus er frá 1992 og hevur hon síð ani tá arbeitt burturav við fólki við menningartarni við sál ar ligum trupulleikum. An ette Løwert hevur, umframt ein hóp av bóklingum og upp lýs andi tilfari, skrivað tríggj ar bøkur, sum eru sera viðkomandi fyri hendan mál­ ból kin. Nýggj asta bók hennara er “Hans Peter har også en sinds lid else”. Seinastu 4 árini hevur Ane tte Løwert verið knýtt at Psyki a tri ska depilinum á Lands sjúkr a hús i num sum konsu lent ur serliga við atliti til fólk við menn ing ar tarni. Hon hev ur hesa tíðina hildið fleiri skeið og fyrilestrar inn an psyk­ i at r iska økið fyri starvsfólki og av varð andi herheima. Nú Anette aftur er í Før­ oy um í arbeiðsørindum fyri­ skipa Javni og Psykiatriski dep i l in fyri einum al mennum fyri lestri um seks ual titet og menn ing a rtarn. Tað er væl­ kent, at seksualitetur og menn­ ing ar tarn kann vera ein trup ul sam an seting. Bæði av varð andi, náms frøð ing ar og stuðl ar hjá ung um og vaksnum fólki við menn ing ar tarni upp liva ofta tví støður ella frustratiónir, sum hava grund ar lag í seks u­ al i t e t i num hjá persóninum. Øll hava tørv á kærleika og nær­ kontakt. Hetta er ein partur av seks u alitetinum og kemur til sjóndar uppá ymiskan hátt alt eftir menningarstøði og lívsstøðu yvurhøvur. Menøn­ iskju við menn ing ar tarni hava sjálvsagdan rætt til ein seks u­ a litet og til at fáa vegleiðing og hjálp til at útinna hann. Men veg l eið ing ar uppgávan tykist tó lætt ari søgd enn gjørd. Vit síggja tí fram til at fáa meira vitan innan hetta viðkvæma evni. Fyrilesturin er almennur og ókeypis. Sex og menningartarn FErðin drEpur og skaL niður Karaktermorðið hjá Edmundi Tí var Dánjal ikki við Hvonn Live Jonhard hammer kJak á síðu 26 Ljótt og ósakligt Edmund høgni í Jáupsstovu kJak á síðu 27